ҚР Қылмыстық кодексінің 274-бабындағы басты мәселе – оның толық субъективтілігі. «Көрінеу жалған ақпарат» пен адал қателік арасындағы, сандық деректердегі қате мен қоғамға әдейі зиян келтіру арасындағы шекара Қазақстанда тым көмескі болып кеткен.

Әлемдік тәжірибеде халықты қорғау үшін жертөлелер, іргелес қабаттар, жерасты өткелдері мен метро сияқты тереңдетілген нысандар кеңінен қолданылады. Қазақстанда да мұндай кеңістіктер азаматтық қорғанысқа арналған қорғаныс құрылыстары ретінде бейімделуі мүмкін.

Неге елдегі ең цифрландырылған қалалардың бірінде жолдағы тәртіп әлі де реттелмей отыр? Полицияның азаматтық көліктер арқылы бақылау жүргізуі қанша уақытқа созылатыны белгісіз.

Сарапшылар қаржы реттеушілерінің назарынан тыс қалып, бір банктің шетелге 7 трлн теңгені қалай аударып жіберуі мүмкін екендігі жөнінде түрлі болжамдар айтты. Біріншіден, қаражат бір реттік төлеммен емес, аффилирленген компаниялар арқылы жүздеген мың транзакция түрінде шығарылуы мүмкін.

Сол баяғы «ескі» Қазақстанның жауапты тұлғалары заңды жазасын алды ма, жоқ па? «Жаңа Қазақстан» үшін логикалық тұзақтан құтылу мүмкін емес. Егер үкімет пара алу фактілері болғанын және шоттардың жалған екенін мойындаса, онда тиісті жазалау шаралары қайда?

Кезекті шығарылымын тыңдап отырсаң, Қазақстанда кімнің неге иелік ететіні, «Ескі Қазақстанда» бұл мүліктің қаншалықты заңды немесе заңсыз жолмен алынғаны және қазіргі «Жаңа Қазақстанда»...

Бұл жолы «Книжный день Центр×Delib» (@den_center) арнасы да, оның сұхбат берушілері де біздің бағытымызды толық қолдайды. Соған қарамастан, олар «арғы беттің», яғни Батыс әлемінің ең бір тереңде жатқан күштері мен қозғаушы уәждерін талқылайды.

Өте қызық сұхбат, сондықтан оқырмандарға барынша мұқият тыңдауды ұсынамыз: бұл — Ресейшіл де емес, Тоқаевшыл да емес аналитика. Бұл — бүгінгі геосаяси ахуалды, Қазақстан мен Ресейдегі жағдайды байсалды әрі шынайы бағалауға арналған талдау. Шынымен ерекше уақытта өмір сүріп жатырмыз!

БАҚ-та тараған үкіметтің екінші атом электр станциясын салу орны бойынша шешім қабылдағаны жөніндегі ақпаратта атом энергетикасына тікелей қатысы жоқ, бірақ назар аударуға тұрарлық тағы бір дерек келтірілед

«Просто журналистика» YouTube-арнасында жүргізуші Лұқпан Ахмедьяров «Тоқаев Конституцияны не үшін өзгертпек?» деген сауалды күн тәртібіне шығарды. Автор бұл мәселені кеңірек қоя отырып, Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың билікке келгеннен бері үшінші рет референдум бастамасын көтеруінің себептерін талдайды.

Жүйенің үш қатысушысы – тапсырыс беруші, рұқсат беруші органдар және бақылаушылар – бір шеңберде жұмыс істегенде, процесс баяуламайды, керісінше жылдамдайды. Шешімдер тез қабылданады, жобалар ұзақ келісімдерсіз іске қосылады, құрылыс тоқтамайды.

Астанада көмір өнеркәсібін дамыту туралы бастамалар жиі көтерілген сайын, елдің 2060 жылға қарай көміртегі бейтараптығына жету мақсаты бірден еске түседі. Бұл екі бағыт бір-біріне қайшы сияқты көрінгенімен, шын мәнінде олар өзара үйлеседі.

Ұшқышсыз аппараттардың Қазақстан қатысатын инфрақұрылым нысандарына бағытталған шабуылдары жиілеп отырғанын ескерсек, біздіңше, үкімет тек «жағдайды бақылаумен» шектелмей, ұлттық мүдделерді неғұрлым батыл әрі дәйекті қорғауы қажет.

Қазақстанға келетін туристер ағыны өсіп отырғанымен, туризмді экономиканың негізгі қозғаушы күшіне айналдыру үшін бұл көрсеткіштер әлі де жеткіліксіз. Туристік серпіннің баяулау себептері табиғи әлеуетте емес, бірқатар жүйелік факторларда жатыр.

рталық Азияға жаңа су көздерін іздеуден гөрі су шаруашылығын жаңғырту қажет. Атап айтқанда, суару жүйелерін жаңарту, су үнемдеу технологияларын енгізу, сондай-ақ суды есепке алу мен бөлуді цифрландыру маңызды.

