«Норвегия теңіз қатынасына тәуелді ел ретінде Ормуз бұғазындағы қауіпсіздікке алаңдайды. Алайда Норвегияның әскери әлеуеті негізінен солтүстік аймақтардың қауіпсіздігін қамтамасыз етуге бағытталған», – деп басылым премьер-министр Йонас Гар Стёренің сөзін келтірді.

Ол бұл пікірін АҚШ президенті Дональд Трамптың егер одақтастар АҚШ-қа Ормуз бұғазын ашуға көмектеспесе, НАТО-ны «өте жаман болашақ» күтіп тұрғаны туралы мәлімдемесіне қатысты білдірді.

«Оның айтқандарында белгілі бір қайшылық бар», – деді Стёре.

«Алдымен ол НАТО-дан қолдау сұрайды, кейін Ұлыбритания мен Францияға жүгінеді, олар НАТО мүшелері. Сонымен қатар Қытай мен Жапонияны да атайды. Шын мәнінде, ол Ормуз бұғазын әскери бақылауға алуға қабілетті елдерге үндеу жасап отыр», – деді Норвегия премьері.

Оның айтуынша, «мұндай жағдайда мемлекеттердің іс-қимылдары алдын ала келісілген деп айту қиын».

Стёре Норвегия үкіметі Еуропалық одақпен, өңір елдерімен және БҰҰ-мен тығыз байланыста екенін атап өтіп, Ормуз бұғазындағы теңіз қатынасының қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін қандай шаралар қабылдауға болатыны талқыланып жатқанын айтты.

The post Норвегия Ормуз бұғазын бақылау үшін әскери кемелер жіберуді жоспарлап отырған жоқ appeared first on Eurasia24 QAZ.

Монархияны қолдап парламенттің 169 депутатының 141-і дауыс берсе, 26 депутат қарсы шықты. Республика енгізу үшін Стортингте кемінде үштен екі дауыс қажет.

Норвегия бұқаралық ақпарат құралдарының атап өтуінше, дауыс беру корольдік отбасы бірқатар жанжалдардың ортасында қалған кезеңде өтті. Қоғамдық пікір сауалнамаларына сәйкес, соңғы уақытта корольдік әулеттің танымалдығы төмендеп келеді.

Атап айтқанда, сейсенбі күні Ослода тақ мұрагері ханшайым Метте-Мариттің 29 жастағы ұлы Мариус Борг Хёйбиге қатысты сот процесі басталды. Оған 38 қылмыс, соның ішінде төрт зорлау дерегі бойынша айып тағылған. Айып дәлелденген жағдайда оған 10 жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы қаупі төніп тұр.

Сонымен қатар оның анасы Метте-Маритке қатысты да дау өршіп келеді. Бұл АҚШ-та өткен аптада жыныстық қылмыстар үшін айыпталған Джеффри Эпштейнге қатысты жаңа материалдардың жариялануымен байланысты.

Демалыс күндері Метте-Мариттің сотталған қылмыскермен бұрын белгілі болғаннан да тығыз байланыста болғаны анықталды. БАҚ мәліметінше, 2011 жылдан бастап Эпштейн мен ханшайым Метте-Марит арасында жылы әрі жеке сипаттағы хабарламалар алмасу болған. Бұған дейін Метте-Марит 2013 жылы Эпштейннің корольдік отбасымен қарым-қатынасты жеке мүддесіне пайдалануға тырысқанын түсінген соң, онымен байланысын үзгенін мәлімдеген еді. Алайда жарияланған құжаттар олардың қарым-қатынасы 2014 жылдың жазына дейін жалғасқанын көрсетеді.

Норвегия корольдік отбасы жұма күні жасаған мәлімдемесінде тақ мұрагері ханшайым Эпштейннің қылмыстарының ауқымы мен сипаты туралы хабарсыз болғанын айтты.

Ал Метте-Марит сенбі күні Verdens Gang басылымына берген сұхбатында «оның өткенін тереңірек зерттемегені және оның қандай адам екенін дер кезінде түсінбегені үшін жауапкершілікті өз мойнына алатынын» мәлімдеді.

The post Норвегия парламенті монархияны сақтап қалуды қолдап дауыс берді appeared first on Eurasia24 QAZ.

Атап айтқанда, Хёйбиге 38 қылмыс бойынша айып тағылған. Олардың қатарында төрт зорлау дерегі, тұрмыстық зорлық-зомбылық, есірткіге қатысты ауырлататын мән-жайлармен жасалған қылмыстар, өліммен қорқыту, соттың тыйым салу туралы шешімін бұзу, сондай-ақ өзге де құқық бұзушылықтар бар. Бұл туралы Норвегияның қоғамдық телерадиокорпорациясы NRK жазды.

