Александра АЛЁХОВА

Материалы

Көптен күткен жоспар: Үкімет халықтың табысын қалай өсірмек?

Көптен күткен жаңалық. Қазақстан үкіметі мамыр айында қабылдауға уәде берген, бірақ іс жүзінде 10 маусымдағы қаулымен бекіткен 2026–2029 жылдарға арналған халықтың табысын арттыру жөніндегі кешенді жоспар енді көпшілікке қолжетімді болды. Бұл құжат елдегі экономикалық ахуал күрделене түскен кезеңде жарияланып отыр. Өйткені 2025 жылы қазақстандықтардың нақты табысы айтарлықтай төмендеп, инфляция екі таңбалы деңгейге жетті, ал халықтың несие жүктемесі бұрынғыдан да ауырлай түсті. Осындай жағдайда ұсынылған шаралар қаншалықты тиімді болмақ? Олар шын мәнінде халықтың әл-ауқатын жақсарта ала ма? Осы сауалдарға талдауымызда жауап іздейміз.

Квазифискалдық ынталандыру ЖІӨ өсімінің сапасына кері әсер етуде

Ұлттық банктің ақша-кредит саясатына арналған соңғы баяндамасы көпшіліктің назарынан тыс қалды. Алайда бұл құжатта ел экономикасындағы үрдістерге қатысты бірқатар маңызды тұжырымдар бар. Осы материалды талдау барысында біз нені байқадық? Шын мәнінде, квазимемлекеттік институттар арқылы қомақты қаржы ағындары өтетін өзіндік бір «қосалқы бюджет» қалыптасып жатқандай әсер қалдырады. Ұлттық банк арзан қаржының экономикаға молынан құйылуы қатаң ақша-кредит саясатының тиімділігін төмендететінін атап өтеді. Базалық мөлшерлеме артық сұранысты тежеуге бағытталғанымен, квазимемлекеттік сектор инфляциялық қысымды күшейтуді жалғастырып отыр.

Кадр дағдарысы: Қазақстанда ондаған мың медицина қызметкері жетіспейді

Осыдан небәрі бір ай бұрын Eurasia24 ресми дереккөздерге сілтеме жасай отырып, елдегі ауқымды медициналық мекемелер желісін дәрігерлермен және мейіргерлермен қамтамасыз ету мәселелері туралы жазған еді. Ол кезде шамамен 4-5 мың медицина қызметкері жетіспейтіні айтылған болатын. Алайда бұл мәліметтер шындыққа толық сәйкес келмегені белгілі болды. Оның үстіне, айырмашылық аз емес, айтарлықтай үлкен болып шықты.

ЕАДБ Қазақстанға жаһандық сын-қатерлерге қарамастан тұрақты өсім болжап отыр

Еуразиялық даму банкі (ЕАДБ) 2026–2028 жылдарға арналған жаңартылған макроэкономикалық болжамын қамтитын негізгі талдамалық құжатын жариялады. Бұл жөнінде Eurasia24 бұған дейін қысқаша пікірінде жазған болатын. Алайда құжаттың мазмұны едәуір қызықты болғандықтан, біз оны егжей-тегжейлі талдап көруді жөн көрдік. Нәтижесінде бірқатар маңызды тұжырымдарға көз жеткіздік. Ұзаққа созылған геосаяси қысым мен Парсы шығанағындағы ахуалдың күрт шиеленісуі аясында «еуразиялық кеңістікті» экономикалық тоқырау күтіп тұр деп болжаған бірқатар адамдардың болжамына қарамастан, ЕАДБ сарапшылары өңірдің жалпы алғанда және Қазақстанның жеке алғанда қазіргі сын-қатерлерге бейімделу қабілетінің жоғары екенін атап өтеді.

Игерілмеген миллиардтар тарихы: ЖАП кеңестері нәтиже бермей тұр

Жақында өткен Парламенттің жалпы отырысында Жоғары аудиторлық палатаның (ЖАП) төрағасы Әлихан Смайылов Үкіметтің 2025 жылғы республикалық бюджеттің атқарылуы туралы есебіне қатысты жаңа қорытындыны таныстырды. 2026 жылдың маусым айындағы басты экономикалық жаңалыққа айналған бұл құжат (әлі толық жарияланбаған) мемлекеттік аппарат жұмысындағы жүйелі проблемаларды айқындап берді. Жаңа Бюджет кодексінің қабылдануы мен министрлердің дербестігін кеңейтуге бағытталған шараларға қарамастан, тиімсіз жұмсалған қаражат көлемі 1,7 есе өсіп, негізгі ұлттық индикаторлар орындалмай қалған. Жоғары аудиторлық палатаның соңғы үш жылдағы (2023 жылдан 2025 жылға дейінгі кезең) қорытындыларына жасалған салыстырмалы-ретроспективті талдау айтарлықтай үрдісті көрсетіп отыр.

