«Еуразия24» редакциясына аса қызық құжат келіп түсті.
«14 тамызда Ресейдің “зұлымдық империясына” ақыры нүкте қойылды» – батыстық сарапшылар тобы әзірлеген мәтін осылай аталады. Оқуға лайық етіп жазылған екен, ендеше жариялайық. Еш қысқартусыз. Дегенмен әлдекімнің жағада отырып, орындалмас үміттің ақталуын күтуден әбден қажығаны байқалады:
«Зеленский өзінің 40 күндік жоспарын жүзеге асырғаннан кейін Путин Кремльдің бір бұрышында бүрісіп жылап, тізе бүгу туралы құжатқа қол қоюға дайын отыр деген сөз де тарап үлгерді.
14 тамызға қараған түні: Украина Ресейдегі мұнай өңдеу зауыттарына тағы да соққы жасады. Шабуылдың ұзаққа созылғаны сонша, ресейліктер бас сауғалаудың орнына болып жатқан жайтты видеоға түсіре бастаған. Мұнай өндірілетін бірнеше қалада әуе шабуылына қарсы қорғаныс жүйелері дрондарды атып түсіруге әрекет етті. Алайда оқиға орнынан тараған аудиожазбаларға қарағанда, Украина жасаған соққылардың едәуір бөлігі нысанаға жеткен. Шабуылда негізінен реактивті қозғалтқышы бар дрондар пайдаланылған.
Таң атқанда да Ресей аумағындағы өрт толық сөнбеген еді.
2026 жылғы 14 тамызда Балтық теңізіндегі Ресейдің ірі мұнай экспорттау орталықтарының бірі – Усть-Луга портында украиналық дрон шабуылынан кейін өрт шыққанын Ленинград облысының билігі растады.
Ресейдің Әуе-ғарыш күштерінің қолбасшысы генерал Чайкоға Мәскеудегі итальян мейрамханасында қастандық жасау әрекеті сәтсіз аяқталды. Шабуылды ұйымдастырушылар ішінде жарылғыш зат барын білмеген курьер әйелді пайдаланған.
Украина Бас барлау басқармасының жоспары бойынша жарылғыш зат салынған сыйлық қорабы генералдың туған күніне арналған жоғары лауазымды қонақтар қатысатын банкет өтіп жатқан негізгі залға жеткізілуі тиіс болған. Алайда қауіпсіздік қызметі курьерді кіреберістен тоқтатқан. Осыдан кейін генералдың зардап шекпейтіні белгілі болса да, жарылғыш құрылғы қашықтан іске қосылған. Салдарынан мейрамхананың үлкен әйнек қасбеті қирап, жарылыс толқыны залдың ішін шарпыған. Екі адам сол жерде қаза тауып, 21 адам жараланған. Тротил баламасымен шамамен жарты келіге тең жарылыстың қуаты маңайдағы ғимараттардың терезелерін сындырып, мейрамхана төбесінің бір бөлігін опырып түсірген және кіреберісін қиратқан.
Ресейдің БҰҰ жанындағы тұрақты өкілі Василий Небензя осы оқиғаға байланысты Қауіпсіздік кеңесінің отырысын шақырған жоқ. Оған бұл жөнінде шынымен хабар берілмеді ме, әлде оқиға сенбіде болғандықтан, дүйсенбіге қарай мәселе ұмыт қалды ма – белгісіз.
Ал Батыстың ірі бұқаралық ақпарат құралдары мен сарапшылары бұл жайтқа таңданыс білдіріп отыр. Соғыс кезінде генералға қастандық жасау – бір мәселе, ал жарылғыш затты одан бейхабар адамға ұстатып жіберу – мүлде басқа жағдай. Жарылғыш затты алып келген әйел құрылғы іске қосылған сәтте қаза тапқан. Жарылыс оның денесін бөлшектеп жіберген, ал қолдары эпицентрден 15 метр жерден табылған.
«Палестиналық террористер» өлімге бара жатқанын біле тұра әрекет етсе, Украина жарылғыш заттан бейхабар адамдарды осындай іске араластырып отыр. Мұндай жағдайдың Украинаға шетелдегі көзқарасты жақсартпайтыны түсінікті. Ал Мәскеудің осы оқиға жөнінде тіс жармауы тіпті таңғалдырады.
Осы аралықта Зеленский жариялаған жоспар жүзеге асырыла бастағалы қырық күн өтті. Жоспар Ресейдің мұнай өңдеу зауыттарының жұмысын тұралатып, жанармай тасымалын шектеуді, Қырымға баратын жолдарды жабуды және алты аптаның ішінде Мәскеуді келіссөз үстеліне отыруға мәжбүрлеуді көздейді.
Қырық күннің таңдалуы да кездейсоқ емес. Православ дәстүрінде адам қайтыс болғаннан кейінгі қырқыншы күнге ерекше мән беріледі. Діни түсінік бойынша, осы мерзім аяқталған соң марқұмның жанының арғы дүниедегі тағдыры шешіледі. Киевте бұл мерзімді алдағы істің оң нышаны деп қабылдағандар болғанға ұқсайды.
Ал қырық күндік жоспар қандай нәтиже берді?