Сонымен бірге Verdens Gang норвегиялық газетінің мәліметінше, мемлекеттік айыптаушы Стурла Хенриксбё полиция қазіргі уақытта Хёйбиге қатысты жаңа айыптауларды тергеп жатқанын мәлімдеген. «Егер жаңа айыптар тағылатын болса, оларды осы іске қосу-қоспау мәселесі қаралады», – деді Хенриксбё.

Оның айтуынша, айыпталушының корольдік әулет мүшесі екеніне қарамастан, іс жалпы тәртіппен қаралатын болады.

Іс бойынша талап қоюшылар – алты әйел және бір ер адам. Сот отырыстарының бір бөлігі жабық режимде өтеді.

Бұл процесс Норвегияда ғана емес, шетелде де үлкен қызығушылық тудырып отыр. Оны шамамен 200-ге жуық бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдері бақылауда.

Хёйби – Метте-Мариттің бұрынғы қарым-қатынасынан туған үлкен ұлы әрі тақ мұрагері, мұрагер ханзада Хоконның өгей ұлы. Оның корольдік титулы да, ресми міндеттері де жоқ. Ол 2024 жылы бірнеше құқық бұзушылыққа күдік бойынша бірнеше рет қамауға алынғаннан бері құқық қорғау органдарының бақылауында болған. Полиция оны жексенбі күні тағы да қамауға алды. Хёйби өзіне тағылған ең ауыр айыптарды мойындамайды.

Егер ол барлық айыптар бойынша кінәлі деп танылса, он жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасына кесілуі мүмкін.

Сот процесі 19 наурызға дейін жалғасады деп күтілуде.

The post Норвегия ханшайымының ұлына тағылған айыптар бойынша сот Ослода басталды appeared first on Eurasia24 QAZ.

Қазақстан Республикасы егемен мемлекеттердің ішкі істеріне араласпайды. Алайда бұл өзге елдерде орын алып жатқан келеңсіз жағдайлар туралы хабарсыз дегенді білдірмейді. Осы тұрғыда, батыс елдерінің дипломатиялық өкілдіктері жергілікті кеңістіктегі ЛГБТ насихаты мәселесіне алаңдаушылық білдіргендіктен, олардың бірлескен мәлімдемесіне қол қойған мемлекеттердегі адам құқықтарының нақты ахуалына назар аудару орынды.

Қазақстандағы адам құқықтарын қорғау мәселесі бойынша бастама көтерген елдердің қатарында Ұлыбритания да бар. Ал өзге мемлекеттер бұл ұстанымды қолдады. 2025 жылы Англияның өзінде ғана (Уэльс, Шотландия және Солтүстік Ирландияны есептемегенде) әлеуметтік желілерде жарияланған жазбалар мен «лайк» үшін 12 мыңнан астам адам қамауға алынған. Тіпті үкіметке қатысты карикатураға қолдау белгісін қойғаны үшін жазаға кесілген. Бұл деректер сөз бостандығы мен пікір білдіру еркіндігін шектеу, сондай-ақ билікке сын айтқан азаматтарға қатысты қысым көрсету сияқты адам құқықтарының бірқатар бұзылуын көрсетеді.

Германияда жергілікті сайлау қарсаңында Солтүстік Рейн – Вестфалия федералдық жерінде ғана 2025 жылдың екі аптасы ішінде «Германия үшін балама» оппозициялық партиясынан жеті үміткер қайтыс болғаны айтылды. Оқиға кездейсоқтық болса да, Германия билігі елдегі медициналық қызметтің сапасына назар аударуы тиіс деген пікір білдіреді.

Норвегияда «қолайсыз» деп танылған ата-аналардан алынып, арнайы мекемелерге орналастырылған 100-ден астам бала жыл сайын қайтыс болатыны көрсетілген. Олардың бір бөлігі өзіне қол жұмсауға барғаны айтылған. Балаларды отбасынан алу үшін үшінші тұлғалардың шағымдары негізге алынады, оның ішінде нанның тым қалың кесілгені, көзбен байланыс орнатылмағаны сияқты себептер де көрсетіледі.

Латвияда халықтың шамамен 25 пайызы орыс тілді азаматтар болғанына қарамастан, мектепке дейінгі және жалпы орта білім беру жүйесінде орыс тілінде оқытуға тыйым салынған. 2026 жылдың 1 қаңтарынан бастап қоғамдық бұқаралық ақпарат құралдарында орыс тілінде контент өндіруге де рұқсат етілмейді. Сонымен қатар, орыс тілін мектептерде екінші шет тілі ретінде оқытуға да тыйым салынған. Егер бұл жағдай кемсітушілікке жатпайды деп саналса, онда кемсітушілік ұғымы нені білдіреді деген мәселе туындайды.

