Александра АЛЁХОВА

Астанада салық түсімдерінің өсуі және бизнес-ортаның «табиғи жаңаруы» туралы серпінді есептер жариялануда. Осы кезеңде Қазақстандағы шағын және орта бизнес (ШОБ) соңғы онжылдықтағы ең күрделі кезеңдердің бірін бастан өткеріп отыр. 2026 жылдың бірінші тоқсанында жеке кәсіпкерлердің жаппай жабылуына қатысты пікір білдірген Премьер-Министрдің орынбасары Серік Жұманғарин бұл үдерісті «құрылымдық өзгерістер» және өзін-өзі жұмыспен қамтығандарды заңдастырумен байланыстырады. Алайда мұндай оптимистік риториканың астарында алаңдатарлық үрдістер байқалады: ел экономикасының өсімі барған сайын мұнай секторына тәуелді бола түсуде, ал нақты (шикізаттық емес) сектор жаңа салықтық әкімшілендірудің қысымы мен «голланд дерті» салдарынан елеулі қиындықтарға тап болып отыр.

Депутаттық корпус аграрлық саясаттағы жүйелі кемшіліктерге байланысты Үкімет жұмысын кезекті рет сынға алды. Бір топ сенатор Премьер-министрдің алдына қордаланған мәселелер тізімін жайып салды. Олардың қатарында несие беру кезіндегі бюрократиялық кедергілер мен мемлекеттің фермерлер алдындағы субсидиялар бойынша миллиардтаған қарызы бар. Өз кезегінде Олжас Бектенов атқарылып жатқан жұмыстарға «цифрлық оптимизм» тұрғысынан баға берді. Алайда, егер мемлекет қабылдаған шаралар іс жүзінде тиімді жұмыс істегенде, агроөнеркәсіп кешені созылмалы масылдықтан арылып, әлдеқашан қарқынды даму жолына түсер еді. Осы орайда, «20 жылдық мемлекеттік қолдауға қарамастан, ауыл шаруашылығы неге әлі күнге дейін өз аяғына нық тұра алмай келеді?» деген заңды сауал туындайды.

Қазақстанда «Болашақ» президенттік стипендиясы іске қосылғанына 30 жылдан астам уақыт өткен соң, ел интеллектуалдық элитаны қалыптастыруға бағытталған миллиардтаған қаражаттың іс жүзінде шетелге кетіп жатқан жағдайымен бетпе-бет келіп отыр. Бұл мәселені Қазақстан Республикасының Жоғары аудиторлық палатасының мүшесі — Тілеген Каскин жақында жасаған мәлімдемесінде айқын көрсетті. Оның айтуынша, 7,7 млрд теңге көлеміндегі «Болашақ» стипендиялары белгіленген критерийлерге сәйкес келмей берілген. Әлеуметтік лифт және экономиканың қозғаушы күші болуға тиіс бағдарлама не себепті сыбайлас жемқорлық дауларының көзіне айналды?

8 сәуірде Мәжіліс «Жануарларға жауапкершілікпен қарау туралы» заңға енгізілген түзетулерді қабылдады. Бұл өзгерістер елдің гуманистік бағыттағы ұстанымын әлсіретіп, қаңғыбас иттерді жаппай жою тәжірибесіне қайта оралуына әкелді. Енді бұл шаралар «қайтарымсыз аулау» деген жаңа атаумен жүзеге асырылмақ. Алайда осыдан небәрі бес жыл бұрын Қазақстанда жануарлар санын реттеудің өркениетті тәсілдеріне көшу мәселесі кеңінен талқыланған еді. Соның нәтижесінде 2021 жылғы заң редакциясы қабылданған болатын. Өкінішке қарай, мемлекет бұл нормаларды тиімсіз деп танып, жергілікті жерлерде гуманистік талаптардың сақталмау деректеріне тиісті назар аудармады.

Біз 2025 жылы Қазақстан ЖІӨ-нің рекордтық деңгейде өсуі мен ұлттық экономикалық жетістіктердің қарапайым халықтың тұрмыс сапасында тікелей көрініс таппауы мәселесіне қайта оралуға мәжбүрміз. Респонденттермен онлайн-сұхбат жүргізу арқылы өткізілген кезекті зерттеу нәтижелері азаматтардың әлеуметтік көңіл-күйі мен ресми статистика арасындағы айтарлықтай алшақтықты көрсетті. 2025 және 2026 жылдардағы ақпан айындағы тұтынушылық оптимизм деректерін салыстыру барысында «қазақстандық парадокс» деп атауға болатын бірегей құбылыс байқалды: формалды түрде оптимизм индексі өскенмен, халықтың үштен екі бөлігі елде терең дағдарыс барын ресми түрде мойындайды.