«Аманат» партиясының депутаты Сергей Пономарев бұрын-соңды болмаған мәлімдеме жасады: ол «тең» конституциялық анықтамасының «қатар» сөзімен ауыстырылуына байланысты орыс тілінің мәртебесіндегі өзгерісті ашық түрде түсіндірді. Бұл пікір бейресми ортада емес, жаңа Конституция жобасын әзірлеушілердің еңбек ұжымдарымен кездесулері барысында, Жалпыұлттық коалиция бастамашы болған референдумды қолдауға бағытталған үгіт-насихат науқаны аясында айтылды.
Мұндай батыл әрі ашық түсіндірудің салмағын Сергей Михайловичтің өзінің филолог екенін атап өтуі арттыра түсті. Сонымен қатар оның қоғамдық-саяси мәртебесі де назар аудартады: Пономарев мемлекеттік награда иегері, Ұлттық құрылтайдың мүшесі және Конституциялық реформа жөніндегі комиссияның құрамына кіреді.
Еске сала кетсек, Сергей Пономарев — Қазақстандағы орыс, славян және казак ұйымдары қауымдастығының басшысы. Осы тұрғыдан алғанда, ол елдегі орыстілді қауымдастықтың жетекші өкілдерінің бірі болып саналады.
Осындай қоғамдық-саяси мәртебелерін ескере отырып, кейбіреулер оны аталған конституциялық жаңашылдықтың авторы немесе тең авторы болуы мүмкін деп болжайды.
Ал түсіндіру тәсіліне келсек, ол көрнекі әрі түсінікті сипатта болды. Кездесу барысында үстел үстінде тұрған стақандарды пайдаланып, оларды бір қатарға орналастыру арқылы Сергей Пономарев жаңа конституциялық тұжырымдамада орыс тілінің мәртебесі мемлекеттік жалғыз тіл — қазақ тілімен теңестірілмей, Қазақстан халқының өзге тілдерімен бір қатарда қарастырылатынын бейнелі түрде көрсетті.
Стақандардың дер кезінде табыла кеткені де назар аударарлық жайт. Әдетте мұндай тәсілдерді тілдік тұрғыдан онша дайын емес айлакерлер аңғал азаматтарды «шарик-малик» секілді алдау ойындарына тарту үшін қолданатыны белгілі. Алайда бұл жағдайда мүлде өзге сипаттағы түсіндіру ұсынылды. Мұнда назарды манипуляция тәсілдеріне емес, қолданылған тұжырымдар мен сөз қолданысына аудару қажет.
Дегенмен кішігірім қателікке жол берілгені байқалды: Конституциялық комиссия мүшесі өз сөзінде бұрынғы (Назарбаев кезеңіндегі) Конституцияда «қатар» нормасы болғанын, ал жаңа редакцияда «тең» деп көрсетілгенін айтты. Алайда бұл тұжырым нақты мәтінге сәйкес келмейді. Мұны жұмыс барысындағы жаңылысу деуге болады. Мұндай жағдайда «жаңсақ айтып қойды» деген баға дәлірек болар еді.
Қалай болғанда да, мәлімдеме жасалып қойды. Депутаттың айтқан сөзі кері қайтарылмайды деген қағида бар: айтылған пікір кейін өзгертуге келмейді. Сондықтан жария түрде айтылған тұжырымдар қоғамдық талқылаудың нысанына айналатыны заңды.
Конституциялық комиссия мүшелерінің мәлімдемелерінің ықпалымен, бастапқыда терминологиялық нақтылау ретінде ұсынылған көзге аса түсе қоймаған түзету референдумның ең көп талқыланатын тақырыптарының біріне айналды. Бұл тұрғыда Сергей Михайловичтің айтқан пікірлері қоғамдық қызығушылықтың артуына әсер еткені байқалады.
Осы ретте тағы бір жайт назар аудартады. Орыс, славян және казак ұйымдары қауымдастығының басшысы мемлекет басшысымен кездесу барысында 2026 жылға арналған АРСК іс-шаралар жоспарының негізгі бағыты қазақ тілін меңгеру болатынын мәлімдеген. Оның айтуынша, қауымдастық жүргізген сауалнамалар нәтижесінде славян өкілдері арасында дәл осы бағытқа сұраныс жоғары екені анықталған.
Бар күшін салып талпынып жатқаны көрініп тұр. Ең бастысы — шамадан тыс тырысамын деп, Мәжілістен Құрылтайға өту мүмкіндігінен айырылып қалмаса болғаны.
Талпыныс көп болғанымен, нәтиже мардымсыз болуы мүмкін деген де қанатты сөз бар.
Ал қазақ тілін меңгеріп жүрген азаматтар үшін «қолымнан келгенше тырыстым» деген тіркес мазмұнды қорытынды іспетті естіледі.