Испанияда қолма-қол ақшамен 1000 еуродан аспайтын сомаға ғана төлеуге болады. Егер бұл шектен асса, төлем сомасының 25 пайызы мөлшерінде айыппұл салынады. Азаматтардың банк шоттарын пайдалануына заңмен көптеген шектеу қойылған. Бұл жағдай экономикалық еркіндікке тікелей әсер етеді. Азаматтар өз қаражатының толық иесі емес, оны тек пайдаланып отырған тұлғаға айналып отыр, ал тыйымдар саны үнемі артып келеді. Экономикалық еркіндік жоқ жерде жыныстық бағдарға қатысты бостандық оны толық өтей алмайды.

Австралияда сиқыршылықпен айналысуға тыйым салынған, бұл үшін 800 АҚШ доллары мөлшерінде айыппұл көзделген. Ал сиқыршылардың азаматтық құқықтары мен бостандықтары жоқ па? Мұнда өзін-өзі білдіру мен жеке әлеуетін іске асыру еркіндігіне тікелей шектеу қойылып отыр. Неліктен бұл елде ЛГБТ насихатына заңды түрде рұқсат берілген, ал сиқыр мен дуалау әрекеттеріне тыйым салынған? Бұл – екіұдай стандарттар мен саяси екіжүзділіктің көрінісі. Тіпті дәстүрлі емес жыныстық бағдардағы австралиялық сиқыршы үшін де бір салада өзін жүзеге асыруға мүмкіндік бар, ал басқа бір салада тыйым қойылған болып шығады.

Бірлескен журналистік зерттеудің деректеріне қарағанда, 2021–2023 жылдары Еуропадағы уақытша баспана жүйелерінен 51 433 кәмелетке толмаған бала із-түссіз жоғалған. Сол елдердің бірі — Қазақстанда ЛГБТ насихатына тыйым салынуына алаңдаушылық білдірген Австрияда — қазіргі таңда 20 077 бала жоғалған. Осы жағдайларды ескере отырып, саяси белсенділікті өз елдеріндегі нақты әлеуметтік мәселелерді шешуге бағыттау әлдеқайда орынды болар еді.

Еуропалық одақ делегациясының бұл мәлімдемеге қол қоюы бастаманың Еуроодақ аясында келісілгенін көрсетеді. Алайда Одаққа мүше бірқатар мемлекеттердің қол қоймауы Еуропада бұл мәселеге бірыңғай көзқарас жоқ екенін аңғартады. Бұл жайт ЕО елдерінің барлығы Қазақстандағы ЛГБТ насихатына қойылған шектеулерді теріс құбылыс деп санамайтынын білдіреді.

The post Батыс елдерінің елшіліктері Қазақстандағы ЛГБТ насихатын қолдайды appeared first on Eurasia24 QAZ.

Бұған қоса, 2027 жылға қарай Еуразиялық экономикалық одақта ортақ энергетикалық, жанар-жағармай және электр энергиясы нарығын құру жоспарланған. Бұл да өз алдына елеулі өзгеріс, тіпті шағын революция деуге болады. Ал мұндай ірі бетбұрыстардан кейін өз ықпалын жоғалтып жатқан күштердің қарсылығы мен ішкі әлеуметтік шиеленістердің күшеюі жиі орын алатыны тарихтан белгілі.
Қысқасы, алаңдауға негіз бар, әсіресе түрлі интернет алаңдарында пікірталас жүргізуді, нақты және жалған деректердің, көзқарастар мен болжамдардың қоспасын талдап көруді ұнататындар үшін.

Ал егер бұл тақырыпты айналып өту мүмкін болмаса, онда Украинадағы жағдайды тікелей сол жерден, оқиға ортасынан қарастыру қажет. Әсіресе қазір, соғыстың аяқталуына жақын кезеңде, бірқатар украин басылымдары өздеріне бұрын болмаған еркіндік беріп отыр.

Соған қарамастан, бұл жарияланымдар ішінде де назар аударарлық ерекше тұстар бар, олар болып жатқан үдерістердің себептері мен болашағын қайта бағамдауға мәжбүрлейді.

Сөз «Политека» арнасында жарияланған Пламен Пасковтың сұхбаты туралы. Әдеттегі кезекті сұхбат сияқты көрінгенімен, бұл жолы айтылған ойлар ерекше назар аудартты.

