Кез келген рақымшылық, бір жағынан, жүйені жеңілдетіп, мемлекеттің ізгілігін көрсетсе, екінші жағынан, маңызды мәселені — құқыққа бағынушылық мәдениетін қалыптастыруды шешпейді. Ол мәселенің себебін емдемейді, тек оның салдарымен ғана күреседі.

ЕАБР мәлімдемесі Қазақстанның энергия жүйесіндегі құрылымдық тәуелділікті айқын көрсетті. Тарихи тұрғыдан алғанда, бұл жағдай қалыпты құбылыс, себебі Қазақстан мен Ресейдің энергия жүйелері бастапқыда біртұтас тізбек ретінде қалыптасқан.

Депутат Бақытжан Базарбектің ұсынысы шын мәнінде де «кемеңгерлік» басқарушылық шешім емес пе? Шенеунік кітап оқымаса — жұмыс істемесін. Бюджет есебінен мемлекеттік аппарат «әдебиет үйірмесіне» айналса, бәлкім кітапханада отырғандардың зияны да аздау болар.

Қазақстанның салық төлеушілері сөреде шаң басып жататын диплом үшін біреулердің университетте 4-5 жыл (кейде одан да көп) тегін оқуын қаржыландырып отыр. Демек, кадр тапшылығын жоюға бағытталған гранттық қолдаудың түпкі мәні тек есеп үшін диплом дайындауға айналып кеткен бе?

Жылдық 415 мың теңгені айға шаққанда шамамен 34–35 мың теңге шығады. Қазақстанда болашақ олимпиада чемпиондарын дәл осындай «қомақты» қаражатпен тәрбиелеу жоспарланып отырған сияқты.

Бұл жолы «Книжный день Центр×Delib» (@den_center) арнасы да, оның сұхбат берушілері де біздің бағытымызды толық қолдайды. Соған қарамастан, олар «арғы беттің», яғни Батыс әлемінің ең бір тереңде жатқан күштері мен қозғаушы уәждерін талқылайды.

Өте қызық сұхбат, сондықтан оқырмандарға барынша мұқият тыңдауды ұсынамыз: бұл — Ресейшіл де емес, Тоқаевшыл да емес аналитика. Бұл — бүгінгі геосаяси ахуалды, Қазақстан мен Ресейдегі жағдайды байсалды әрі шынайы бағалауға арналған талдау. Шынымен ерекше уақытта өмір сүріп жатырмыз!

БАҚ-та тараған үкіметтің екінші атом электр станциясын салу орны бойынша шешім қабылдағаны жөніндегі ақпаратта атом энергетикасына тікелей қатысы жоқ, бірақ назар аударуға тұрарлық тағы бір дерек келтірілед

«Просто журналистика» YouTube-арнасында жүргізуші Лұқпан Ахмедьяров «Тоқаев Конституцияны не үшін өзгертпек?» деген сауалды күн тәртібіне шығарды. Автор бұл мәселені кеңірек қоя отырып, Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың билікке келгеннен бері үшінші рет референдум бастамасын көтеруінің себептерін талдайды.

«Үлкен державалардың өзара түбегейлі араздасып алғаны соншалық, соның нәтижесінде Орталық Азия елдерін бір-біріне жақындасуға өздері итермелеп отырғандай әсер қалдырады. Бұл тек бізге ғана қатысты емес. Давостағы сөзінде Канада премьер-министрі де осыған ұқсас ой айтты: ол орта деңгейдегі мемлекеттерді “үлкендердің” соққысын үнсіз көтере бермей, бірігіп, өз ұстанымын қорғауға шақырды.

Бүгінде сот шешімдерін атқару жүйесі құрғақ ресмиліктен арылып, шынайы пәрменді құралға айналып келеді. Осыған дейін ел арасында «сотты жеңу оңай, шешімді орындату қиын» деген пікір жиі айтылатын. Қазір бұл сөздің өзектілігі жойылып, борышкерлермен күресте сот орындаушыларының жұмысы нақты нәтиже бере бастады.