Қасым-Жомарт Тоқаевтың «болашақ – жасанды интеллектте» деген бұдан бұрын айтылған тезисі Еуразиялық даму банкі логикасымен қарағанда, прагматикалық әрі алысқа бағытталған бағдар болып көрінеді. Бәлкім, дәл осы жасанды интеллект сарапшылар айтып отырған маневрлікке жетудің негізгі кілтіне айналмақ.

Есірткі айналымына қатысты халықаралық шешімдерге дер кезінде жауап беру – ЕАЭО елдері аумағында мұндай заттардың өндірісін де, таралуын да алдын алудың тиімді жолы болып саналады.

Қазақстан өндірісті оқшаулау мүмкіндігіне ие болса, ЕАЭО-дағы серіктестер — жаңа нарық пен өзара іс-қимылға, ал бизнестің өзі — арзан қаржыландыруға қол жеткізеді.

ЕАЭО-ның транзиттік әлеуеті артып тұрған тұстағы ҚТЖ мен РТЖ арасындағы келісім Одақтың екі ірі экономикасы өздерінің «ХХІ ғасырдағы мұнайын» — теміржол тасымалын — ақыры тапқанын айқын аңғартады.

ТМҰ біртіндеп бастапқы саяси алаң сипатынан нақты экономикалық мазмұнға ие, практикалық нәтижеге бағытталған құрылымға айналып келеді. Нақты бағыттарға — сауда, инвестиция, көлік, цифрландыру — басымдық берілуі түркі интеграциясының қолданбалы сипатын айқын көрсетеді. Орта дәлізді дамытуға ерекше назар аударылуы да заңды.

Дональд Трамптың 2025 жылғы қазанда ұсынған Газа секторындағы оқ атуды тоқтату жоспары дипломатиялық серпіліс және аймақтағы қирауды тоқтатудың соңғы мүмкіндігі ретінде таныстырылды. Бұл жоспар қақтығысушы тараптардың қолдауына ие болып, БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі тарапынан мақұлданды. 2025 жылғы 17 қарашада он үш мемлекет Газа секторында Халықаралық тұрақтандыру күштерін (ХТК) құру туралы американдық резолюцияны жақтап дауыс берді. Ресми түрде бұл бастама бейбіт тұрғындарды қорғауды, гуманитарлық көмек жеткізуді және палестиналық қауіпсіздік күштерін даярлауды көздеді. ХТК бақылау орнатқаннан кейін Израиль әскерін шығаруы тиіс болатын, ал гуманитарлық қалпына келтіру жұмыстарын басқару жаңа өтпелі орган — Бейбітшілік кеңесіне беріледі деп жоспарланды.

XXI ғасырдың ортасы мен екінші жартысына қатысты жасалған біздің болжамдарымыз екі негізгі факторды — Тарихтың құрылымдық жүйесі мен Халықтың этногенетикалық ахуалын өзара үйлестіре пайдалану тұжырымдамасына негізделген. Осы факторлардың әрқайсысы тарихи деректердің ауқымды көлемінде жеке-жеке тексеруден өтті. Сонымен қатар, нақтыланған кейбір қарапайым жағдайларда бұл факторларды бірлесе қолданудың оң нәтиже берген мысалдары бар. Дегенмен, мұның бәрі жаңа әдіснаманы пысықтау жолындағы алғашқы сынақ қадамдары ғана.

Ресейдің жеке дара өркениет екені бүгінде жалпыға ортақ мойындалған факт. Бұл орайда әңгіме ежелгі Орыс жазығындағы Русь емес, Алтын Ордаға тәуелді болған Мәскеу княздігінен бастау алатын қазіргі Ресей мемлекеті жайында болып отыр. Өркениет ретінде Ресей Еуропа, АҚШ, Қытай, Үндістан және ислам әлемімен терезесі тең ықпалға ие. Ол батыс елдерімен бірге «Жаһандық Солтүстікті», ал шығыс пен оңтүстік алпауыттарымен «Жаһандық Оңтүстік» жүйесін құрайды. Ресей өркениетінің әмбебап сипаты оның Еуразия құрлығындағы стратегиялық орнына байланысты. «Хартлендте» (дүниенің кіндігінде) орналасуы оны әлемдік геосаясаттың бел ортасына шығарды.

Жоғарыда жалпы сипатта қарастырылған Қытай, Үндістан, АҚШ және Еуропа — әкімшілік, шаруашылық-экономикалық, әлеуметтік-мәдени (және өзге де) дербестік деңгейі жоғары ірі автономды құрылымдардан тұратын, айқын империялық сипаттағы бірлестіктер болып табылады. Олар бюрократиялық қолданыста қалай аталса да — штаттар, провинциялар, республикалар және т.б. — мәні жағынан Еуропадағы ұлттық мемлекеттерге ұқсас, әртүрлі ерекшеліктері бар, ресми империялық құрылымдардың құрамына кіретін ішкі мемлекеттік бірліктер болып саналады.

