Брюссель, 6 қазан. – 2025 жылы физиология және медицина саласындағы Нобель сыйлығы америкалық ғалымдар Мэри Брунков пен Фред Рамсделлге және жапон зерттеушісі Симон Сакагутиға берілді. Бұл туралы дүйсенбі күні Нобель комитеті хабарлады.
Комитеттің ресми мәлімдемесінде «Лауреаттар иммундық жүйенің өз ағзасын зақымдамауына мүмкіндік беретін перифериялық иммундық төзімділік механизмдерін зерттегені үшін марапатталды», – деп көрсетілген. Ғалымдар иммундық жүйенің «қорғаушыларын» – реттеуші Т-лимфоциттерді (Tregs) анықтап, олардың ағзаны өз жасушаларына қарсы шабуылдан қорғайтынын дәлелдеді.
Мэри Брунков, Фред Рамсделл және Симон Сакагути иммундық жүйенің реттелу тетіктерін зерттеуге зор үлес қосты. 1990-жылдардың соңында олар бір-бірінен тәуелсіз түрде реттеуші Т-лимфоциттердің аутоиммундық аурулардың алдын алудағы шешуші рөлін ашты.
Зерттеулер FOXP3 геніндегі мутациялар бұл жасушалардың жоғалуына және иммундық төзімділіктің ауыр бұзылуына әкелетінін көрсетті.
Бұл жаңалық иммундық жүйенің «өз» және «бөгде» жасушаларды қалай ажырататынын түсіндіруге мүмкіндік берді. FOXP3 генін және Tregs функцияларын анықтау 1-типті қант диабеті, шашыранды склероз және кейбір онкологиялық ауруларды емдеудің жаңа тәсілдерін дамытуға жол ашты.
Нобель комитетінің төрағасы Олле Кэмпе:«Бұл жаңалықтар иммундық жүйенің жұмысын түсінуге шешуші үлес қосты және неліктен кей адамдарда ауыр аутоиммундық аурулар дамымайтынын түсіндіруге мүмкіндік берді», – деп атап өтті.
Лауреаттар туралы
•Мэри Брунков – 1961 жылы туған америкалық иммунолог, Принстон университетінің түлегі. Amgen биофармацевтикалық компаниясында жұмыс істеп, иммундық реттеудің генетикалық негіздерін зерттеді. Оның зертханасы иммундық бұзылысы бар тышқандардан жауапты ген мутациясын алғаш анықтады. Қазір Сиэтлдегі Жүйелік биология институтында жұмыс істейді.
•Фред Рамсделл – 1960 жылы туған америкалық ғалым, Калифорния университеті (Лос-Анджелес) түлегі. ZymoGenetics компаниясында және Сан-Францискодағы Қатерлі ісікке қарсы иммунотерапия институтында еңбек етті. FOXP3 генінің реттеуші Т-лимфоциттердің қалыптасуына қатысын дәлелдеп, оны адамдағы аутоиммундық аурулармен байланыстырды.
•Симон Сакагути – 1951 жылы туған жапон зерттеушісі, Киото университетінің түлегі, Осака университетінің құрметті профессоры. 1980-жылдары реттеуші Т-жасушалардың болмауы аутоиммундық реакциялар туындататынын алғаш анықтады. Осылайша кейінгі жаңалықтарға теориялық негіз қалады.
Бұл жаңалықтар иммунология ғылымында жаңа дәуірдің басталуына себеп болды және аутоиммундық ауруларды емдеудің инновациялық тәсілдеріне жол ашты.