Қазақстанның Арал теңізі аумағында жүргізіп жатқан қызметі жай ғана көгалдандыру емес, елдегі ең күрделі аймақтардың бірінің экожүйесін қалпына келтіру болып табылады. Сексеуіл егу жүздеген шақырымға жайылып, құнарлы топырақты жойып жіберетін шаң мен тұзды дауылдарды тежеуге мүмкіндік береді.

Қазақстанның ЖІӨ (сатып алу қабілетінің паритеті бойынша) көрсеткіші арқылы әлемнің үздік 40 экономикасының қатарына енуі – елде елеулі көлемде тауарлар мен қызметтер өндірілетінін және экономиканың шағын ауқымнан шығып, кеңейгенін білдіреді.

Есірткі тұтыну немесе мас күйінде көлік жүргізу, әсіресе мемлекеттік билік өкілдері тарапынан жасалса, бұл жеке мәселе емес, ұлттық деңгейдегі проблема болып саналады. Мұндай мінез-құлық үшін жауапкершілікті күшейту Қазақстанды халықаралық тәжірибеге жақындатады.

2026 жыл Қазақстан үшін ауқымды саяси жаңғыру жылы болмақ. Конституциялық заңдарды қабылдаудан бастап, жаңа заң шығарушы органды іске қосуға дейінгі реформалардың өзіндік «жол картасы» дайын. Өзгерістердің кезең-кезеңімен жүзеге асырылуы белгісіздік деңгейін төмендетеді, бұл азаматтық қоғам үшін өте маңызды.

Михаил Мишустиннің Владимир Путиннің сапары қарсаңында Астанаға келуі — үнемі әкімшілік пысықтауды қажет ететін бұрынғы уағдаластықтарды нақтылау болып табылады.

Қазақстан үшін Каспий – жай ғана су айдыны емес, стратегиялық маңызы бар инфрақұрылымдық аймақ. Мұнай өндіру, көлік дәліздері мен экспорттық ағындар – еліміздің Каспий теңізіндегі мүдделерінің бір бөлігі ғана.

Киберқылмыстың трансшекаралық сипатына байланысты қазақстандық құқық қорғау органдары мен қаржылық технологиялар саласы үшін БҰҰ-ның Есірткі және қылмыс жөніндегі басқармасы мен Интерпол сияқты халықаралық пікірталас алаңдарында озық тәжірибе жинақтаудың маңызы зор.

Еуразиялық экономикалық одақ елдерінің теңіз логистикасына деген қажеттілігі әртүрлі. Мәселен, Ресей мен Қазақстанның (Каспий арқылы) теңізге тікелей шығу мүмкіндігі бар, ал Армения көршілес елдердің порттарына тәуелді. Сонымен қатар, Беларусь пен Қырғызстан — сыртқы нарыққа шығу үшін теңіз тасымалына аса мұқтаж, нағыз құрлық ішілік экономикалар.

Еуразиялық интеграцияға кіретін бес елдің екеуі ауыл шаруашылығы жерлерінің көлемі бойынша алғашқы ондыққа енген. Бұл, әрине, назар аударарлық көрсеткіш. Қазақстан үшін де бұны белгілі бір деңгейде мақтан етуге болады. Алайда бұл жерлердің қаншалықты тиімді пайдаланылып жатқанына қатысты нақты рейтингтер жоқ.

Дональд Трамптың 2025 жылғы қазанда ұсынған Газа секторындағы оқ атуды тоқтату жоспары дипломатиялық серпіліс және аймақтағы қирауды тоқтатудың соңғы мүмкіндігі ретінде таныстырылды. Бұл жоспар қақтығысушы тараптардың қолдауына ие болып, БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі тарапынан мақұлданды. 2025 жылғы 17 қарашада он үш мемлекет Газа секторында Халықаралық тұрақтандыру күштерін (ХТК) құру туралы американдық резолюцияны жақтап дауыс берді. Ресми түрде бұл бастама бейбіт тұрғындарды қорғауды, гуманитарлық көмек жеткізуді және палестиналық қауіпсіздік күштерін даярлауды көздеді. ХТК бақылау орнатқаннан кейін Израиль әскерін шығаруы тиіс болатын, ал гуманитарлық қалпына келтіру жұмыстарын басқару жаңа өтпелі орган — Бейбітшілік кеңесіне беріледі деп жоспарланды.

