«АҚШ пен Қытай Ресейді бөліске сала ма?» – деген атаумен @den_center парақшасында журналист Максим Шевченконың қатысуымен өткен сұхбат youtube.com платформасында жарияланды.
Бейнежазбаға берілген кіріспеде былай делінген:«Максим Шевченко Орталық Азиядағы шынайы геосаяси күн тәртібін талдайды. Ол көпшілік айтатын «үстемдік үшін күрес» ұғымының орнына – Қытай, Ресей және АҚШ арасындағы прагматикалық тепе-теңдік бар екенін алға тартады. Арктика мен Сібірдегі америкалық және қытайлық жобалар нені білдіреді? Ресей ішіндегі капитал топтары болашақ үшін қалай бәсекеге түсіп жатыр? Дональд Трамптың мәлімдемелері неге көбіне саяси емес, қаржылық нарықтарды қозғайды? Бұған қоса, бейнежазбада Қасым-Жомарт Тоқаевтың аймақтағы рөлі, Қытайды зерттеуші сарапшылардың пікірі, «аспан саясаты» ұғымы және өңірдің мәдени өзегі туралы да тарихи тұрғыдан, аңызсыз әңгіме өрбиді».
Евразия24 пікірі:
Бейнематериалдың атауында «АҚШ пен Қытай Ресейді бөліске сала ма?» деген пікір сұраулы түрде берілгенімен, журналист Максим Шевченконың өз пайымында бұл нақты тұжырым ретінде айтылады.Алайда сарапшының түсіндіруінше, Ресей аумағын ықпал ету аймақтарына тікелей АҚШ пен Қытай емес, Ресей Федерациясының өз ішіндегі билікке жақын олигархиялық топтар бөледі. Мәселен, Кирилл Дмитриевпен байланыстырылатын топ – проамерикалық бағытты ұстанады, олардың мақсаты – Солтүстік теңіз жолын АҚШ-қа беру. Ал Медведев пен Шойгуға тиесілі топ – Қытайға бейім, бұл бағыттың көптен бері айтылып келе жатқан мақсаты – Төтенше жағдайлар министрі әрі бұрынғы қорғаныс министрі ұсынған Сібірде жаңа қалалар салу жоспары. Енді бұл қалалардың кім үшін салынатыны да айқын бола бастады: Қытай үшін, қытай азаматтарына арналған инфрақұрылым.
Шевченконың айтуынша, Қытайдан айырмашылығы – Ресейде тұтастыра алатын ортақ «ұлттық бірлік» ұғымы әлсіз. Қазіргі таңда елді біріктіріп отырған жалғыз тұлға – президент Владимир Путин.
Бұл – біздің жеке тұжырымымыз емес, Максим Шевченко ұсынған нұсқаның мазмұнын нақты жеткізу ғана. Автордың жеке көзқарасына салмақпен қарау қажет.
Айтылған ойдың мазмұны ғылыми немесе ресми болжам ретінде емес, ықтимал қауіптер мен болжамдардың көрінісі ретінде сипатталады. Дегенмен автордың қоғамдық пікір кеңістігіндегі ықпалы ескерілсе, оның мәлімдемелері белгілі бір дәрежеде қалыптасып жатқан шындыққа әсер ететіні сөзсіз.
Алайда бұл жолы Максим Шевченконың ұстанымы шынайылық шегінен ауытқыған. Мұндай пайымға келуіне екі негізгі фактор әсер еткені байқалады.
Біріншіден, Ресей Федерациясы Президенті жанындағы Азаматтық қоғамды дамыту жөніндегі кеңестің және Ұлтаралық қатынастар жөніндегі кеңестің бұрынғы мүшесі болған, кейін бұл құрылымдардан өз еркімен шыққан Максим Шевченко Ресей билігіне қатты реніш білдіріп отыр. Мұның өзіндік себептері бар: ол жылдар бойы алдымен Ресей Федерациясы Коммунистік партиясынан, кейін Бостандық пен Әділет партиясынан Мемлекеттік думаға сайлауға түсуге әрекеттенгенімен, сәтсіз болған. Бұл реніш ақырында мемлекетке деген көзқарасына да әсер еткен болуы мүмкін.
Екіншіден, Максим Шевченко – терең білімді, жан-жақты энциклопедиялық деңгейдегі тұлға. Оның тарихи, географиялық, философиялық және басқа да салалар бойынша білімі кең ауқымды. Сондықтан оны тыңдау әрдайым қызықты. Алайда бұл жолы ол өзінің ауқымды тарихи білімімен бөлісуге ұмтыла отырып, әсіресе Орталық Азия өңіріне қатысты – Шыңғысхан мен Тәңірі, көшпелі халықтар мен Қытай, Әмір Темір мен Тоқтамыс жайлы мәліметтер келтіре отырып – қазіргі жағдайды екінші орынға ысырып қойғандай әсер қалдырады.
Өз сөзіне өзі елігіп кеткендей әсер қалдырады. Бұл – кейде білімнің артықтығынан туындайтын жағдай.
Алайда енді байыппен қарайық. Басқа жағдайды елестетіп көрейік: барша халықты біріктіріп тұрған Владимир Путин болмаған жағдайда не болмақ? Ал Максим Шевченконың пікірінше, Ресейде одан басқа «ортақ идеологиялық тұтастық» жоқ. Демек, ел ықтимал түрде америкалық және қытайлық ықпал аймақтарына бөлініп кетуі мүмкін.
Мәселен, Ресейдің орнына Волжская, Орал, Сібір және Алтай республикалары пайда болды делік. Олар өз кезегінде АҚШ пен Қытайдың ықпал ету аймақтарына «таңылған». Мұндай көрініс Қазақстан үшін қаншалықты қолайлы? Осындай жаңа көршілердің пайда болуын біз қалай қабылдаймыз?
XIX ғасырда метрополиялар отарларын басқаруды жергілікті билік өкілдерін тарту және әскери әкімшілік арқылы жүзеге асыра алатын. Қазіргі кезеңде қашықтағы аумақтарды бақылау үшін олармен экономикалық, әлеуметтік және мәдени тұрғыда тығыз ықпалдастық орнату қажеттілігі туындайды. Олай болмаған жағдайда, бұрынғы КСРО емес, бұрынғы РСФСР аумағының өңірлік және ұлттық құрылымдарға ыдырауы антиколониялық сипаттағы жаңа «ұжымдық бірегейліктің» қалыптасуына себеп болуы мүмкін. Бұл өз кезегінде Ресей Федерациясының қазіргі басшылығынан да қатаң форматтағы жаңа империялық құрылымның қайта жандануына түрткі болмақ.
Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Ресей Федерациясына мемлекеттік сапары барысында «Қазақстан Республикасы мен Ресей Федерациясы арасындағы мемлекетаралық қатынастарды жан-жақты стратегиялық әріптестік пен одақтастық деңгейіне көтеру туралы декларацияға» қол қойып, Ресейді «Қазақстанға Құдайдың өзі көршілестіріп берген ел» деп атаған болатын. Осы ұстаным – Қазақстанның сыртқы саясатындағы негізгі бағдар болуы тиіс.
Сондай-ақ, қоғам қайраткері әрі публицист Максим Шевченконың ойларын тыңдау да пайдалы – кем дегенде таным көкжиегін кеңейту үшін.
