1994–1997 жылдар аралығында Қазақстанның Премьер-Министрі қызметін атқарған Әкежан Қажыгелдиннің Берлиндегі BILD студиясында берген көлемді сұхбаты.
Евразия24 пікірі:
Шындықты айтсақ, бұл жолы ерекше таңдандық. Әкежан Мажанұлының сөз саптауы әрдайым сауатты, ойы нақты, жеткізу тәсілі ұғынықты екені белгілі. Бірақ бұл жолы бізді таңғалдырғаны – айтқан ойының мәні.
Қалай дегенмен де, Қазақстан экономикасының кейінгі «экспортқа бағытталған» үлгісінің бастауында сол кездегі Премьер-Министр Әкежан Қажыгелдин тұрғаны белгілі. Дәл осы кезеңде ел экономикасы іс жүзінде шетелдік және жартылай шетелдік меншік иелері мен инвесторлардың қолына өте бастады. Қажыгелдиннің премьер-министрлік кезеңі – тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығын түбегейлі реформалау, «жеке жобалар бойынша жекешелендіру» және ел азаматтарын ештеңесіз қалдырған, шынайы нәтиже бермеген ПИК-тік жекешелендіру кезеңі ретінде есте қалды.
Қазақстанда сырттай сотталған бұрынғы премьер бүгінде Лондонда өмір сүруде. Оның Украина мен Ресей арасындағы соғысқа қатысты айқын проеуропалық ұстанымда болуы – заңды құбылыс. Бұл сұхбат барысында айқын көрінді: жүргізуші тек сұрақ қоюмен шектелмей, Ресейге қатысты сынға толы пікірді ашық айтып, қонақтың да сол сарында жауап беруіне итермеледі. Сонымен бірге, ол Қазақстанның Ресеймен одақтастық қатынастарын сақтауы ел үшін қандай қиындықтар туғызуы мүмкін екенін жанама түрде еске салды.
Әкежан Қажыгелдин жүргізушінің ешбір «қақпанына» ілікпей, өткір тақырыптардың бірінен де жалтармай, әр сұраққа байыппен әрі біздің ойымызша, толықтай орынды жауап бере алды.
Қазақстанның Сыртқы істер министріне не болды? Қазақстан ШЫҰ саммитінде қалай көрінді? ШЫҰ қалай құрылды? Ресеймен одақтастық Қазақстан үшін ауыр жүк пе? «Қазақстан әрқашан Ресей мүддесінің бір бөлігі болып қала береді» деген пікір қаншалықты орынды? Қытайдың ықпалының күшеюі Қазақстанға қалай әсер етеді? «Қазақстан санкциялардың салдарынан Ресейден де көп зардап шегуі мүмкін» деген болжам қаншалықты негізді? Санкциялар БРИКС пен ЕАЭО-ға бағытталуы мүмкін бе? «БРИКС пен ЕАЭО санкциялардың негізгі нысанасына айналды» деген көзқарасқа баға. Қазақстандағы сөз бостандығының ахуалы қандай? «Шетелдік агенттер» туралы заң жобасы не әкелуі мүмкін? Елден кеткен капиталды қайтару мәселесі. «Тоқаев – жағдай құрбаны» деген тұжырым нені білдіреді? Қазақстандағы ресейліктерге қысым бар ма? Ресейдің арнайы қызметтерінің Қазақстандағы ықпалы қандай деңгейде? Ресейдің Солтүстік Қазақстанға көзқарасына қатысты қауіп қаншалықты шынайы? «Ресей Батыс пен Шығысты байланыстыратын көпір бола алмады» деген пікір нені аңғартады? Тоқаев пен Путин арасындағы қарым-қатынас қалай өзгерді? Ресейдің Қазақстанда АЭС салу жоспарына көзқарас. Қазақстанда референдумдардағы дауыстардың әділ саналуына қоғам сенім арта ала ма?
Өте қарқынды сұрақ-жауап алмасу болды – өткір сауалдар, нақты әрі байыпты жауаптар. Тыңдап көріңіз, сіз де әсер аласыз.
