Ташкент қаласында өткен мұздықтардың еру проблемалары жөніндегі халықаралық конференцияда ҒЗ гидрометеорология институтының директоры Дониёр Тургунов соңғы он жылда мұздықтардың еру үдерісі айтарлықтай қарқын алғанын мәлімдеді. «Егер қазіргі үрдіс өзгермесе, 2050 жылға қарай Орталық Азиядағы мұздықтардың жалпы аумағының 50%-ына дейін жоғалту қаупі бар», – деді ол. Мәселені тұрақтандыру үшін ықтимал шара ретінде Тургунов таулы аймақтарда жасанды ландшафттар құру және жасанды мұздықтар қалыптастыру сияқты тәжірибелік технологияларды қолдануды ұсынды. Өңірдің негізгі су артериялары – Әмудария мен Сырдария өзендерінің алаптарындағы жағдай айрықша алаңдаушылық тудырады. Бұл өзендер негізінен Қырғызстан мен Тәжікстан тауларындағы қар мен мұздықтардың еру есебінен толығады. Киото университетінің ғылыми қызметкері Темур Хужаназаров 2016 жылдан бері мұздықтарды бақылап келеді және далалық зерттеу нәтижелерімен бөлісті. Оның айтуынша, 2025 жылы қардың әдеттегіден тым аз түсуі мұздық массасының бұрын-соңды болмаған жылдам қысқаруына әкелді. «2024 жылы еру жылдамдығы екі есе төмен еді. Мен өз көзіммен өткен жылы мұздықтардың қаншалықты кішірейгенін көрдім. Әмудария мен Сырдарияға келіп түсетін су ресурстарын дәл бағалау үшін мұздықтарды тұрақты зерттеу қажет», – деп атап өтті ғалым.
Евразия24 пікірі:
2025 жыл мұздықтарды сақтау жөніндегі халықаралық жыл деп жарияланды. Осыған байланысты Орталық Азия өңірінде гляциология тақырыбына арналған бірнеше ірі ғылыми-тәжірибелік конференциялар өтті. Күні кеше Ташкент те Орталық Азиядағы мұздық қорының болашағына қатысты өз көзқарастарымен бөліскен жетекші ғалымдарды қабылдады. Соңғы 50 жылда мұздықтардың көлемі 20–30%-ға азайып, бұл аймақтың азық-түлік, энергетикалық және экологиялық қауіпсіздігі үшін елеулі тәуекелдер тудырып отыр. «Аграрный сектор» ауыл шаруашылығы журналы бұған дейін жариялаған материалында Қазақстандағы мұздықтардың жалпы ауданы 1955 жылы 1770 шаршы шақырымды құрағанын, ал 2024 жылдың соңындағы деректер бойынша бұл көрсеткіш 930 шаршы шақырымға дейін қысқарғанын атап өткен. Қазақстанда мұздықтардың ауданы 840 шаршы шақырымға немесе 47%-ға қысқарғаны тіркелді, бұл жылына орта есеппен 0,7% деградация қарқынын көрсетеді. Егер бұл үрдіс сақталса, ғасыр соңына қарай мұздықтардың басым бөлігі толықтай еріп кетуі мүмкін. Қазақстан Ұлттық ғылым академиясының академигі, әлемге танымал мұздықтар жөніндегі сарапшы Игорь Северский бұл мәселеге қатысты өз көзқарасын білдірді: «Шын мәнінде мұздықтарды сақтау мүмкін емес. Бұл тек жеке бір мұздықты немесе олардың шағын тобын мысалға ала отырып жүзеге асырылуы мүмкін. Бірақ су ресурстарына ықпал ету – үмітсіз іс», – деді ғалым. Сондай-ақ ол мұздықтардың жойылу себебі тау қар қорының азаюынан екенін, ал қар қорының мөлшері тікелей орман алқаптарының көлеміне байланысты екенін атап өтті. Бұл мәселені Экология және табиғи ресурстар министрлігі ескеруі тиіс.