Еще от автора

KazSat-3R: ұзақ мерзімге арналған жоба

Қазақстанда 2029 жылға дейін KazSat ғарыштық байланыс жүйесінің жаңа серігі пайдалануға беріледі. Премьер-министрдің ресми сайтында жарияланған ақпаратқа сәйкес, бұл жобаға 10 млрд теңгеден астам қаржы бөлінді. Қазақстан үшін ұлттық байланыс серіктерін пайдалану жаңа тәжірибе емес. Бұған дейін KazSat-1, KazSat-2 және KazSat-3 серіктері іске қосылған. Қазіргі уақытта KazSat-2 мен KazSat-3 елдің байланыс жүйесінде өз қызметін жалғастырып келеді. Елге тағы бір байланыс серігі не үшін қажет? Бюджет тапшылығы жағдайында 10 млрд теңге – көп пе, әлде аз ба? Жаңа аппаратты кім құрастырады? Осы және өзге де сұрақтарды Eurasia24 «Ғарыштық зерттеулер және технологиялар» журналының бас редакторы Нұрлан Әселқанға қойды.

Құрылыс қарқыны Қазақстан экономикасының ұзақ мерзімді дамуын қамтамасыз ете ала ма?

Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Қазақстан стратегиялық зерттеулер институтында (ҚСЗИ) Экономика жөніндегі сарапшылық кеңестің отырысы өтті. Жиында елдің құрылыс саласын дамыту мәселелері қаралды. Оған «QazIndustry» Қазақстан индустрия және экспорт орталығы» АҚ мен ҚР Өнеркәсіп және құрылыс министрлігінің өкілдері қатысты. Отырыстың күн тәртібі Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Парламент палаталарының бірлескен отырысында берген тапсырмалары негізінде қалыптастырылды. Президент сол кезде: «Қазақстанды тұтас бір үлкен құрылыс алаңына айналдыруымыз керек», – деген болатын. Сонымен қатар Мемлекет басшысы бұл ретте, ең алдымен, инфрақұрылымдық жобаларды – теміржолдарды, автомобиль жолдарын, әуежайларды, вокзалдарды және өнеркәсіп кәсіпорындарының жұмысын қамтамасыз ететін нысандарды салу мәселесін назарда ұстағанын атап өткен жөн. Дегенмен, тұрғын үй құрылысының көлемі, әсіресе ірі қалалардағы көппәтерлі тұрғын үй кешендерінің саны қарқынды артуы мүмкін деген пікір де бар.

Қазақстанның автокөлік өнеркәсібі: «сұр» импортқа қарсы күрес және өндірісті жаңғырту мәселесі

Үкімет отандық автозауыттарды сыртқы қауіп-қатерден қорғау шараларын жедел қабылдауға кірісті. Премьер-министр Олжас Бектенов 21 шілдеде өткен Үкімет отырысында Қаржы министрлігі мен Өнеркәсіп және құрылыс министрлігіне «сұр» импортпен әкелінетін автокөліктердің жолын кесуге бағытталған қатаң шаралар топтамасын әзірлеуге небәрі 10 күн уақыт берді. Алайда ұлттық заңнама, ЕАЭО талаптары, кедендік әкімшілендіру және техникалық реттеу мәселелерін қатар қамтитын мұндай күрделі түйткілге қатысты шешімдерді 10 күн ішінде әзірлеу басқарушылық тұрғыдан тым асығыс қадамға ұқсайды. Өйткені мұндай қысқа мерзімде дайындалған құжат жеткілікті пысықталмай қабылданып, күткен нәтижеден гөрі қосымша мәселелер туындату қаупін жоққа шығаруға болмайды.

Қазақстан экономикасын қандай қауіп күтіп тұр?

Жуырда Халықаралық валюта қоры (ХВҚ) World Economic Outlook Update: Global Economy in Crosscurrents of War and Technology атты шілде айының жаңартылған баяндамасын жариялады. Қор сарапшыларының бағалауынша, әлемдік экономика бүгінде әртүрлі сипаттағы сыртқы күйзелістердің ықпалында қалып отыр. Бір жағынан, Таяу Шығыстағы әскери қақтығыс, сондай-ақ Ормуз бұғазы арқылы мұнай мен газ жеткізіліміндегі іркілістер жаһандық экономикаға қысым түсіруде. Екінші жағынан, жасанды интеллект технологиялары мен микроэлектроникаға арналған жабдықтарға сұраныстың күрт артуы экономикалық белсенділікті ынталандырып отыр. Бір қызығы, ХВҚ сарапшылары Орталық Азия мен Қазақстан экономикасына қатысты Еуразиялық даму банкінің (ЕАДБ) бағалауларындай оптимистік көзқарас танытпаған. Бұған дейін біз ЕАДБ-ның 2026–2028 жылдарға арналған болжамдарын жан-жақты талдап, жаһандық күйзелістерге қарамастан Қазақстан экономикасының өсімі сақталатыны жөніндегі тұжырымдарына тоқталған едік.