XXI ғасырдың ортасы мен екінші жартысына қатысты жасалған біздің болжамдарымыз екі негізгі факторды — Тарихтың құрылымдық жүйесі мен Халықтың этногенетикалық ахуалын өзара үйлестіре пайдалану тұжырымдамасына негізделген. Осы факторлардың әрқайсысы тарихи деректердің ауқымды көлемінде жеке-жеке тексеруден өтті. Сонымен қатар, нақтыланған кейбір қарапайым жағдайларда бұл факторларды бірлесе қолданудың оң нәтиже берген мысалдары бар. Дегенмен, мұның бәрі жаңа әдіснаманы пысықтау жолындағы алғашқы сынақ қадамдары ғана.

Ресейдің жеке дара өркениет екені бүгінде жалпыға ортақ мойындалған факт. Бұл орайда әңгіме ежелгі Орыс жазығындағы Русь емес, Алтын Ордаға тәуелді болған Мәскеу княздігінен бастау алатын қазіргі Ресей мемлекеті жайында болып отыр. Өркениет ретінде Ресей Еуропа, АҚШ, Қытай, Үндістан және ислам әлемімен терезесі тең ықпалға ие. Ол батыс елдерімен бірге «Жаһандық Солтүстікті», ал шығыс пен оңтүстік алпауыттарымен «Жаһандық Оңтүстік» жүйесін құрайды. Ресей өркениетінің әмбебап сипаты оның Еуразия құрлығындағы стратегиялық орнына байланысты. «Хартлендте» (дүниенің кіндігінде) орналасуы оны әлемдік геосаясаттың бел ортасына шығарды.

Жоғарыда жалпы сипатта қарастырылған Қытай, Үндістан, АҚШ және Еуропа — әкімшілік, шаруашылық-экономикалық, әлеуметтік-мәдени (және өзге де) дербестік деңгейі жоғары ірі автономды құрылымдардан тұратын, айқын империялық сипаттағы бірлестіктер болып табылады. Олар бюрократиялық қолданыста қалай аталса да — штаттар, провинциялар, республикалар және т.б. — мәні жағынан Еуропадағы ұлттық мемлекеттерге ұқсас, әртүрлі ерекшеліктері бар, ресми империялық құрылымдардың құрамына кіретін ішкі мемлекеттік бірліктер болып саналады.

Тарихи және этногенетикалық үдерістерді бір арнада қарастыру өткен мен бүгінді тереңірек түсінуге ғана емес, болашаққа да белгілі бір мағынада «артқа қарап» өмір сүруге мүмкіндік береді. Өйткені болашақтың нобайы өткеннен бастау алады: бейтаныс жолмен келе жатып, тұман арасынан кенеттен алыстағы қаланың сұлбасы көрінгендей әсер қалдырады. Мұндай «сфералық көзқарас» нақты бір нүктеге шоғырланбағандықтан, ұсақ-түйек детальдарды айқындап бере қоймас.

Журналистер, сарапшылар мен авторлар өз мәтіндерін блог немесе жаңалықтар бюллетені түрінде жариялайтын Substack платформасында Дэвид Томастың (David Thomas) қызықты мәтіні жарық көрді. Ол қазақстандық журналист, Таяу Шығыс бойынша сарапшы Ақмарал Баталовадан сұхбат алған.

