АСТАНА. 30 қазан. ИНТЕРФАКС-ҚАЗАҚСТАН – Бейсенбі күні өткен Сенаттың жалпы отырысында Қазақстан мен Марокко арасында жасалған үш бірдей келісім – қылмыскерлерді экстрадициялау, сотталғандарды беру және қылмыстық істер бойынша құқықтық көмек көрсету туралы заң жобалары мақұлданды.
Аталған құжаттар бұған дейін Мәжілісте қаралып, қабылданған болатын. Енді олар Парламенттің толық мақұлдауынан өтті және Мемлекет басшысының қол қоюына жіберіледі.
Сенатор Мұрат Қадырбектің айтуынша, экстрадициялау туралы келісім іздеуде жүрген тұлғаларды тараптардың сұрауы бойынша қылмыстық жауапкершілікке тарту немесе сот үкімін орындау үшін ұстап беруді қарастырады.
Құжатта экстрадициядан бас тартудың міндетті және қосымша негіздері де көрсетілген. Мысалы, егер құқықбұзушылық саяси сипатта болса, өлім жазасына әкелетін болса немесе ұлттық заңнама мен халықаралық міндеттемелерге қайшы келсе, экстрадиция берілмейді.
Сонымен қатар, екі ел өз азаматтарын басқа тарапқа тапсыруға міндетті емес екені де нақты жазылған.
Сенатордың пікірінше, бұл келісімдер Қазақстан мен Марокко аумағында жасырынған қылмыскерлерді жауапкершілікке тартуға жол ашады, Қазақстан азаматтарының Мароккодағы құқықтарын қорғауды күшейтеді, сондай-ақ қылмыстық істер саласындағы құқықтық базаны толықтырып, халықаралық ынтымақтастықтың тиімділігін арттырады.
Сотталғандарды беру туралы екінші келісім азаматтардың жазасын өз елінде өтеуіне мүмкіндік беріп, олардың оңалуы мен қоғамға бейімделуіне жағдай жасайды. Құжат бойынша, екі тарап бас бостандығынан айыру жазасына кесілген азаматтарын бір-біріне беруге міндеттенеді.
Мұндай берілім келесі шарттар орындалған жағдайда жүзеге асады: сотталған адам жаза өтейтін елдің азаматы болуы керек; сот үкімі заңды күшіне енген болуы шарт; тағайындалған жаза – бас бостандығынан айырумен немесе соған ұқсас шектеумен байланысты болуы тиіс; қылмыстық әрекет екі елдің де заңнамасы бойынша қылмыс деп танылуы керек; сондай-ақ сотталған адамның жазбаша келісімі қажет.
Егер сотталған адам үкім шығарған елдің азаматы болып шықса немесе үкім тараптардың бірінің заңымен күшін жойса, мұндай жағдайда беруден бас тартуға болады.
Үшінші келісім – қылмыстық істер бойынша өзара құқықтық көмек көрсету туралы. Ол екі ел арасындағы тергеу мен қылмысты дәлелдеуге қажетті заңдық әрекеттерді жүргізуге жол ашады. Оған тергеу үшін уақытша ұстаудағы адамдарды беру, тінту, заңсыз жолмен табылған табыстарды тәркілеу, банк шоттарын анықтау, сараптама жүргізу, айғақтарды жинау мен тапсыру, куәгерлер мен жәбірленушілердің келуін қамтамасыз ету сияқты әрекеттер жатады.
Келісімде көмектен бас тартуға негіз болатын жағдайлар да нақты көрсетілген. Мысалы, сұранысты орындау елдің егемендігіне, қауіпсіздігіне немесе қоғамдық тәртібіне нұқсан келтірсе, ұлттық заңға немесе халықаралық нормаларға қайшы болса, немесе сұрау адамның нәсіліне, дініне, азаматтығына, саяси көзқарасына байланысты қудалауға ұласуы мүмкін.