Украина алдымен Ресейдің жанармай тасымалына соққы беруге кірісті. Бұдан кейін Ресей жүк тасымалының бір бөлігін Керчь көпірі арқылы жүргізе бастады. Көпір шабуылға ұшыраған соң, жанармай жеткізудің теңіз жолы пайдаланылды. Кейін Украина теңіздегі кемелерді де нысанаға алды.
Яғни Ресей әр шабуылдан кейін тасымал бағытын өзгертіп, жаңа жағдайға бейімделіп отырды. Мұндай жауап шараларының болатынын операция басталмай тұрып-ақ болжауға болатын еді.
Украинаның Ресейдегі тасымал жүйесіне қарсы науқанын әзірлеуге қатысқан Федоров операция жүріп жатқан кезде қызметінен кететінін жариялады. Алайда бұдан кейін де шабуылдар жалғасты. Нысанаға алынған объектілердің арасында Ресейдегі Wildberries компаниясының қоймалары да болды.
Украина ұстанған тәсілдің негізгі мақсаты бірнеше бағытты қамтыды. Ресейдің мұнай өңдеу кәсіпорындарын істен шығару арқылы Иран төңірегіндегі қақтығыс салдарынан мұнай бағасының өсуінен Мәскеудің қосымша табыс табу мүмкіндігін шектеу көзделді. Сонымен бірге Ресей мұнайы мен әскери жүктерін тасымалдайтын «көлеңкелі флот» танкерлеріне соққы беру жоспарланды. Бұған қоса, шағын бизнеске түсетін экономикалық салмақты күшейту арқылы Ресей қоғамында билікке наразылық туғызу есебі болған.
Алайда соңғы мақсат толық орындалмады. Ресейде көптеген шағын кәсіпкер қаржылық қиындыққа ұшырап, бірқатары кәсібін тоқтатуға мәжбүр болғанымен, бұл жаппай наразылыққа ұласқан жоқ.
Ресей қырық күн бойы Киевке қарымта соққы жасап отырды. Шабуылдар қырық күндік кезең аяқталған түні де тоқтаған жоқ. Украина жағынан қанша адамның қаза тапқаны туралы Мәскеу ашық мәлімет бермейді.
Шабуылдар Ресейдің теміржол инфрақұрылымына және жанармай құю станцияларына да зиян келтірді. Кейбір өңірлерде жанармаймен қамту әлі толық қалпына келген жоқ. Дегенмен Беларусьтен отын жеткізу және бірқатар аймақта жанармай тұтынуға шектеу енгізу жағдайды біршама тұрақтандыруға мүмкіндік берді. Осыдан кейін Ресей үшін мұның соңы ауыр болады деген болжамдардың да қарқыны бәсеңдеді.
Бір кезеңде қалыптасқан жағдай Ресей экономикасына айтарлықтай соққы болуы мүмкін деген қауіп те туындады. Алайда мұнай өнімдері экспортының тоқтауы ел бюджетіне бастапқыда болжанғандай ауыр салмақ түсірмеді. Бұған әлемдік нарықта шикі мұнай ұсынысының жеткілікті болуы және оған сұраныстың сақталуы әсер етті. Мәтінде мұның бір себебі ретінде Трамп әкімшілігінің Иранға қатысты қазіргі саясаты аталады.
Бельгия бір айға қажетті газ көлемін толығымен Ресейден сатып алды. Еуропалық одақтың басқа елдеріндегі газ қоймалары болса әлі толық толтырылған жоқ. Олар жағдайдың өзгеруінен үмітті: бірі Ресейдегі саяси ахуалдың ауысуын күтсе, енді бірі Таяу Шығыста тұрақтылық орнайды деп есептейді. Әзірге бұл екі жағдайдың да жақын арада жүзеге асатыны байқалмайды.
Украинадағы жанармай тапшылығы Ресейдегіден де күрделі сипат алып отыр. Елдегі мұнай өңдеу кәсіпорындарының басым бөлігі жұмыс істемейтіндіктен, Украина отынды негізінен Еуропадан алады. Алайда қазір Еуропаның өзінде де жеткізілімге қатысты қиындықтар туындаған.
Украинада бірқатар тұрғын үй де зақымданды. Кейбір ғимараттарда өрт шыққан. Мәтінде бұған Украина әуе қорғанысы жүйелерінің өз аумағындағы нысандарға қателесіп оқ атуы себеп болғаны айтылады.
Өз әрекетінің зардабы
Украинаның шабуылдары Ресей аумағынан шығып, Қазақстанның экспорттық тасымалына да әсер ете бастағаннан кейін бұл науқанның қисынына қатысты сұрақ көбейді. Астана Киев пен Мәскеуге шабуылдарды тоқтату жөнінде өтініш білдіргенімен, тараптар оны ескерген жоқ.
Түркия президенті Режеп Тайып Ердоған Киевті ашық қолдағаннан кейін Украина түрік туы астында жүзген кемелерге соққы жасады. Мұндай әрекет Анкараның ұстанымына берілген жауаппен үйлесе қоймады.
