Вашингтонның қысымына Венесуэладағы чавистік биліктің берілуі Иран секілді АҚШ-тың қысымына төтеп бере алатын мемлекеттер көп емес екенін көрсететін айқын мысал болды. Каракас тәжірибесі мемлекеттік аппаратты (кең мағынада), азаматтық қоғамды және әскери құрылымдарды жұмылдыра алмайтын елге ұзақ уақыт бойы жүйелі қысым жасалған жағдайда, белгілі бір кезеңде билеуші элитаның саяси ерік-жігері әлсірейтінін аңғартады.
Венесуэла басшылығы бұл жағдайда жай ғана күрделі сәттерде аман қалуға тырысып отырған жоқ, керісінше өз ұстанымынан бас тартуға мәжбүр болып отыр. Өйткені Уго Чавес ілімінің негізгі қағидаттарының бірі саналатын антиимпериализмнен бас тарту чавизмнің саяси құбылыс ретіндегі мәні мен идеологиялық негізін әлсіретеді.
Венесуэла үкіметінің капитуляциясындағы қайтарымсыз бетбұрыс 2026 жылғы 16 мамырда Алекс Наим Сааб Моранның АҚШ-қа тапсырылуы болды. Ол 2026 жылдың ақпанында-ақ Каракаста америкалық және венесуэлалық арнайы қызметтердің бірлескен операциясы барысында ұсталған еді.
Алекс Сааб – маңызы зор тұлға. Тегі ливандық колумбиялық кәсіпкер Николас Мадуро билігі кезінде Венесуэлаға қарсы енгізілген АҚШ-тың экономикалық блокадасын айналып өтуге бағытталған аса маңызды әрі құпия міндеттерді атқарған.
2020 жылы маусымда Сааб АҚШ-тың сұрауы бойынша Кабо-Вердеде ұсталды. Оның Венесуэладан Иранға бағыт алған жеке ұшағы Амилкар Кабрал халықаралық әуежайына қонған кезде арал мемлекетінің билігі Вашингтонның талабын орындады. Африка одағы мен ЭКОВАС-тың (Батыс Африка мемлекеттерінің экономикалық қауымдастығы) араласуы да нәтиже бермеді. 2021 жылғы қазанда венесуэлалық мемлекеттік қайраткер АҚШ-қа экстрадицияланды.
Алдымен Кабо-Вердеде, кейін америкалық түрмеде Алекс Сааб азаптауға ұшырағанымен, президент Мадуроға қарсы шыққан жоқ. 2023 жылғы желтоқсанда Мадуро оны АҚШ түрмелерінде отырған отызға жуық америкалық азамат пен венесуэлалық саяси тұтқынға айырбастады.
Каракасқа оралғаннан кейін Сааб өнеркәсіп және ұлттық өндіріс министрі қызметіне тағайындалды. Алайда 2026 жылы 3 қаңтарда Николас Мадуро мен оның жұбайы Силия Флорес америкалық әскери күштердің қолына түскеннен кейін, 16 қаңтарда президент міндетін уақытша атқарушы Делси Родригес Саабты министр қызметінен босатты.
Бұл әрекетке заңдылық сипат беру үшін Алекс Саабтың АҚШ-қа тапсырылуы Колумбия азаматын «депортациялау» ретінде рәсімделді.
Делси Родригес пен Владимир Падрино Лопес, яғни 2026 жылы 18 наурызға дейін Венесуэла Боливар Республикасының қорғаныс министрі болған тұлға, бастапқыда оппортунист те, сатқын да болған жоқ. Өйткені олар чавистер командасында көптен бері жүр. Егер Венесуэланың саяси өміріндегі күрделі кезеңдерде олардың ұстанымында күмәнді әрекеттер болғанда, бұл әлдеқайда ертерек байқалар еді.
Олар Вашингтон тарапынан ұзақ уақыт бойы жүргізілген саяси, экономикалық, әскери, дипломатиялық, құқықтық, ақпараттық және өзге де аралас қысым барысында сынған тұлғалар.
Президент міндетін уақытша атқарушы Делси Родригестің ұстанымы шегіну емес, керісінше өз саяси бағытын өзгерту ретінде сипатталады. Бірқатар сарапшылар Делси Родригес Ақ үй қолдау көрсететін Нобель бейбітшілік сыйлығының лауреаты Мария Корина Мачадо тарапынан жасалып отырған саяси қысым жағдайында саяси кеңістікті сақтап қалуға тырысып отыр деп есептейді. Сонымен қатар бұл ұстаным АҚШ-пен тікелей әскери қақтығысқа жол бермеу мақсатымен де түсіндіріледі.
Уго Чавес пен Николас Мадуро Венесуэлада АҚШ-ты қолдайтын күштердің қызметіне төзімділік танытуға мәжбүр болды, өйткені Вашингтонмен қатынастың одан әрі шиеленісуі ел үшін елеулі тәуекелдер туғызуы мүмкін еді. Чавистердің мұндай саяси таңдауы қаншалықты орынды болғаны жөнінде әртүрлі пікір бар, алайда оның себептері түсінікті.
Иран АҚШ қысымына қарсы іс-қимылдың басқа үлгісін көрсеткен кезде, Уго Чавес өмірден өткен болатын, ал Николас Мадуро АҚШ-та қамауда отырды. Сонымен қатар Иран Ислам Республикасының басшылығы тәуелсіз саясатын жүргізу жолында елеулі шығындарға да тап болып отыр.
Әлеуеті Венесуэламен салыстырғанда бірнеше есе жоғары Ресейдің өзі Америка Құрама Штаттарымен өзара қолайлы ымыраға келудің жолдарын іздеуге ұмтылады. Сол сияқты Қытай да мүмкіндік болған жағдайда АҚШ бағыты бойынша жағдайды негізсіз ушықтырмауға тырысады.
Алайда Алекс Саабтың Вашингтонға тапсырылуы агрессияны тежеуге бағытталған қадам ғана емес. Бұл Каракастың саяси және геосаяси мүмкіндіктерінің едәуір әлсірегенін көрсетеді. Ел бұрынғыдай сыртқы қысымға төтеп бере алмайтын жағдайға тап болды.
Сонымен қатар Саабтың тапсырылуы бұрынғы серіктері тарапынан Николас Мадуроның мүддесіне қайшы келген әрекет ретінде де бағаланады. Алекс Саабтың АҚШ-тағы қамауда алдағы уақытта өзін қалай ұстайтыны әзірге белгісіз. Өйткені оның бұған дейін жасаған құрбандықтары күткен нәтижеге жеткізбеді, ал бостандыққа шығуына деген үміт те айтарлықтай азайды.
Венесуэланың қазіргі билігі өзін әлі де чавистер ретінде көрсеткісі келеді. Бірақ оны дәлелдейтін нақты саяси ұстаным да, нақты әрекет те көрініп отырған жоқ.
Антиимпериализмнен бас тартып, АҚШ-пен ынтымақтасуға көшкен чавизм – енді чавизм емес.
Каракас үшін бұл Вашингтон алдындағы жай ғана берілу емес, саяси-моральдық тұрғыдан толық күйреу болды.
Мұның бәрі АҚШ-тың Батыс жарты шарындағы ықпалын күшейтіп, Кубаның жағдайын одан сайын қиындатады
