Басты бет

3 қыркүйекте Ресей кинотеатрларында Ұлы Отан соғысы жылдарындағы пошташының ерлігі туралы тарихи-әскери фильм көрерменге жол тартты. «Жеңіс баласы» – Қазақстан, Ресей және Беларусь кинематографистері бірлесіп түсірген туынды. 3 қыркүйекте Ресей кинотеатрларында Ұлы Отан соғысы жылдарындағы пошташының ерлігі туралы тарихи-әскери фильм көрерменге жол тартты. «Жеңіс пошташысы» – Қазақстан, Ресей және Беларусь кинематографистері бірлесіп түсірген туынды.

Канада Премьер-министрі Марк Карнидің Еуропалық одақпен «бірегей одақ» құру ниеті туралы мәлімдемесі геосаяси тұрғыдан елеулі қадам деуге болады. Іс жүзінде Оттава Дональд Трамп жаңаша сипатта ұстанып отырған Монро доктринасына қайшы бағыт таңдағалы отыр. Вашингтон Канаданың мұндай әрекетін жауапсыз қалдырмауы мүмкін. Дегенмен Канаданың бұлай әрекет етуіне негіз бар. АҚШ өз мүддесі үшін одақтастарына қысым жасаудан тайынбайтынын талай рет көрсетті. Канада дәстүрлі түрде Жаңа дүниедегі Еуропаға ең жақын елдердің бірі саналады. АҚШ-пен салыстырғанда мінезі сабырлырақ, артық қылыққа да көп бара бермейтін «Еуропаның қызы» іспетті. Қалай болғанда да, Оттава мен Вашингтон ұзақ жыл бойы тіл табысып келді.

Бала туу көрсеткіші ХХІ ғасырдағы маңызды саяси әрі стратегиялық мәселелердің біріне айналып келеді. Бұл тек әлеуметтік саясатқа қатысты мәселе емес. Қазіргі кезеңде халық саны мен адами капиталдың сапасы жаһандық бәсекеге тікелей ықпал ететін негізгі факторлардың қатарына шықты. Халқы өсіп, білім деңгейі жоғары мемлекеттердің экономикалық, технологиялық және геосаяси мүмкіндігі де арта түседі. Демографияның әлемдік тәртіпке ықпалы күшейіп, көз алдымызда жаңа жағдай қалыптасып келеді. Өнеркәсібі дамыған елдердің басым бөлігі халықтың қартаюы, бала туу деңгейінің төмендеуі және халық санының азаюы мәселесімен бетпе-бет келді. Мұндай жағдайда отбасыларды қолдаудың тиімді жолдарын табу, адами капиталды сақтап қана қоймай, оны арттыру мемлекеттің ұзақ мерзімді дамуы үшін айрықша мәнге ие.

Еуразиялық даму банкінің (ЕАДБ) қыркүйек айындағы макроэкономикалық шолуы көпшіліктің назарынан тыс қалды. Ал құжатта энергетика нарығындағы күйзелістердің әлі де жалғасып жатқаны және соның салдарынан әлемдік экономикада елеулі өзгерістер жүріп жатқаны айтылады. Маусым айында біз ЕАДБ-ның 2026–2028 жылдарға арналған болжамына тоқталған едік . Сарапшылардың күмәніне қарамастан, банк Қазақстанда да, жалпы өңірде де экономикалық тұрақтылық сақталып, өсім жалғасады деп болжаған болатын. Содан бері үш ай өтті. Осы аралықта геосаяси ахуал әлі де тұрақталған жоқ. Ендеше ЕАДБ сарапшыларының бағалауынша, осы үш айда экономикалық жағдай қаншалықты өзгерді?

Әлемдік экономика үшін мұнай бағасының қолайлы шегі барреліне 95 доллар шамасында. Алайда Иран мен Эпштейн коалициясының танкерлеріне жасалған әскери шабуылдардың күрт көбеюі бағаны 100 доллардан асырып жіберді. Бұл жерде нарықта саудаланатын «қағаз мұнай» туралы сөз болып отыр. Яғни ол нақты мұнайдың өзі емес, қаржы нарығындағы бағалы қағаз іспетті құрал. Ал мұнайды нақты жеткізу жөніндегі келісімдерде биржалық бағаға әр баррель үшін қосымша 10–20 доллар үстеме қосылып отыр. Бұған нарықтағы мұнай тапшылығы себеп. Ұсыныстың жетіспеуі барған сайын анық сезіліп келеді, ал әзірге жағдайдың жақсаратынын көрсететін белгі жоқ.