Саясаттанушы Данияр Әшімбаевтың пайымдауынша, Президент Тоқаев өткен жылдың қыркүйегінде жариялаған, әрі өкілдігі жоғары жұмыс тобының бірнеше отырысы барысында пысықталған конституциялық реформаның негізгі бағыттарын таныстырды. Жаңа парламент (Құрылтай) бір палаталы болады, ол 5 пайыздық сайлау тосқауылы бар партиялық тізімдер бойынша сайланады және жастарға, әйелдерге, сондай-ақ мүгедектігі бар азаматтарға арналған квота қарастырылады. Екі палатаның негізгі өкілеттіктері, соның ішінде Орталық сайлау комиссиясының, Жоғарғы соттың және Конституциялық соттың мүшелерін сайлау құзыреті біртұтас парламентке беріледі (…). Билік транзитінің тәртібі де өзгереді — 1998 жылға дейін Конституцияда болған кезектен тыс сайлау институты қайта енгізіледі. Сондай-ақ 1990 жылдан 1996 жылдың ақпанына дейін негізгі заңда болған вице-президент лауазымы қайта қалпына келтіріледі. Нақты айтқанда, мемлекеттік хатшы (2022 жылдан бастап — мемлекеттік кеңесші) лауазымы вице-президент институты жойылған кезде оның бірқатар өкілеттіктерін қабылдау үшін енгізілген болатын. Негізгі заңның кіріспе бөлігін өткен дәуірлердегі ірі мемлекеттермен тарихи сабақтастықты («Мәңгілік Ел» үлгісі бойынша) және Тоқаевтың «Әділетті Қазақстан» тұжырымдамасын көрсету мақсатында өзгерту туралы шешім қабылданды. Бұл бағыттағы нақты жұмыс арнайы Конституциялық комиссияға жүктеледі: ол тиісті заң жобасын әзірлейді, содан кейін референдум өткізу мәселесі шешіледі. Осылайша, Сенаттың парламенттік функциялары Құрылтайға, өкілдік функциялары — Халық кеңесіне, ал «транзиттік» өкілеттіктер вице-президентке өтеді. Бірқатар маңызды мәселелер Конституциялық комиссияның қарауына беріледі, дегенмен жалпы құрылым айқын. Нәтижесінде, негізгі заң бұрынғыдан да «тоқаевтық» сипатқа ие болып, яғни Президенттің саяси стилі мен стратегиясына толық сәйкес келетін болады, ал билік сабақтастығының тізбегі нақты тұлғалармен айқындалады».
Eurasia24 пікірі:
Жалпы алғанда, Президент 2025 жылғы қыркүйекте Қазақстан халқына Жолдауында ұсынған парламенттік жүйеден «сенаттық» сүзгінің алып тасталуы алдын ала болжанған қадам еді. Сенат құрамында беделді әрі танымал тұлғалар болғанына қарамастан, бұл орган қоғамдық санада бұрынғы лауазымды тұлғалар үшін «қосалқы алаң» ретінде қабылданып келді. Әрине, бір палаталы парламентті топтастыру (әсіресе онда саяси салмағы әлсіз партиялар басым болса) сенаты бар жүйемен салыстырғанда әлдеқайда оңай. Енді Қасым-Жомарт Тоқаев конституциялық реформаларды жариялағаннан кейін орталық биліктің түпкі конфигурациясы айқындалды. Қазақстан халқы Ассамблеясы мен Ұлттық құрылтайдың орнына құрылатын Халық кеңесі — парламенттен тыс жұмыс істеп, алайда заң шығару бастамасы құқығына ие болатын құрылым ретінде — бұрын болған өңірлік, этномәдени және партиядан тыс өкілдік форматтарына балама нұсқа іспетті көрінеді. Саяси себептерге байланысты мемлекет мұндай өкілдіктерден толықтай бас тарта алмайтыны анық. Біздің пайымдауымызша, вице-президент лауазымының қайта енгізілуі — сабақтастық институтын құқықтық тұрғыдан бекіту. Яғни Конституцияда нақты айқындалған екінші тұлға пайда болады. Жалпы әсер — конституциялық реформаның басты мақсаты элиталар арасындағы бәсекесіз, тұрақты билік транзитін қамтамасыз ету.
