БАҚ-та тараған үкіметтің екінші атом электр станциясын салу орны бойынша шешім қабылдағаны жөніндегі ақпаратта атом энергетикасына тікелей қатысы жоқ, бірақ назар аударуға тұрарлық тағы бір дерек келтіріледі. Онда былай делінген:
«Алғашқы АЭС-ті салуға дайындық барысында ықтимал алаңдар ретінде Алматы облысының Жамбыл ауданындағы Балқаш көлі жағасында орналасқан Үлкен кенті, сондай-ақ Абай облысындағы Курчатов қаласы қарастырылды. Кейін үкімет Курчатов қаласында қуаты 700 МВт болатын көмірмен жұмыс істейтін жылу электр станциясын салу туралы шешім қабылдады. Бұл станция аталған қаладан 100 шақырымға жетпейтін қашықтықта орналасқан Қаражыра көмір кен орнын пайдаланатын болады. ЖЭО құрылысының құны 760 млрд теңге деп бағалануда».
«Қаражыра» компаниясының акционерлері: Владислав Огай — 24,95%, Элина Огай — 24,95%, Эдуард Огай (Қазақстандық Forbes тізімінде 14-орын, капиталы 761 млн АҚШ доллары) — 20,1%, Владимир Джуманбаев (21-орын, капиталы 472 млн АҚШ доллары) — 20%, сондай-ақ Парламент Мәжілісінің бұрынғы төрағасы Нұрлан Нығматулиннің егіз інісі Ерлан Нығматулин — 10%».
Еуразия24 пікірі:
Осы тақырыпта жазатын журналистер мен оқырмандардың кәсіби сауаттылығын арттыру үшін мынаны атап өткен жөн. ЖЭО (жылу электр орталығы) — қалаларды және олардағы жылумен жабдықтау жүйелерін қамтамасыз етуге арналған нысан. Бұған Алматыдағы ЖЭО-1 және ЖЭО-2, Астанадағы ЖЭО-2, Қарағандыдағы ЖЭО-3 жатады.
Ал Курчатовта салу жоспарланып отырған станция — ЖЭС (жылу электр станциясы). Бұл электр энергиясын өндіруге бағытталған ірі объект. Мұндай станцияларға көмірмен жұмыс істейтін Екібастұз МАЭС-1 және МАЭС-2 (мемлекеттік аймақтық электр станциясы), сондай-ақ газ-мазут негізіндегі Жамбыл МАЭС жатады. Болашақта салынуы көзделген Балқаш АЭС те (атом электр станциясы) функционалдық тұрғыдан ЖЭС санатына кіреді.
Бұл — жай ғана ескертпе. Ал мұнда одан да маңызды, бірден екі мәселе бар.
Біріншіден, Балқаш АЭС-ін Қарағанды мен Алматыны жалғайтын ұзын ЛЭП-500 желісінің дәл ортасында орналасқан дайын тарату қосалқы станциясының маңына орналастыру — көптен күтілген әрі техникалық тұрғыдан толық негізделген шешім. Бұл қадам Қазақстанның Солтүстік және Оңтүстік энергетикалық аймақтарын біртұтас, сенімді байланысқан жүйеге айналдыруға мүмкіндік береді.
Ал екінші атом электр станциясын дәл сол алаңда салу — техникалық әрі экономикалық тұрғыдан негізделуі күмән тудыратын шешім ретінде көрінеді. Қазіргі жағдайда мұндай жобаға қатысты техникалық-экономикалық негіздеме байқалмайды, сондықтан өзге факторлардың бар екені жөнінде сұрақ туындайды.
Бұл шешім белгілі бір серіктестер үшін инфрақұрылымдық немесе логистикалық тұрғыдан қолайлы болғандықтан қабылданды ма, әлде өзге себептер әсер етті ме — бұл мәселе қосымша түсіндіруді қажет етеді.
Екіншіден, Солтүстік және Оңтүстік энергетикалық аймақтарды байланыстыратын тағы бір ұзын ЛЭП-500 желісі өтетін Курчатов қаласында қуатты жылу электр станциясы(ЖЭС) қажет. Алайда екінші атом электр станциясы қарастырылған алаңда көмірге негізделген жылу электр станциясын салу көзделіп отыр. Сонымен бірге Курчатов АЭС-інің Балқаш өңіріне ауыстырылуы да түсіндіруді қажет етеді, өйткені энергетикалық инфрақұрылым тұрғысынан бұл алаңда қосымша атом станциясының қажеттілігі айқын емес.
Бұған дейін қабылданған шешімдер белгілі бір шетелдік серіктестер үшін инфрақұрылымдық тұрғыдан тиімді деген пайым айтылған еді. Бұл өзгерістерге Қазақстандағы көмір өндіру саласындағы ірі меншік иелерінің экономикалық мүдделері ықпал етті ме деген сұрақ туындайды. Ал егер бар болса, бұл мүдделер қабылданған шешімдерге қаншалықты ықпал етті?
Осылайша, шетелдік қаржы есебінен салынатын Курчатов ЖЭС-інен алынатын тарифтің онсыз да жоғары болуының үстіне, қазақстандық тұтынушылар тариф арқылы «Қаражыра» иелерінің Forbes рейтингіндегі позициясын одан әрі көтеруге жанама түрде ықпал етіп отырмай ма деген мәселе туындайды.
Осыған байланысты Үкіметке тағы бір сұрақ туындайды: жер және оның қойнауы халыққа тиесілі екені ескеріліп отыр ма?
