Еділ Мамытбеков

Бұл мақала бір маңызды сұраққа ашық әрі объективті түрде жауап іздеуге бағытталған: Қазақстан жасанды интеллектіні кең ауқымда енгізуге шынымен дайын ба, әлде біз тағы да берік негізсіз ауқымды мақсаттарға ұмтылу қаупіне тап болып отырмыз ба? Мақала авторлары мемлекетті жауапты саясат жүргізуге, асығыс болжамдар мен жаңсақ үміттерге бой алдырмауға шақырады. Сонымен қатар, жасанды интеллектіні басқарудың жай ғана сыртқы көрінісі ретінде емес, ел экономикасы мен мемлекеттік аппаратты дамытудың нақты құралына айналдыру қажеттілігіне басымдық береді.

Мақалада Қазақстанның ғылыми саласының қазіргі даму үрдістері қарастырылады. Статистикалық көрсеткіштер мен институционалдық ерекшеліктерді талдау негізінде сандық өсімнің «сыртқы» көрсеткіштері мен ғылыми нәтижелер сапасының «ішкі» трансформациясының шектеулілігі арасындағы жүйелік қайшылықтар айқындалады.

Бүгінгі таңда ғылыми-сарапшылық қоғамдастық тек ресми мемлекеттік институттарға сенім арту қажетті экономикалық өсімге алып келмейді деген пікірді ұстанады. Іс жүзінде заманауи экономиканың дамуы ресурстар көлемімен немесе инвестициялық қамтылу деңгейімен ғана емес, сонымен қатар институттардың сапасымен және мемлекеттік басқарудағы бейресми құралдармен де айқындалады. Расында, дәстүрлі институционализммен салыстырғанда, ұзақ мерзімді тұрақты өсімнің негізгі факторы ретінде үш элементтің үйлесімді байланысы алдыңғы қатарға шығуда.

Осылайша, әлемдік тәжірибе мемлекеттің, бизнестің және қоғамның мүдделерін ұштастыру мен іс-қимылдарын үйлестіру қағидаттарына негізделген. Бұл Дене шынықтыру және спорт (ДШС) жүйесін дамытуға, сондай-ақ халықты жаппай сауықтыру спортымен барынша қамтуға бағытталған ойластырылған мемлекеттік тәсілдің айқын дәлелі болып табылады. Мәселен, ЭЫДҰ елдерінде халықтың 50 - 60 пайызы дене белсенділігімен тұрақты түрде айналысады, ал ТМД елдерінде спортпен жүйелі түрде шұғылданушылардың үлесі тіпті 30 пайызға да жетпейді. Бүгінгі күні дене шынықтыру мен спорттың адам капиталының сапасын арттырудағы негізгі факторлар екендігі күмән тудырмайды.

Әлемдік тәжірибе көрсеткендей, спортты тиімді дамыту коммерциялық индустрия (кәсіби лигалар, медиақұқықтар, демеушілік) мен қоғамдық бастамалардың (бұқаралық спорт, мемлекеттік бағдарламалар, қызығушылықтар бойынша клубтар) өзара үйлесіміне негізделеді. Бұл элиталық спорттың қаржылық тұрақтылығын да, спорттың қолжетімділігі арқылы ұлт саулығын да қамтамасыз етеді, сондай-ақ әлеуметтік бірігу мен инвестициялық тартымдылықты қалыптастырады. В. Ледневтің пайымдауынша, қазіргі заманғы әлемдік спорт пирамидасы көптеген спорттық «архитекторлар мен конструкторлардың» күшімен құрылған.