Пасковтың айтуынша, Батыс елдері азаматтық соғыстың табалдырығында тұр – мұндай тұжырымды бұрын ешкім ашық айтпаған. Бұл пікірге негіз ретінде Лондондағы King’s College профессоры Дэвид Бецтің зерттеуі келтіріледі. Ол әскери технологиялар және әскери сценарийлер бойынша жетекші сарапшы боп саналады. Пасковтың өзі атап өткендей, бұл – жай ақпарат емес, бұқаралық үгіт-насихат құралдарының өнімдері де емес. Бұл – арнайы сараптамалық дереккөз.

Тағы бір маңызды жайт – бұл зерттеудің қорытындыларын басқа беделді сарапшылар ешкім жоққа шығарған жоқ, бәрі үнсіз қабылдады, дейді болгариялық саясаттанушы.

Айтылған ойды қарапайым тілмен түйіндесек, зерттеуге кірген Еуропа елдері, оған қоса Ұлыбритания мен АҚШ бойынша, алдағы бес жылда кем дегенде 15 мемлекетте азаматтық соғыс қаупі өте жоғары екені анықталған. Бұл тұрғыда ықтималдығы ең жоғары елдер – Франция, Ұлыбритания және АҚШ. Бұл елдердегі қауіп деңгейі 82%-дан 97%-ға дейін бағаланып отыр.

Жүргізуші: «Осы үштіктің ішінде азаматтық қақтығысқа ең жақыны қайсы – Америка Құрама Штаттары ма, әлде Франция ма?»,- деген сұрақ қойды.

Жауап: «Бұған нақты жауап беру қиын. Франция әкімшілік тұрғыдан әлсіздеу, ал Ұлыбритания қақтығысқа жақын тұр. АҚШ-та да қоғамды дүрліктіретін жаңа құбылыстар басталып, олардың соңы нәсілдік негіздегі қозғалыстардың қайта өршуіне әкелуі мүмкін. Бұл жолы тек қара нәсілділер ғана емес, ақ нәсілділер де белсенді араласуы ықтимал.

Яғни қақтығыс тек нәсілдік айырмашылықпен шектелмейді. Қоғамда неолибералдар мен консерваторлар, республикашылдар мен демократтар арасындағы саяси текетірес те күшейіп келеді. Бұған қоса, Америкадағы азаматтық соғыстан кейін толық жазылмаған тарихи жаралар да әлі күнге дейін шиеленісті үдететін фактор болып отыр».

Яғни, азаматтық соғыстың ықтималдығы 87–92% деңгейінде бағаланған, оның орташа ұзақтығы шамамен алты жыл болуы мүмкін. Мұндай қақтығыстардағы адам шығыны мен демографиялық апаттар мемлекетаралық соғысқа қарағанда әлдеқайда жоғары болады деп көрсетілген.

Зерттеуде 15 ел нақты аталып, кесте түрінде берілген: бірінші бағанда – елдердің атауы, екіншісінде – тәуекел деңгейі, үшіншісінде – жағдайды түсіндіретін контекст. Бұл тізімге Шығыс Еуропаның бірқатар мемлекеттері де кірген.

Пасков сөзін жалғастыра отырып, тек осы үш «көшбасшы» ел ғана емес, аталған барлық 15 мемлекеттің де тәуекел аймағында тұрғанын атап өтті. Оның айтуынша, бұл елдерде ішкі шиеленіс күшейіп, қоғамдағы энергияны бір жерге бағыттап шығару қажеттілігі туындайды.

«Ешкім бұл пікірге қарсы шыққан жоқ, – дейді сарапшы. – Егер мұндай ішкі қысым болса, оны өте сауатты түрде босатып, бағыттап жіберу керек. Әйтпесе, қысым жинақталып, жарылуы мүмкін. Бұл ретте Ұлыбритания мұндай қақтығысқа ең жақын тұрған ел, бірақ ол – желілік империя. Яғни олардың бұл энергияны басқа арнаға бұрып жіберетін тетіктері, мүмкіндіктері мен тәжірибесі бар. Дегенмен, соны іске асыра ма, жоқ па – белгісіз». Пасков атап өткендей, зерттеуде бұл 15 ел бойынша барлық есептер егжей-тегжейлі жасалған. «Тамаша талдау, сегіз беттен тұрады. Уақытыңызды бөлуге тұрарлық, оқуға кеңес беремін», – деді ол.

«Мұндай егжей-тегжейлі баяндау үшін, оның үстіне болгар акцентімен айтып отырғаным үшін кешірім өтінемін, бірақ беделді британ сарапшысына сілтеме жасау соған тұрарлық», – дейді Пасков.