1235-жылы Оқытай Ханның басшылығымен Құрылтай өтіп, онда Мәңгі Елдің Орыс Мәселесі бойынша іс-қимыл жоспары мен екі стратегиялық әскери операциядан тұратын Батыс Жорығы туралы тарихи шешім қабылданды. Батыс Жорығының бірінші бөлігі «Русьті құтқару операциясы» деп аталды. Қасиетті Рим империясының Русьті басып алуына жол бермес үшін, оның алдын орап, Русьтің барлық қала-мемлекеттерін аралап, жағдайды ұғындырып, дипломатиялық үгіт жүргізіп, Мәңгі Ел Федерациясының құрамына кіргізіп, келісімдерге қол қойдырып алу керек.

Қазақтардың Жаппай Қоныс аударуы қызған шақта, яки, 1235-жылы өткен Мәңгі Ел Құрылтайында Еуропаны бағындыру мақсатындағы әйгілі Батыс Жорығы туралы шешім қабылданды. Көркем әдебиетте бұл туралы: Жеңіс Хан көзі тірісінде «соңғы теңізге жорыққа шығуды» армандаған, қайтыс болған соң, ұрпақтары оның сол арманын орындағысы келіп, әлгі жорыққа аттанған... дегендей мәнде жазылады, сол орайда небір романтикалық ертегілер де шығарылады.

«Татар-моңғол езгісі» терминіндегі «моңғол» ұғымының анығына жеткендіктен, бірден «татарлар» ұғымын да қарастыруымыз қажет. Бұнда да небір қызықтарды ұшыратамыз.баршамызға белгілі, 5-ші ғасырда құл иеленуші Рим Империясы Еділ патша (Аттила) бастаған ғұндардың сұрапыл шапқыншылығынан күйреді. Сөйтіп, Еуропада анағұрлым озық феодалдық құрылысқа негізделген, кейін заманауи еуропалық елдерге үлгі болған көптеген қоғамдар пайда болды.

Бразил-ия немесе Итал-ия деген сияқты, орыстар бұрмалап, «Монғол-ия» деп атап кеткен Мәңгі Елдегі қазақ руларының ескі жұртына (яғни, босап қаған жерлерге) біртіндеп тегі мен тілдік тобы жағынан тұңғыстар мен буряттарға жақын оңтүстік Сібірдің шағын халха, чахар және ойрат тайпалары қоныстанды. Әлемнің әр түкпірінен ұлан-ғайыр Солтүстік және Оңтүстік Америка құрлықтарына көшіп барған жүздеген ұлт өкілдерін «америкалықтар» деп атайтынымыз сияқты, олар да тұрғылықты жер атауы бойынша «моңғолдар» деген жаңа есімді еншіледі. 

МӘСКЕУ. 25 шілде. ИНТЕРФАКС – 2024 жылы Қытай Халық Республикасы экспорттаған күн панельдері, электр көліктері және жел турбиналары сынды таза энергия көздеріне арналған технологиялар...

Қазақстан Республикасының мемлекеттік жүйесі үшін үлкен сын-тегеурін. Себебі бұл мәселеде кеңестік кезеңдегі тәжірибеге сүйену мүмкін емес. Кеңес Одағында аумақтық қорғаныс жүйесі мүлде болмаған.

АҚШ Мемлекеттік хатшысы Марко Рубионың мәлімдеуінше, 2025 жылғы 1 шілдеден бастап USAID — АҚШ-тың Халықаралық даму агенттігі — шетелдік көмек бағдарламаларын ресми түрде тоқтатады. Бұл туралы RBC.ru басылымы хабарлады.

«Кейбір отандастарымыз үшін Ресейге кірудің жаңа рәсімдері күтпеген жаңалық болды. Қазақстан азаматтары Ресейге түрлі мақсатпен жиі қатынайды — бизнес, туризм, емделу. Әсіресе шекара маңындағы өңірлер арасындағы байланыс қарқынды. Дегенмен, шетел азаматтарының елге кіруі, ел аумағында болу тәртібі және жалпы көші-қон саясаты — әр мемлекеттің толыққанды егемендік құқығы.