Жуырда Халықаралық валюта қоры (ХВҚ) World Economic Outlook Update: Global Economy in Crosscurrents of War and Technology атты шілде айының жаңартылған баяндамасын жариялады. Қор сарапшыларының бағалауынша, әлемдік экономика бүгінде әртүрлі сипаттағы сыртқы күйзелістердің ықпалында қалып отыр. Бір жағынан, Таяу Шығыстағы әскери қақтығыс, сондай-ақ Ормуз бұғазы арқылы мұнай мен газ жеткізіліміндегі іркілістер жаһандық экономикаға қысым түсіруде. Екінші жағынан, жасанды интеллект технологиялары мен микроэлектроникаға арналған жабдықтарға сұраныстың күрт артуы экономикалық белсенділікті ынталандырып отыр. Бір қызығы, ХВҚ сарапшылары Орталық Азия мен Қазақстан экономикасына қатысты Еуразиялық даму банкінің (ЕАДБ) бағалауларындай оптимистік көзқарас танытпаған. Бұған дейін біз ЕАДБ-ның 2026–2028 жылдарға арналған болжамдарын жан-жақты талдап, жаһандық күйзелістерге қарамастан Қазақстан экономикасының өсімі сақталатыны жөніндегі тұжырымдарына тоқталған едік.

2026 жылғы 1 шілдеде елдің жаңа Конституциясы күшіне еніп, екі палаталы Парламенттің 30 жылдық қызмет кезеңі аяқталды. Бір палаталы заң шығарушы орган – Құрылтайға сайлау күні жарияланды. Осылайша, бүгінгі таңда баршамыз үшін бұл қоғамдық-саяси үдерістердің мәні мен маңызын тереңірек пайымдайтын кезең басталып отыр. Қазақстан мемлекеттілікті қалыптастыру жолында күрделі әрі тарихи тұрғыдан маңызды кезеңдерден өтті. Енді ел дамудың жаңа сатысына қадам басты. Бұл реформалар аяқталды немесе жаңа сын-қатерлер болмайды дегенді білдірмейді. Керісінше, қазіргі әлем барған сайын күрделеніп, қарқынды өзгеріп, болжап білу қиын кеңістікке айналып келеді. Сондықтан бүгінгі ахуал мемлекеттік басқаруда мүлде жаңа тәсілдерді талап етеді.

Ормуз бұғазы – Иран мен Оманды бөліп тұрған тар теңіз өткелі ғана емес. Ені небәрі 54 шақырым болатын бұл су айдыны арқылы әлемдік мұнай, газ және теңіз жүк тасымалының едәуір бөлігі жүзеге асады. Бұғаз арқылы тәулігіне 21 миллион баррельге дейін мұнай тасымалданады. Сондықтан мұндағы кез келген іркіліс жаһандық энергетика және логистика нарығына бірден әсер етеді. Зымырандық шабуылдар мен теңіз миналары әлі де бұғаздағы кеме қатынасына қауіп төндіреді. Пандемия кезінде дәл осы өңірде ірі қытайлық жүк кемесінің тұрып қалуы теңіз логистикасының осал тұстарын айқын көрсетті. Алайда кез келген әскери қақтығыс түптің түбінде келіссөз үстелінде шешіледі. Дәл осы тұста құқықтық белгісіздік негізгі түйткілдердің біріне айналады. Өйткені Оман мен Иран Ормуз бұғазындағы кеме қатынасын кімнің және қандай құқықтық негізде реттеуге тиіс екеніне қатысты әртүрлі ұстанымды ұстанады. Сондықтан дипломатияның басты міндеті – осы қайшылықтарды халықаралық келісімдер арқылы құқықтық тұрғыдан үйлестіру.

Өткен аптада Премьер-Министр Олжас Бектенов Мемлекет басшысына биылғы қаңтар–маусым айларындағы елдің әлеуметтік-экономикалық даму қорытындылары туралы есеп ұсынды. Алайда баяндамадағы оң көрсеткіштердің тасасында Үкімет жария етуге асықпайтын бірқатар үрдістер қалып қойды. Сондықтан бұл есеп Премьер-Министрдің саяси қызметіндегі соңғы есептердің бірі болуы да ғажап емес…

Тарих ешқашан бір ғана бағытпен дамымайды. Әрбір дәуір өзінен кейін өзіндік жетістіктер қалдырады. Бір ұрпақ мемлекетті қалыптастырады. Келесі ұрпақ оның институттарын нығайтады. Ал үшінші буынға мемлекеттік басқарудың жоғары сапасын қамтамасыз ету міндеті жүктеледі. Тарих – ұлттық жадтың негізі болса, Конституция – ел дамуының құқықтық тірегі. Бүгінде Қазақстан дамудың жаңа кезеңіне қадам басты. Сондықтан келесі даму кезеңінің мазмұны қандай болуы тиіс деген заңды сұрақ туындайды. Осы тұрғыда стратегиялық ойлаудың маңызы арта түсуде. Алайда елдің стратегиялық болашағы өткен тарихтың өзімен немесе жекелеген реформалармен ғана айқындалмайды. Ол ең алдымен қоғам мен мемлекеттің әлемдегі өзгерістерді дер кезінде түсініп, бүгіннің өзінде қандай шешімдер қабылдау қажет екенін айқындай алу қабілетіне байланысты. Соңғы жылдары жүзеге асырылған конституциялық өзгерістердің маңызы ерекше.