Осыдан кейін ол мынадай тұжырым жасайды: қазіргі уақытта Еуропалық одақ Ресеймен соғысқа дайындалып жатыр. «Біз бейбітшілік пен демократияны қолдаймыз, ал олар – консервативті, тәртіп бұзатын халық» деген үгіт-насихатты қоя тұрайық, дейді ол. Соғыс әрдайым белгілі бір мүдде үшін жасалады.

Алдымен Еуропа елдерінің әскери күші шығыс бөлікке шоғырланады. Қазірдің өзінде бұл үдеріс Польшада басталып кетті. Бір ел 100 сарбаз, енді бірі 400 адам, үшіншісі екі «Рафаль» жойғыш ұшағын, тағы бірі «Eurofighter Typhoon» немесе «Gripen» секілді әскери техника жіберуде. Польша президенті (Навроцкий – Eurasia24) ел аумағында одақтастық әскери контингенттерді қабылдау туралы жарлыққа қол қойды. Қазіргі таңда бұл күш Польша шығысында жиналып жатыр. Әзірге оларды толыққанды әскер деп атау қиын, себебі саны шектеулі. Алайда бұл – алғашқы кезең. Алдымен әр елден 100–400 адамнан келеді, кейін алғашқы мыңдаған, одан кейін 4 мың, сосын 10 мың, артынан 40 мың, ал ақыр соңында бұл көрсеткіш 150–240 мыңға дейін жетуі ықтимал. Бұл – елеулі әскери күш, ол Шығыс Польша аумағынан Батыс Украинаға өтіп, сол жерде бірнеше ай бейімделу кезеңінен өтеді. Содан кейін Днепрге дейін жетіп, тағы да уақытша тұрақтап, ақырында алғы шепке бағытталады. Бұл үдеріс 2026 жылдың соңына дейін жүзеге асуы мүмкін.

«Ең қызығы – зерттеуге енгізілген елдердің тізімі», – деді болгариялық сарапшы. Бірінші орында – Ұлыбритания, одан кейін Франция, Германия, Швеция, Италия, Нидерланд, Венгрия, Дания, Австрия, Бельгия және Испания. Польша – ең көп қаруланған мемлекет, Грекия – теңіз әлеуеті ең жоғары ел, Швейцария – бейтараптығы сақталған мемлекет ретінде көрсетілген. Сондай-ақ тізімге Чех Республикасы, аралда орналасқанына қарамастан Ирландия, Финляндия, көршілес Норвегия, Португалия және Словакия да енген. «Бұл тізім бойынша ұсынылған көрсеткіштер өте қызықты», – деп қорытындылады «Политека» қонағы.

Қорытындылайық. Әрине, британ сарапшысының болжамы дәлелденіп, АҚШ, Ұлыбритания немесе Еуропалық одақ міндетті түрде азаматтық соғысқа тап болады деген сөз емес. Дегенмен, мұндай қауіптің алғышарттары бары даусыз. Бұл жағдайды Дональд Трамп тудырып отырған жоқ. Керісінше, оның саяси феномені – Батыстың үстемдігіне сүйенген жаһандану жүйесінің күйреуін тоқтатпаса да, оны бақылауда ұстап, басқарылатын арнаға бұруға деген әрекет. «Американы қайта ұлы етеміз» деген ұран осы мақсатты жүзеге асыруға бағытталған.

Бұл да біз үшін сабақ. «Анти-Ресей» ретінде қалыптастырылған Украина демографиялық, экономикалық және идеологиялық апатқа тап болды.

Қазақстан бұл британ сарапшысының кестесінде жоқ. Арнайы есепсіз-ақ, бізге азаматтық соғыс қаупі төніп тұрмағаны түсінікті. Дегенмен, өңірде жағдайды ушықтыруға тырысатын күштердің болатыны анық. Оның үстіне әлеуметтік жіктелу, бай мен кедей арасындағы алшақтық, әлеуметтік лифтілердің жеткіліксіздігі мен әділдік мәселелері – «жанғыш материал» ретінде бізде де жеткілікті.

Сондықтан да Президенттің халыққа жолдауында жарияланған парламенттік реформа және алдағы конституциялық референдумға дайындық бізге жаңартылған Конституцияны шынайы Жаңа әрі Әділетті Қазақстанды құрудың берік негізіне айналдыруға нақты мүмкіндік береді. Бұл мүмкіндікті жіберіп алмауымыз керек.

The post Еуропа жарылыс алдында: Қазақстан қандай сабақ алуы тиіс? appeared first on Eurasia24 QAZ.