Сарапшы Тельман Шуриевтің мәліметінше, ғылымды қаржыландыру мәселесінде Қазақстан жаһандық ҒЗТКЖ (R&D) бәсекесінен тыс қалып отыр. 2024 жылы ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарға (ҒЗТКЖ) жұмсалған әлемдік ішкі шығындардың жиынтық көлемі 2,87 трлн долларға жетті. Бұл саладағы көшбасшы елдердің көрсеткіші төмендегідей: Қытай – 786 млрд доллар, АҚШ – 782 млрд доллар, Жапония – 186 млрд доллар, Германия – 132 млрд доллар, Оңтүстік Корея – 126 млрд доллар, Ұлыбритания – 87 млрд доллар, Үндістан – 76 млрд доллар, Франция – 66 млрд доллар, Түркия – 43 млрд доллар, Ресей – 38 млрд доллар (…). 2024 жылы Қазақстанда ҒЗТКЖ-ға бағытталған ішкі шығындар 219,7 млрд теңгені (шамамен 450 млн доллар) немесе ЖІӨ-нің 0,16 пайызын ғана құрады. 2023 жылы бұл көрсеткіш 42 пайызға, ал 2024 жылы 27,3 пайызға өскен. Салыстырмалы түрде алып қарасақ: дамыған елдер ғылымға ЖІӨ-нің 2-4 пайызын, ал Израиль мен Оңтүстік Корея 4 пайыздан астамын инвестициялайды. Әлемдік орташа көрсеткіш – 1,7-1,8 пайыз деңгейінде. Дегенмен, еліміздегі негізгі база тым төмен күйінде қалып отыр. ЖІӨ-нің ең құрығанда 1 пайыздық деңгейіне жету үшін инвестиция көлемін кемінде 6-7 есе ұлғайту қажет. Ал ең басты міндет – отандық ғылымды Қазақстан экономикасының нақты мұқтаждықтары мен бизнес талаптарына сәйкес қайта құру.
Еуразия24 пікірі:
Экономиканың даму деңгейі мен ғылымға салынған инвестиция арасында тікелей байланыс бар екені сөзсіз. Бұл тізімнің басында дәл осы дамыған елдер тұр. Алайда, зерттеулерге және оларды іс жүзінде енгізуге бөлінетін қаржының объективті түрде жетіспеушілігіне қарамастан, ЖІӨ-нің 0,16 пайызын да дау-дамайсыз игере алмай отырған қазақстандық ғылымды бұл қатарға қосу тым батыл қадам емес пе? Жақында біз Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің білім және ғылым саласындағы сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне жүргізген сыртқы талдау нәтижелері туралы жазған болатынбыз. Аталған талдау «ғылыми жобаларды іріктеу және іске асыру кезіндегі жүйелі кемшіліктерді» анықтады. Ғылымға жұмсалатын шығындарды ЖІӨ-нің 1 пайызына дейін жеткізе отырып, осы заңбұзушылықтарды да ауқымды ете түсудің қажеті бар ма? Сарапшы Тельман Шуриевтің ғылым экономика қажеттіліктерімен байланысты болуы тиіс деген пікірі орынды. Бірақ, егер ғалымдарды қолданбалы зерттеулерге тапсырыс беру арқылы бизнес емес, тек бюджет қана қолдайтын болса, экономикалық тиімділікке қол жеткізу үшін ЖІӨ-нің ешқандай үлесі жеткілікті болмайды.
