«Жаһандық институттар тек күштілердің әлсіздерге үстемдігін ақтау үшін ғана өмір сүре ме?» – деген сұрақ қойды Иран Сыртқы істер министрі Аббас Аракчи Дохада өткен Al Jazeera-ның 17-ші форумында. Дипломат өз баяндамасында қазіргі таңдағы ахуалдың дәл осылай екенін дәлелдермен негіздеп берді. Алайда, оның пайымынша, бұл жайт Израильдің «үстемдік доктринасын» күйрету және Палестинаны егемен мемлекетке айналдыру жолындағы жүйелі әрі кешенді іс-қимылдардан бас тартуға себеп болмауы тиіс. Себебі Вашингтонның қолдауына сүйенген Тель-Авив өз іс-әрекеттерінің жазасыз қалатынына сеніп отырған қазіргі жағдайда, кең ауқымды аймақта бейбітшілік орнату мүмкін емес.
Қазақстанда Израильдің Палестинадағы әрекеттерін ашық түрде геноцид деп атайтын спикерлер өте аз. Қазіргі таңда мәселе Газа секторындағы жағдайды құқықтық тұрғыдан геноцид деп толық тануға бола ма, жоқ па дегенге тіреліп отырған жоқ. Әңгіме палестиналықтардың этникалық белгісі үшін ғана қудаланып жатыр ма, әлде жағдай осылай «қалыптасты» деген секілді түсіндірулерде де емес. Қалаған жағдайда олардың тарихи мекенінен кетуіне израильдік билік тарапынан кедергі болмайды деген негіздемелер де айтылады. Аббас Аракчи мәселені тікелей қойып, оны жұмсартуға немесе айналма жолмен түсіндіруге тырыспайды.
«Палестина мәселесі — Батыс Азиядағы ғана емес, одан тыс кеңістіктегі әділет ұғымын айқындайтын басты өлшем. Ол біздің өңір үшін әрі стратегиялық бағдар, әрі моральдық бағыт-бағдар болып отыр. Бұл — бір сынақ. Халықаралық құқық шын мәнінде жұмыс істейтінін, не істемейтінін анық көрсететін сынақ», — деп мәлімдеді Иранның сыртқы істер министрі.
Негізінде, халықаралық құқық саласындағы дағдарыс қазақстандықтар үшін жаңалық емес, тіпті мемлекет басшысының өзі де БҰҰ-ның қазіргі жағдайы мәз емес екенін мойындайды. Дегенмен, Қазақстан Республикасы батыстық ақпарат ағынының ықпалында қалып отыр. Соның салдарынан Батыс Азиядағы оқиғалар біздің елде «Таяу Шығыс жаңалықтары» деп аталады. Бұл бір қарағанда елеусіз жайт болып көрінгенімен, шын мәнінде көп нәрсені аңғартады. Сондықтан жергілікті ақпараттық кеңістікте сол өңірдегі жағдайға «Жаһандық Оңтүстік» позициясынан қарайтын көзқарастың жетіспейтіні анық».
«Мұндағы ең қауіпті нәрсе — қалыптасып жатқан үрдіс. Егер мемлекеттің жеткілікті саяси қолдауы болса, ол бейбіт тұрғындарды бомбалап, халықты аштықпен әлсіретіп, инфрақұрылымды қиратуға, шетелде адамдарды өлтіруге дейін бара алады да, сонымен қатар барлық әрекеттерін “заңды” деп тануды талап етеді», — деді Аббас Аракчи Катар астанасындағы мінберден сөйлеген сөзінде.
«Израильдің кеңею саясаты өңірдегі елдердің қауіпсіздік ахуалын тұрақсыздандырып отыр. Қазір Израиль билігі мемлекеттік шекараларды ашық түрде елемей отыр. Ол шетелде ресми тұлғаларға қарсы күш қолданып, террористік операциялар жүргізіп, әскери қимылдар аясын бірнеше бағытта кеңейтіп отыр. Мұның бәрі жасырын емес, керісінше, жария түрде жүзеге асыруда. Өйткені халықаралық деңгейде жауапкершілікке тартылмайтынын анық сезініп отыр», — деді Иранның сыртқы саясат ведомствосының басшысы.