Тарихи және этногенетикалық үдерістерді бір арнада қарастыру өткен мен бүгінді тереңірек түсінуге ғана емес, болашаққа да белгілі бір мағынада «артқа қарап» өмір сүруге мүмкіндік береді. Өйткені болашақтың нобайы өткеннен бастау алады: бейтаныс жолмен келе жатып, тұман арасынан кенеттен алыстағы қаланың сұлбасы көрінгендей әсер қалдырады. Мұндай «сфералық көзқарас» нақты бір нүктеге шоғырланбағандықтан, ұсақ-түйек детальдарды айқындап бере қоймас.

Журналистер, сарапшылар мен авторлар өз мәтіндерін блог немесе жаңалықтар бюллетені түрінде жариялайтын Substack платформасында Дэвид Томастың (David Thomas) қызықты мәтіні жарық көрді. Ол қазақстандық журналист, Таяу Шығыс бойынша сарапшы Ақмарал Баталовадан сұхбат алған.

1235-жылы Оқытай Ханның басшылығымен Құрылтай өтіп, онда Мәңгі Елдің Орыс Мәселесі бойынша іс-қимыл жоспары мен екі стратегиялық әскери операциядан тұратын Батыс Жорығы туралы тарихи шешім қабылданды. Батыс Жорығының бірінші бөлігі «Русьті құтқару операциясы» деп аталды. Қасиетті Рим империясының Русьті басып алуына жол бермес үшін, оның алдын орап, Русьтің барлық қала-мемлекеттерін аралап, жағдайды ұғындырып, дипломатиялық үгіт жүргізіп, Мәңгі Ел Федерациясының құрамына кіргізіп, келісімдерге қол қойдырып алу керек.

Қазақтардың Жаппай Қоныс аударуы қызған шақта, яки, 1235-жылы өткен Мәңгі Ел Құрылтайында Еуропаны бағындыру мақсатындағы әйгілі Батыс Жорығы туралы шешім қабылданды. Көркем әдебиетте бұл туралы: Жеңіс Хан көзі тірісінде «соңғы теңізге жорыққа шығуды» армандаған, қайтыс болған соң, ұрпақтары оның сол арманын орындағысы келіп, әлгі жорыққа аттанған... дегендей мәнде жазылады, сол орайда небір романтикалық ертегілер де шығарылады.

«Татар-моңғол езгісі» терминіндегі «моңғол» ұғымының анығына жеткендіктен, бірден «татарлар» ұғымын да қарастыруымыз қажет. Бұнда да небір қызықтарды ұшыратамыз.баршамызға белгілі, 5-ші ғасырда құл иеленуші Рим Империясы Еділ патша (Аттила) бастаған ғұндардың сұрапыл шапқыншылығынан күйреді. Сөйтіп, Еуропада анағұрлым озық феодалдық құрылысқа негізделген, кейін заманауи еуропалық елдерге үлгі болған көптеген қоғамдар пайда болды.

Бразил-ия немесе Итал-ия деген сияқты, орыстар бұрмалап, «Монғол-ия» деп атап кеткен Мәңгі Елдегі қазақ руларының ескі жұртына (яғни, босап қаған жерлерге) біртіндеп тегі мен тілдік тобы жағынан тұңғыстар мен буряттарға жақын оңтүстік Сібірдің шағын халха, чахар және ойрат тайпалары қоныстанды. Әлемнің әр түкпірінен ұлан-ғайыр Солтүстік және Оңтүстік Америка құрлықтарына көшіп барған жүздеген ұлт өкілдерін «америкалықтар» деп атайтынымыз сияқты, олар да тұрғылықты жер атауы бойынша «моңғолдар» деген жаңа есімді еншіледі. 

МӘСКЕУ. 25 шілде. ИНТЕРФАКС – 2024 жылы Қытай Халық Республикасы экспорттаған күн панельдері, электр көліктері және жел турбиналары сынды таза энергия көздеріне арналған технологиялар...

АҚШ Мемлекеттік хатшысы Марко Рубионың мәлімдеуінше, 2025 жылғы 1 шілдеден бастап USAID — АҚШ-тың Халықаралық даму агенттігі — шетелдік көмек бағдарламаларын ресми түрде тоқтатады. Бұл туралы RBC.ru басылымы хабарлады.

Қазақстан Республикасының мемлекеттік жүйесі үшін үлкен сын-тегеурін. Себебі бұл мәселеде кеңестік кезеңдегі тәжірибеге сүйену мүмкін емес. Кеңес Одағында аумақтық қорғаныс жүйесі мүлде болмаған.

«Кейбір отандастарымыз үшін Ресейге кірудің жаңа рәсімдері күтпеген жаңалық болды. Қазақстан азаматтары Ресейге түрлі мақсатпен жиі қатынайды — бизнес, туризм, емделу. Әсіресе шекара маңындағы өңірлер арасындағы байланыс қарқынды. Дегенмен, шетел азаматтарының елге кіруі, ел аумағында болу тәртібі және жалпы көші-қон саясаты — әр мемлекеттің толыққанды егемендік құқығы.