Наурызда алтын унциясының (31,1 г) биржалық бағасының ауытқуы 1320 долларды құрап, тарихи рекордтық көрсеткішке жетті. Бағаның құлдырауы геосаяси жағдайларға байланысты мүмкін болатын ең төменгі шекке тірелді. Сонымен қатар, Вашингтонның Парсы шығанағындағы монархияларға АҚШ-тың мемлекеттік облигацияларын сатуға тыйым салуы бағаның одан әрі шарықтауына мүмкіндік бермеді. Өйткені Арабия түбегіндегі елдер қолма-қол ақша тапшылығын жою үшін алтын қорларын саудаға шығаруға мәжбүр болды.
Таяу Шығыстағы қарулы қақтығыстар мен Эпштейн коалициясының агрессиясына жауап ретінде Иранның Ормуз бұғазын бұғаттауы жаһандық экономикаға айтарлықтай қысым тудырды. Мұнай мен газ бағасының күрт өсуі жалпы бағалы металдар, соның ішінде алтын нарығындағы активтердің басқа салаларға қайта бағытталуына себеп болды.
Ең алдымен, бұл жағдайдың өтпелі сипатқа ие екенін атап өткен жөн. Алтын бағасын өсіретін барлық іргелі факторлар, соның ішінде мемлекеттік қарыздардың көлемі мен фиаттық (қамтамасыз етілмеген) валюталар эмиссиясының қарқыны сақталып қана қоймай, тіпті күшейе түсті. Дегенмен 2026 жылдың наурызында жаһандық нарықтардағы құбылмалылық факторы басым болып, соның салдарынан көптеген шаруашылық субъектілеріне «қорғаныс активтерінен» бас тартып, қолма-қол ақшаға көшуге тура келді.
Тікелей алтын активтеріне тоқталатын болсақ, нарықтағы сатушылардың әрекеті әртүрлі себептермен негізделді. Мәселен, 4 наурызда Польша қорғаныс шығындарын қаржыландыру үшін 13 млрд доллар көлеміндегі алтын қорын сатуды жоспарлап отырғаны туралы ақпарат тарады. Варшаваның әскери бюджеті 2025 жылы ЖІӨ-нің 3,8%-ын құрап, бұл көрсеткіш бойынша НАТО елдерінің ішіндегі ең жоғары деңгейге жетті. Айта кетерлігі, бұған дейін, яғни 2024-2025 жылдары Польшаның Орталық банкі өз резервтеріне 157 тонна алтын сатып алған болатын.
Түркия наурыз айында ұлттық валюта бағамын ұстап тұру және көмірсутек шикізатының жеткізілімін төлеу мақсатында 58 тонна алтын сатты. Анкара мұнайға деген сұранысының 90%-ын, ал газға деген қажеттілігінің 98%-ын импорт арқылы өтейді. Осыған байланысты, энергия ресурстары бағасының күрт өсуі елдің қаржы билігін туындаған шығындардың орнын толтыруға мәжбүр етті.
Ал Парсы шығанағындағы монархияларға қатысты жағдай айтарлықтай күрделі. Израиль мен АҚШ-тың Иран Ислам Республикасына қарсы агрессиясына дейін бұл мұнай өндіруші мемлекеттер әлемдік нарыққа шикізат жеткізіп, түскен табыстың бір бөлігін ішкі қажеттіліктеріне жұмсаса, қалған бөлігін америкалық құнды қағаздарға бағыттап келді. Атап айтқанда, қаражат АҚШ Қазынашылығының мемлекеттік облигацияларына салынды.
Тегеранның Ормуз бұғазын жабуы Пентагон базалары орналасқан монархиялардың мұнай-газ экспортын күрт төмендетіп қана қоймай, сонымен қатар мұнайдан түскен табыстарды қайта айналымға жіберудің қалыптасқан тетігін бұзды. Осы тетік аясында Сауд Арабиясы, БАӘ, Катар, Бахрейн, Кувейт және Оман АҚШ-тың мемлекеттік қарызын қаржыландырып келген.
Экономикалық қисын мұнайға тәуелді монархиялардан АҚШ қазынашылығының борыштық облигацияларын сатуды және түскен өтімді қаражатқа азық-түлік, дәрі-дәрмек және өзге де қажетті тауарларды сатып алуды талап етеді. Алайда Вашингтон жабық арналар арқылы арабиялық одақтастарына мұндай әрекеттерге қатаң тыйым салды (тек өте шектеулі көлемде ғана рұқсат етіледі). Бұл АҚШ-тың мемлекеттік қарызға қызмет көрсету шығындарының ұлғаюына жол бермеу мақсатында жасалған. Іс жүзінде біз тікелей экономикалық емес қысымның көрінісін байқап отырмыз.
Дүниежүзілік алтын кеңесі деректеріне сәйкес, Үлкен Таяу Шығыс соғысы басталған сәтте аравиялық монархиялардың иелігінде шамамен 800 тоннаға жуық алтын болған. Бұл көрсеткіш Эр-Риядтағы 323,1 тоннадан бастап Бахрейндегі 4,7 тоннаға дейінгі аралықты қамтиды. Аталған алтын қорының елеулі бөлігі наурыз айында сатылды.
Айта кету керек, дәл сол БАӘ-ге Дубай мен Абу-Дабиден кетіп жатқан шетелдік мамандардың банктік шоттарынан қаражатты жаппай шешуіне байланысты қосымша қаражат қажет болды. Алтын банкаралық есеп айырысуларда пайдаланылғанымен, жеке тұлғаларға ең алдымен әлемнің көп бөлігінде әлі де кеңінен қабылданатын АҚШ доллары қажет.
Алтын нарығындағы ұсынысқа биржалық инвестициялық қорлар (ETF) да өз үлесін қосты. Наурыз айында олар 67,8 тонна сары түсті бағалы металды сатты. Аталған қатысушылардың алтынды сатуы геосаяси тұрақсыздықтың күшеюі салдарынан басқа активтер бойынша туындаған шығындарды өтеу қажеттілігімен байланысты.
Наурыз айында алтынның әлемдік бағасы оның «қорғаныс активі» ретіндегі маңызын жоғалтуына байланысты емес, уақытша факторлардың әсерінен төмендеді. Керісінше, АҚШ-тың мемлекеттік қарыз облигацияларын сатуға жасырын тыйым салынған жағдайда, бағалы металл өзінің төтенше жағдайлардағы есеп айырысу құралы екенін тағы да дәлелдеді. Өйткені алтынды SWIFT жүйесіндегі бұғаттауларға қарамастан және Вашингтонның мақұлдауынсыз-ақ еркін саудалауға болады.
