«Мен бұл жерге Қазақстан билігін немесе өз елімді сынау үшін келген жоқпын. Өйткені біз осы елде өмір сүріп жатырмыз. Көп жылдан бері біздің еліміз – Қазақстан – айнасы қиғаш, шындықты бұрмалайтын бөлмеде өмір сүріп келеді. Біздің көргеніміз басқа, ал билік мүлде басқа шындықты айтып, соған сендіргісі келеді. Мен сіздерге қазақстандық саясаттың сол бес қисық айнасы туралы әңгімелеп берейін.
Бірінші қисық айна – бұл конституциялық құқық мәселесі. … Қазақстанда президенттікке үміткер болу үшін кемінде бес жыл мемлекеттік қызмет өтілі болуы шарт. … Алайда елімізде халықтың небәрі екі пайызының ғана осындай өтілі бар. … Бұл нені білдіреді? Демек, қазақстандықтардың тоқсан сегіз пайызы ешқашан президенттікке кандидат бола алмайды. Ал билік өзіне қолайлы үміткерлерді ғана ұсынып, сайлауды көзбояушылық деңгейінде өткізуді жалғастыра береді.
Екінші қисық айна – сайлау. Қазақстанда сайлау науқандары халықтың саяси өмірге қатысып отырғандай көрініс қалыптастыру үшін өткізіледі. Ал дауыс беру нәтижесі көбіне алдын ала анықталып қояды…»
Бұл сөздер – Санжар Бокаевтың Варшавада өткен ЕҚЫҰ конференциясындағы баяндамасынан алынған дәйексөздер.
Евразия24 пікірі:
Утиль алымының және Алматыдағы жемқорлықтың бетін ашқан Санжар Бокаев Варшаваға өз елін жамандау үшін келген жоқ — өйткені ол осы елде өмір сүріп жатыр. Конституцияны сынағанда да ол өз мүддесін емес, елдің болашағын ойлап сөйлейді. Оның үстіне, Санжар Омарұлының өзі де мемлекеттік қызмет саласында аз тәжірибе жинаған жоқ: ол кезінде ҚСЗИ-де, Алматы қаласы әкімдігінде, сондай-ақ билеуші партияның қалалық филиалында еңбек еткен.
Мұнда әңгіме мүлде басқа жайында: бұл — әзірге жүзеге аспаған «Жаңа Қазақстанға» ескі, бірақ «Ескі Қазақстанның» жаңаша кейіптегі жасаған шабуылы туралы.
Бүгінгі күннің болашағы бар саясаткерін қандай қасиеттер айқындайды? Ол — шебер сөзбен шындыққа ұқсас деректер мен айқын фактілердің арасына өз ойын ұтымды орай білу өнері. Қараңыздаршы, қандай әсерлі тәсіл! Мемлекеттік қызметте ең аз дегенде бес жылдық өтілі жоқ адамды ел басшысы ретінде елестетсек, ол — ұшақ жолаушысының бірін кенеттен ұшқыштың орнына отырғызғанмен немесе аурухананың науқастары арасынан хирург таңдап алғанмен бірдей. Мына тұжырымның қаншалық сенімді естілетініне қараңызшы: «Қазақстандықтардың 98 пайызы өздерінің конституциялық құқығынан айырылған!»
Оның үстіне, сайлау жайлы айтқанының бәрі – таза шындық.
Қазақстанды таныстыруға келген саясаткер осы шындықты, әрине, қазіргі Мемлекет басшысына арнап айтып отыр, басқа кімге айтсын?
Алайда мұның бәрі әлдеқашан “Ескі Қазақстан” кезеңінде қалыптасып, сол кезде орнығып қалған жүйе екенін де ұмытпау керек. Оның үстіне, бұл үрдіс сол уақытта ЕҚЫҰ-ның қатысуымен және тікелей бақылауында жүзеге асқан еді.
Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы (ЕҚЫҰ) өзінің бастауын 1970-жылдардағы Хельсинки келісімінен кейінгі саяси жылымық кезеңінен алады.
КСРО тараған соң, бұл ұйым Батыс тарапынан демократиялық құндылықтарды ілгерілетуді мақсат еткен өзінше бір бақылаушы құрылым ретінде екінші тынысын тапты.
Айта кетерлігі, Қазақстандағы барлық сайлаулардың халықаралық деңгейде заңды деп танылуына дәл осы ұйымның бақылау миссиялары себеп болды.
Тіпті ЕҚЫҰ-ның сайлауларға байланысты сын ескертпелеріне қарамастан, оның қорытынды есептері еліміздегі Тұңғыш Президенттің сан мәрте қайта сайлануын ресми түрде өткен сайлау ретінде мойындап отырды.
Шындығын айтқанда, ЕҚЫҰ да Қазақстанда компрадорлық, отбасылық-рулық билік жүйесінің қалыптасуына және шикізат экспортына бағытталған, капиталы негізінен Батыс елдерінде жинақталған экономиканың орнығуына аз үлес қосқан жоқ.
Мұндай “шығарылмалы” экономика жүйесіне мемлекеттік аппараттың едәуір бөлігі де тамыр жайып үлгерген, және бұл мәселемен президент Тоқаев әзірге толық күресе алмай отыр.
Оның бастамасымен жарияланған конституциялық референдум және қоғамды “күшті президент – ықпалды парламент” формуласына негізделген жаңа саяси жүйені талқылауға әрі жүзеге асыруға шақыру – баршамыз үшін нақты мүмкіндік.
Алайда бұл үдеріс өзімен тәуекелдерді де бірге алып келеді.
Сол тәуекелдердің бірі – “Ескі Қазақстанның” өзі конституциялық реформаның негізгі бенефициарына айналып, Қаңтар оқиғасы үшін саяси реванш алуы ықтимал.
Михаил Саакашвили Киевтегі “Қарапайым шешімдер офисінде” жүрген уақытта, сол жаққа жиі барып тұратындардың бірі Марғұлан Сейсембай болатын.
Қазір саяси алаңда үміт артылып отырған тұлға – шынында да әлеуеті жоғары саясаткер Санжар Бокаев.
Сондай-ақ, “Еуразия–24” Санжар Бокаевқа 2027 жылғы жаңа сайлауларда бірпалаталы Парламентке өтіп, Батыс бағытындағы ұлттық-либералдық көзқарастағы партияның жетекшілерінің бірі ретінде танылуына шын ниетпен тілектестік білдіреді.
Алайда басты мәселе мынада: алдағы референдум қарсаңындағы саяси дайындық кезеңінде қай партия мен қай саясаткерлер елді шынайы “Жаңа әрі Әділетті Қазақстан” құру жолына бағыттай алады?»
