Дональд Трамптың Венесуэла президенті Николас Мадуро мен оның жұбайы Силия Флорестің ұрлануына қатысты әрекеттері, сондай-ақ Гренландияға байланысты талаптары аясында не істегенін әлемдік саяси қауымдастық әлі толық ұғына қойған жоқ. Бұл қадамдардың халықаралық қатынастар жүйесіне қандай салдар әкелетінін түсіну үдерісі енді ғана басталып келеді. Тіпті әскери әлеуеті жоғары мемлекеттердің өзі халықаралық өзара іс-қимылдың жаңа ережелеріне сақтықпен бейімделуге мәжбүр. Ал мұндай жағдайда орташа держава саналатын Қазақстан туралы не айтуға болады?
Ақ үй өз іс-әрекеттері мен амбицияларын ақтау мақсатында жүргізіп жатқан ақпараттық соғыстың барлық күш-жігеріне қарамастан, бұл әрекеттер өте сенімсіз көрінеді. Ресей Федерациясының Сыртқы істер министрі Сергей Лавров Ақ үйдің 47-ші президентінің «Гренландия АҚШ-қа қажет» деген тезисті «Қырым Ресейге қажет» деп қайта тұжырымдады. Тіпті батысшыл риториканың мамандары бұл екі тұжырымның арасынан айтарлықтай айырмашылық таба алмай қиналуда, ал қарапайым бақылаушылар бұл жағдайда дәрменсіздік танытып отыр.
Дональд Трамп кез келген оқиғаны өз пайдасына шешіп, ыңғайына қарай түсіндірудің шебері. Мәселен, «Гренландияға алғаш болып даттар қайықпен жеткен бе?» деген сауалға, ол «Америкалықтар ол жерде одан да ерте болған» деп жауап қатады. Ал «Дания әлемдегі ең ірі аралды қорғауға қауқарсыз» деген тұжырымға келсек, бұған ешкім дау айта қоймас. Әсіресе, аралға Пентагон тарапынан қауіп төнген жағдайда бұл пікір тіпті шындыққа жанасады.
Ұлыбританияның Диего-Гарсия маржан аралындағы ағылшын-америкалық әскери-теңіз базасы орналасқан Чагос архипелагын Маврикийдің меншігіне өткізуі де Президент Трамптың кескілескен наразылығын тудыруда. Архипелагты егемендігіне беріп, базаны 99 жылға жалға қалдырудың не қажеті бар? Егер жыл сайын 101 миллион фунт стерлинг төленетін болса, 99 жыл ішінде бұл шығын 10 миллиардтан асып жығылады. Ал егер жер берілмесе, Маврикийге ешқандай өтемақы төлеудің де қажеті болмас еді.
Ақ үй басшысының логикасымен дауласу қиын, себебі оның ұстанымы өте қарапайым әрі ашық. Ол «әділдік», «адалдық» немесе «заңдылық» сияқты ұғымдарға сүйенбейді. Мұндағы саяси кеңістік Мебиус таспасы секілді бір өлшемді: кімнің күші басым болса, соның ісі дұрыс.
Дональд Трамптың тұлға ретіндегі болмысы құрылыс саласындағы кәсіпкерлік қызметі арқылы қалыптасқандықтан, ол кез келген мәселеге қаржылық тұрғыдан қарайды. Оның пікірінше, Америка Құрама Штаттары Еуроодақ тауарларының өз нарығына бажсыз кіруіне рұқсат беру арқылы ұзақ жылдар бойы Еуропаны, соның ішінде Данияны да жанама түрде субсидиялап келген. Енді еуропалықтардың төлейтін уақыты келді. Ал америкалықтар бұл төлемді заттай, яғни Гренландияны иелену арқылы қайтармақ.
Тіпті Америка көшбасшысына Нобель бейбітшілік сыйлығының берілмеуі де (Мария Корина Мачадоның Ақ үйге табыстаған медалін есепке алмағанда) Данияға тиесілі арктикалық аралға деген талаптарды негіздеудің бір себебіне айналды.
Ақ үй басшысы консулдық қатынастар, теңіз құқығы, ұлттық егемендік туралы халықаралық конвенциялар мен өзге де «керексіз дүниелерді» жиып қойып, қарулы күштерге инвентаризация жүргізуді ашық ұсынады. Қазіргі таңда әскери қуат халықаралық қатынастардағы негізгі валютаға айналды, сондықтан әлеуетіңіз төмен немесе ірі бәс тігуге қауқарыңыз жеткіліксіз болса, геосаяси казиноға аяқ баспаған абзал.
Қазіргі уақытта БҰҰ құжаттарына сүйеніп, ауқымды қарусыздану шараларын жүргізген және бейбітсүйгіш саясатты ұстанатынын ресми жариялаған мемлекеттер ең ауыр жағдайда қалып отыр. Бұрын олар халықаралық қауымдастықтың қорғауында болса, ендігі кезекте қауіпсіздік мәселесінде «жедел қамқорлықсыз қалғандар» мәртебесіне ауысты.
Құрлық әскері, Әскери-әуе күштері, тіпті орбиталық спутниктер тобы бар орта держава ретінде Қазақстанның жаңа жағдайдағы ахуалы мүлдем дәрменсіз емес, бірақ өте жақсы деп айтуға да негіз жоқ.
Президент Трамп Ақорданы өте күрделі таңдау алдында қалдырып отыр. Егер оның халықаралық құқықтың бекітілген нормаларын өрескел аяққа таптаған әрекеттеріне сын айтылмаса, бұл әлемдік аренадағы геосаяси жөнсіздікке жол беру болып саналады. Ал егер қарсы пікір білдірілсе, жігерлі әрі тапқыр саясаткер Еуразияның қақ ортасында орналасқан географиялық артықшылық та құтқара алмайтындай өте ауыр соққы жасауы мүмкін.
Математиктер жоғары математиканың формуласы саналатын Ньютон биномымен жақсы таныс. Ендігі кезекте айналымға Дональд Трамптың «геосаяси биномы» енді. Бұл мәселені шешуге кіріскен кез келген тараптан аса жоғары саяси шеберлік талап етіледі. Оның үстіне, бином авторы қаласа кез келген уақытта «шахмат тақтасымен бастан ұрып» жіберуі де мүмкін.
