Әскери және бейбіт мақсаттағы ресурстар арасындағы шекара мүлдем жойылды деуге болады. Қазіргі таңда қақтығыста пайдалануға болатын кез келген ресурс – тікелей немесе жанама түрде – қазірдің өзінде іске қосылған немесе алдағы уақытта қолданылатын болады. Ал Қазақстанның жаһандық текетірес жағдайында көпвекторлы саясат ұстанып, сырт қалуы мүмкін деген тұжырым – шын мәнінде мазмұнсыз. Өйткені халқымыз, географиялық орналасуы мен табиғи-экономикалық ресурстары қай сценарий болмасын, мүдделері қайшы күштердің стратегиялық есептерінде міндетті түрде ескеріледі.
«Әлемдік соғыс экономикалық күрес түрінде өрбіп, тіпті қару ұстамаған азаматты да соғысқа қатысуға итермеледі. Қарулы қақтығысты жүргізуге арналған техникалық құралдардың, әскер саны мен оларды қамтамасыз ету қажеттілігінің күрт артуы соғысушы елдерді қару-жарақ пен әскери жабдық өндіретін алып фабрикаға айналдырды. Бұл жағдай «соғысып жатқан» және «бейбіт тұрғын» деген ескі ұғымдарды жойып жіберді деуге болады, өйткені бұл бөлініс өзінің ішкі мәнін жоғалтты. Керісінше, қарсылас мемлекеттің аумағындағы, тіпті шартты түрде болсын, қарсыласуға ресурстық немесе материалдық негіз бола алатын кез келген аймақ – мейлі ол снаряд шығаратын зауыт болсын, не болмаса бидай егілген егістік алқабы болсын – толыққанды әскери іс-қимыл алаңы болып есептеледі. Ұлы Отан соғысы кезінде қолданылған әдістер соғыс қимылдарының бүкіл халықты қамтитынын көрсетті. Әскери ықпал қарулы күш арқылы ғана емес, армияның материалдық әрі рухани қуатын қамтамасыз ететін азаматтық қоғамға бағытталған жанама тәсілдер арқылы да жүзеге асады».
Бұл үзінді КСРО-да 1928 жылы жарық көрген П. Шаровтың „1914–1918 жылдардағы дүниежүзілік соғыстың нәтижесіне экономиканың әсері“ атты еңбегінен алынған.
Бірінші дүниежүзілік соғыстың тәжірибесі көрсеткендей, бейтарап елдер де жаһандық қақтығыстан тыс қала алмады. Мәселен, Швеция соғысқа дейінгі кезеңмен салыстырғанда шоколад пен кофені тоғыз есе көп сатып ала бастаған. Бұл жағдай Франция мен Ұлыбританияның күдігін туғызып, олар Швециядан бұл тауарларды Германияға қайта сатпау үшін ішкі тұтынуға шектеу қоюды талап етті.
Екінші дүниежүзілік соғыстың қалыптасқан форматы бұл тұрғыда көп өзгеріс әкелген жоқ. Мысалы, 1940 жылы Ұлыбритания Түркиямен арнайы келісім жасап, сол арқылы түрік юрисдикциясында өндірілген барлық хром кені тек Лондонға сатылатын болды. Кейінірек бұл шикізаттың бір бөлігі АҚШ-қа жеткізілді, бірақ ол – одақтас елдер арасындағы өзара келісімнің шеңберінде жүзеге асты. Ал егер түріктер хром кенін Германия бақылауындағы порттарға жасырын жеткізсе, мұндай кемелерді Қара теңізде кеңестік суасты қайықтары шабуылдап, суға батырған кездер де болған.
Қазақстан үшін бейтарап ұстанымды сақтау үлкен геосаяси текетірес жағдайында оңай емес екені көп ұзамай-ақ белгілі болды. Бір жағынан — ҰҚШҰ шеңберіндегі Мәскеумен одақтастық, ЕАЭО аясында тауар, қызмет және жұмыс күші еркін айналымы бар. Екінші жағынан — ұжымдық Батыстан келетін жанама санкциялар қаупі. Мұндай қысым жағдайында тепе-теңдікті сақтап қалу ел үшін күрделі міндетке айналды. Тіпті кейбір көрші елдерге қарағанда қиын соқты: мәселен, Астана Қырғыз кәсіпкерлері Ресейге экспорттамақ болған дрондардың жолын бөгеді.
ШЫҰ-ның соңғы саммиті Оңтүстік Азияның алпауыт мемлекеті саналатын Үндістан үшін де геосаяси қысымнан толық оқшау қалу оңай еместігін айғақтады. Әсіресе, Ресейдің мұнайы мен қару-жарағына қатысты мәселеде АҚШ пен Еуроодақ тарапынан болған қысым айтарлықтай күшті болды. Соған қарамастан, Үндістан бұл сынақтан абыроймен өтіп, өз мүддесін сақтап қала алды. Делидің Батыспен қарым-қатынасын қайта қалпына келтіруге жол ашық қалғанымен, Тяньцзиньдегі кездесуден кейін Үндістан ғаламдық саяси қақ жарыла бастаған кезеңде Батысқа қарсы блоктың ықпалды ойыншысы ретінде қабылданып отыр. Бұл – елдің таңдау жасауға мәжбүр болған жағдайының күтпеген салдары деуге болады.
Қазақстан – азық-түлік әлеуетінен бастап сыртқы саяси мәлімдемелеріне дейін – жаһандық қарсы тұру ахуалында әлдеқашан егжей-тегжейлі есепке алынған ел. Бұл елге дос ретінде де, қарсы тарап ретінде де стратегиялық көзқараспен қарайды. Сондықтан Астана су ресурстары, транзит, энергетика, несиелендіру немесе әуе дәліздері жөніндегі кез келген мәселені көтергенде, өзінің қай тараппен байланыста екенін және өзіне қарсы тараптан қалай қабылданатынын ескеруі қажет. Тек өзінің контрагентке көзқарасы ғана емес, сонымен қатар Қазақстанға сырттан қандай тұрғыда қарайтыны да маңызды.