Аббас Аракчидің мәлімдемесін шағым немесе эмоциялық үндеу ретінде бағалауға болмайды. Керісінше, ол Иранның саяси басшылығы атынан жағдайды салқынқандылықпен бағалап, қарсы әрекетке дайын екенін білдірді. Қазіргі жағдайда Тегеран үшін таңдау «жақсы» мен «жаманның» арасында емес, қауіп деңгейі әртүрлі нұсқалардың арасында қалыптасып отыр. Мұндай ұстанымдар Иран Ислам Республикасының Дональд Трамп әкімшілігінің зымыран бағдарламасына қатысты талаптарын орындаудан бас тарту себептерін айқындай түседі.
Аббас Аракчи өз ұстанымын ашық түрде жеткізді: «Израиль жүзеге асырып отырған жоба көршілес елдердің әскери, технологиялық, экономикалық және әлеуметтік тұрғыдан әлсіреуін көздейді. Бұл — Израиль режимінің ұзақ мерзімді басымдығын сақтауға бағытталған саясат. Аталған тәсіл шеңберінде Израильге әскери әлеуетін ешқандай шектеусіз арттыруға жол беріледі, оның ішінде халықаралық инспекциялардан тыс қалған жаппай қырып-жоятын қару түрлері де бар. Сонымен қатар өзге мемлекеттерден қарусыздану талап етіледі. Кейбір елдерге қорғаныс мүмкіндіктерін азайту үшін қысым көрсетіледі, ал басқалары ғылыми-технологиялық дамуы немесе тұрақтылығын нығайтқаны үшін санкцияларға ұшырайды. Бұл мәселе бойынша қате пайым болмауы қажет. Мұны қару-жарақты бақылау, таратпау саясаты немесе қауіпсіздікті қамтамасыз ету шарасы деп атауға болмайды. Бұл — тұрақты теңсіздікті орнықтыруға бағытталған саясат. Израиль әскери және барлау салаларында басымдыққа ие болуы керек, ал өзгелері осал күйде қалуы тиіс. Бұл — үстемдік доктринасы».
Мәселе айқындалғаннан кейін ирандық мемлекеттік қайраткер оны шешу жолдарын да атап өтті: «Израильге қатысты жан-жақты әрі мақсатты санкциялар енгізу қажет. Бұл шаралар қару-жарақ жеткізуге дереу эмбарго жариялауды, әскери және барлау саласындағы ынтымақтастықты тоқтатуды, лауазымды тұлғаларға шектеулер қоюды, сондай-ақ сауда операцияларына тыйым салуды қамтуы тиіс.
Әлемдік қауымдастық оккупацияның аяқталғанын, босқындардың отанына оралу құқығын және өтемақы алу мүмкіндігін мойындауы тиіс. Сондай-ақ астанасы Әл-Құдс аш-Шариф қаласында орналасатын біртұтас әрі тәуелсіз Палестина мемлекетін құру қажет (Иерусалимдегі Ғибадатхана тауының мұсылманша атауы — М. С.).
Өңір елдері егемендікті қорғау және агрессияны тежеу мақсатында өзара үйлесімді әрекет етуі тиіс. Қауіпсіздікті өзгелердің осалдығы есебінен қамтамасыз ету мүмкін емес. Ислам әлемі, араб елдері және Жаһандық Оңтүстік мемлекеттері біртұтас дипломатиялық ұстаным қалыптастыруы қажет».
Осындай мәлімдемелер аясында Астананың «Авраам келісімдеріне» қатысуы батысшыл ақпараттық кеңістікте қалыптасқан бағалаудан өзгеше көріне бастайды. Алайда бұл — бөлек қарастыруды қажет ететін дербес мәселе.
