Зейнетақы жинақтарының тұрғын үй жағдайын жақсартуға және емделуге пайдаланылатын жеткіліктілік шектерін арттырғаннан кейін бұқаралық ақпарат құралдарында бірқатар ұқсас мазмұндағы жарияланымдар жарық көрді. Оларда журналистер ресми тұлғалар мен тұрғын үй нарығының сарапшыларынан тұрғын үйге сұраныстың неге төмендеп жатқанын және бұл үрдіс аталған шектердің көтерілуімен байланысты емес пе екенін сұрайды. Ал осы мәселеге қатысы бар лауазымды тұлғалар мен сарапшылар бірауыздан бұл құбылыстың жеткіліктілік шектерінің ұлғаюымен байланысты еместігін айтып, халықты сабырға шақыруда.
«Еуразия-24» ақпараттық-сараптамалық порталында жарияланған материалда Қазақстан қаржыгерлер қауымдастығы Кеңесінің төрағасы Елена Бахмутова туындаған мәселеге қатысты ресми түсініктеме берді.
Аталған мәселенің әлеуметтік тұрақтылыққа тікелей әсері бар екенін, сондай-ақ Құрылтай сайлауы қарсаңында тұрғанымызды ескерсек, бұл қадамның маңызы жоғары. Қазіргі кезеңде қоғамдағы негізсіз дүрбелеңнің алдын алу және жағдайды тұрақтандыру басты басымдық болып табылады.
Соған қарамастан, Елена Бахмутова мен өзге де сарапшылардың тұжырымдарымен толықтай келісу қиын.
Қазақстандағы тұрғын үй ипотекасының жалпы көлемі шамамен 7 трлн теңгені құрайды, ал жыл сайын берілетін жаңа ипотекалық қарыздардың көлемі шамамен 1,2 трлн теңгеге жетеді. Алайда олардың ішінде таза коммерциялық несиелердің үлесі 15 пайыздан аспайды. Бұған мұндай қарыздардың құнының тым жоғары болуы себеп.
Жаңа ипотекалық несиелердің 85 пайыздан астамын Отбасы банк береді. Бұл ретте орташа өлшенген мөлшерлеме шамамен 10 пайызды құрайды. Әрине, бұл да төмен көрсеткіш емес, дегенмен коммерциялық ипотека мөлшерлемелерінен екі еседен астам төмен.
Сонымен қатар тұрғын үй ипотекасы БЖЗҚ-дан алынатын қаражат есебінен де айтарлықтай қолдау тауып келді. Өткен жылы «тұрғын үй жағдайларын жақсарту» бағыты бойынша қордан жалпы көлемі 840 млрд теңге шығарылды. Яғни Қазақстандағы бастапқы және қайталама тұрғын үй нарығын қаржыландырудың елеулі бөлігі дәл осы БЖЗҚ қаражатын пайдалану арқылы қамтамасыз етілді.
Биылғы жылдың алғашқы төрт айының өзінде ғана осы бағыт бойынша БЖЗҚ-дан 205 млрд теңге алынған.
Бір маңызды жайтқа назар аударған жөн: бұл қаражат пайызсыз негізде пайдаланылады. Оның үстіне тұрғын үйге жұмсалған мұндай қаражатты кейін қайтару міндеті жоқ. Азаматтар зейнетақы жинақтарының бір бөлігін алып, оны тұрғын үй сатып алуға немесе тұрғын үй жағдайларын жақсартуға бағыттай алады.
Сондықтан жеткіліктілік шектерінің көтерілуі тұрғын үй нарығына ауыр соққы болды. Алайда мәселе БЖЗҚ-да емес, инфляциямен күрес құралы ретінде қолданылып отырған Ұлттық банктің жоғары базалық мөлшерлемесінде жатыр. Шын мәнінде, бұл мөлшерлеме инфляцияны тежеудің орнына, керісінше оның өсуін жеделдетіп отыр. Бұл мәселе туралы «Еуразия-24» басылымы бұған дейін де бірнеше рет жазған болатын.
БЖЗҚ қызметіне қатысты айтар болсақ, зейнетақымен қамсыздандыруға жатпайтын мақсаттарға қаражат алуды тоқтату — қисынды шешім. Дегенмен, бұл шара жалақы деңгейінің тым төмендігі мәселесін және жинақтаушы зейнетақы жүйесінің қазіргі үлгісіндегі тиімсіздігін толық шеше алмайды.
Бұл мәселе «Еуразия-24» ақпараттық-сараптамалық порталының материалдарында да жүйелі түрде көтеріліп келеді…
