Шығыс Еуропа мен Таяу Шығыстағы қақтығыстарға дейін әлемдік әскери ғылымда «Жоғарырақ. Алысырақ. Жылдамырақ» деген айқын басымдық үстемдік етіп келді. Қазіргі уақытта жауынгерлік тиімділігі кем түспейтін мүмкіндіктерге ие екінші бағыт – «Төменірек. Жақынырақ. Баяуырақ» тұжырымдамасы қалыптасты. Бұл үдерістердің барлығы Қазақстанға өзінің геосаяси ұстанымындағы әскери салмағын едәуір арттыруға және орта держава ретіндегі мәртебесін анағұрлым сенімді әрі жайлы сезінуге мүмкіндік береді.
Осыдан бес жыл бұрын Қазақстан Республикасының әскери қуаты айтарлықтай шектеулі көрінетін. Әрине, ел арсеналында 4++ буынды жойғыш ұшақтар, С-300 ПС зениттік-зымырандық кешендері, сондай-ақ байланыс және ЖҚЗ (Жерді қашықтықтан зондтау) спутниктері бар жеке орбиталық топтамасы болды. Алайда, Ресей немесе Қытай әскерлерімен салыстырғанда, абсолюттік көрсеткіштер бойынша бұл әлеует аса қомақты көрінбейтін.
Ұшқышсыз ұшу аппараттары саласында түбегейлі бетбұрыс орын алды. Дрондарды заманауи әуе шабуылына қарсы қорғаныс құралдары оңай жоя алады деген түсінік іс жүзінде өз дәлелін таппады. Себебі кез келген әуе қорғанысы жүйесінің мүмкіндігін шамадан тыс жүктеуге болады. Ал құны мен тиімділігінің арақатынасы тұрғысынан алғанда, ұшқышсыз ұшу аппараттары қорғанушы тарапқа едәуір шығын келтіреді.
Бір кезде құны 50 мың АҚШ долларын құрайтын ирандық дронға құны 4 млн АҚШ долларына бағаланатын «Пэтриот» кешенінің зымыранының қарсы қолданылғаны туралы бейнежазба кеңінен тараған болатын. Алайда зымыран нысанаға дәл тимеген.
Сонымен қатар, дрондардың барлау және соққы беру мүмкіндіктері үздіксіз артып келеді. Ұшу жылдамдығы төмен ұшқышсыз аппараттарды кейбір заманауи радиолокациялық жүйелер анықтай алмайды, өйткені олар мұндай баяу нысандарды бақылауға бейімделмеген. Нәтижесінде реактивті жойғыш ұшақтар мен қанатты зымырандарды сүйемелдеуге қабілетті радарлардың өзі төмен жылдамдықпен қозғалатын нысандарға қарсы тиімсіз болып шықты.
Жылдамдығы төмен ұшқышсыз аппараттарды Ұлы Отан соғысы кезеңінен бері қолданылып келе жатқан 12,7 мм калибрлі ДШК зениттік пулеметтерімен атып түсіруге болады. Алайда бұл үшін алдымен нысананы анықтау қажет. Осы себепті мұндай дрондар көбіне түнгі уақытта қолданылады. Бұған қоса, олардың басқарылу мүмкіндігі болғандықтан, әуе шабуылына қарсы қорғаныс аудандары мен тораптарын, сондай-ақ жекелеген нысандарда орналасқан зениттік бекеттерді айналып өтуге қабілетті.
2026 жылғы 4 мамырда Ресей астанасындағы Мосфильм көшесінде орналасқан элиталық тұрғын үй кешеніне соққы берген ұшақ үлгісіндегі ұшқышсыз ұшу аппараты шабуыл жасаған сәтке дейін ауада шамамен 8 сағат болған. Яғни, ол ұрыс шебін қиып өтіп, өзіне қауіпті барлық аудандарды айналып өткен, сондай-ақ Мәскеудің эшелонды әуе шабуылына қарсы қорғаныс жүйесінен өтіп, жеке тұрған үйге құлаған.
Нысан ретінде дәл осы ғимараттың таңдалуы да белгілі бір есепке негізделген. Ол қаланың әртүрлі бөлігінен анық көрінеді және Қызыл алаңға жақын орналасқан.
Осыған байланысты мұндай әрекет күтілген ақпараттық-имидждік нәтижеге қол жеткізуге бағытталған. Ақпараттық қоғам жағдайындағы соғыс жүргізу тәсілдері индустриялық кезеңдегі әскери қақтығыстардан едәуір ерекшеленеді. Қазіргі жағдайда оқиғаның бұқаралық ақпарат құралдары мен цифрлық платформалар арқылы кеңінен таралуы нәтижесінде туындайтын эмоциялық-психологиялық ықпал шешуші факторлардың біріне айналып отыр.
Тіпті әскері ұзақ жылдар бойы іс жүзінде үздіксіз әскери операциялар жүргізіп келе жатқан Израиль үшін де «Хезболла» қолданған дрондар күтпеген сын-қатерге айналды. Броньды техниканың шығыны ондаған бірлікпен есептеле бастағанда, әскери іс жүргізу тәсілдерінде түбегейлі өзгерістердің орын алғаны айқын байқалды.
Егер «Жоғарырақ. Алысырақ. Жылдамырақ» бағыты бойынша Қазақстан Республикасының Қарулы Күштері жоғары технологиялық қару-жарақ сатып алуға және мұндай әскери жүйелерді пайдаланатын әрі қызмет көрсететін мамандар даярлауға мұқтаж болса, «Төменірек. Жақынырақ. Баяуырақ» бағыты аясында елдің импортты алмастыру мүмкіндіктері әлдеқайда кең.
Қазіргі соғыстардың тағы бір ерекшелігі – әскери іс жүргізудің бірқатар дәстүрлі тәсілдерінің қайтадан маңызға ие болуы. Ірі калибрлі пулеметтер, әуе кеңістігін бақылау, хабарлау және байланыс бекеттері, прожекторлар – мұның барлығы өткен дәуірдің әскери құралдарына жатады. Осы қатарға шағын авиацияны да қосуға болады. Өйткені ол өндіріс көлемі жоғары болған жағдайда да «Эйрбас» немесе «Эмбраер» секілді ірі азаматтық әуе кемелерін шығаруға қажет ресурстарды талап етпейді.
Сонымен қатар, Қазақстанның стратегиялық тереңдік және ел аумағы бойынша аса маңызды орталықтардың шашыраңқы орналасуы сияқты артықшылықтары өз маңызын сақтап отыр. Қазақстанның стратегиялық тереңдігі Иранмен салыстырғанда шамамен бір миллион шаршы шақырымға артық, ал Иранның өзінде бұл көрсеткіш жеткілікті деңгейде жоғары деп бағаланады.
Бүгінде ҚР Қарулы Күштерінің мамандарына әлемде соңғы жылдары жүргізілген әскери науқандардың тәжірибесін жедел зерделеп, жан-жақты талдау қажет. Соның негізінде қарулы күштер мен әскери өнеркәсіпті келешегі зор бағыттар бойынша жаңғырту жөніндегі кешенді шараларды әзірлеу керек. Өз кезегінде қорғаныс қабілетінің күшеюі Қазақстанның сыртқы саясаттағы дербестігін арттырып, Астананың халықаралық деңгейдегі ұстанымдарын нығайта түседі.