Кейін Иранға қатысы бар кемелер де шабуылға ұшырады. Бұған дейін нысанаға іліккен мемлекеттерден айырмашылығы, Тегеран қарымта шара қолдануы мүмкін екенін бірден ескертті. Украина сыртқы істер министрі сол күні кешірім сұрады. Иран кешірімді қабылдады, алайда мұндай жағдайды қайталауға жол бермейтінін мәлімдеп, шығынның өтелуін талап етті.
Осы жағдай Ресейге бұрыннан көзделген шараларды жүзеге асыруға саяси негіз берді. Мәскеу Қара теңіз бен Дунай порттарына қатынайтын жолдарды шектеді. Бұл жолы алғашқы соққыны Украина жасағандықтан, Ресей өз әрекетін жауап шарасы ретінде көрсетуге мүмкіндік алды.
Қазір Қара теңіздің батыс бөлігінде жүк тасымалы күрт азайған. Украина экономикасының шығыны жалпы ішкі өнімнің 1%-ына бағаланып отыр. Күн сайын шамамен 70 млн доллар жоғалтуда. Бұл жағдай басталғанына әлі бір ай толмаған. Ауыл шаруашылығы мен металлургия саласындағы экспорттаушылардың шығыны миллиардтаған долларға жеткен. 30 млн тоннадан астам украин астығы мен майлы дақылдар шетелге жөнелтілмей қалды. Ресей қазір осы өнім сақталған қоймаларды да нысанаға алып отыр.
Бұған қоса, Затокадағы теміржол көпірінің бір бөлігі қирап, Украинаның құрлықтағы тағы бір экспорт жолы істен шықты. Мұның салдары ұлттық валюта бағамына да әсер етті.
Киев үшін тағы бір күрделі мәселе – кәріз жүйесінің «Бортничи» аэрация станциясына тәуелді болуы. Қаладағы ағын су негізінен өздігінен ағатын жүйе арқылы осы нысанға жеткізіледі. Станция электр қуатынан ажыраса, кәріз суының қалыпты ағымы бұзылып, құбырлар арқылы қалаға кері тарау қаупі бар.
Кеңес кезеңінде салынған «Бортничи» – Киевтің кәріз суын тазартатын негізгі әрі баламасы жоқ нысан. Украина тәуелсіздік алғаннан бері оның жұмысын алмастыратын немесе апат кезінде жүктемені бөлісетін қосымша жүйе салынбаған.
УНИАН және LIGA.net материалдарында украиналық энергетика және коммуналдық шаруашылық мамандары осы мәселеге назар аударған. Коммуналдық қызметтерді тұтынушылар одағының басшысы Олег Попенконың айтуынша, станция қираған жағдайда Киевтің кәріз жүйесінде ірі апат болып, қалада санитарлық ахуал күрт нашарлауы мүмкін.
Алда тағы қырық күн бар
Киев қырық күнге жоспарланған науқаннан күткен нәтижеге қол жеткізе алмады. Соған қарамастан, Украина тағы бір қырық күндік жоспарды қолға алды. Жаңа мерзімнің есебі басталып кетті.
Қазір екі тарап та жанармайды үнемдеуге мәжбүр. Алайда Ресейдің Украинада жоқ балама мүмкіндігі бар. Арктика арқылы өтетін құбыр мұнай мен газды Қытайға тікелей жеткізуге мүмкіндік береді. Мұндай жағдайда санкциялардың ықпалы да айтарлықтай әлсірейді.
Украинада мұндай балама бағыт жоқ. Елдің сыртқы саудасында Қара теңіз бен Дунай арқылы өтетін дәліздердің маңызы зор. Ресей енгізген блокададан кейін бұл бағыттар іс жүзінде пайдаланудан қалды: астық ел аумағынан шығарылмай жатыр, бірқатар кеме суға батты, порттардың жұмысы тоқтады.
Осы кезеңде Федоров қызметінен кетті. Киев Ираннан кешірім сұрады. Ресейлік генералдың туған күніне арналған кеште оған қастандық жасалмақ болды, алайда Мәскеу бұл оқиғаға айтарлықтай саяси мән берген жоқ. Бұған қоса, Украина билігінің қысқа қатысты болжамы да көңіл көншітпейді.
Киевтің өзі сумен қамту және кәріз жүйелеріндегі ақаулар ірі қалаларда күрделі жағдай туғызуы мүмкін екенін ресми түрде ескертіп отыр.
Осы аралықта Ресей бақылауындағы аумақты кеңейтуді жалғастырды. Батыстық мониторинг ресурстарының мәліметінше, қырық күндік мерзім басталғалы Константиновка, Миловое, Стройки, Лобково, Пиддубное, Иволжанское, Шевченко, Гуляйполе, Мирное, Красноярское, Юрченково, Новая Сечь, Малая Слободка, Могрица және Судецкое Ресей бақылауына өткен.
Соған қарамастан, Зеленский «Ресейге қарсы қырық күндік операцияның нәтижесіне көңілі толғанын» мәлімдеді.
Ескертпелер:
- Усть-Лугадағы өрт, 2026 жылғы 14 тамыз.Ленинград облысының губернаторы Александр Дрозденко өрт болғанын растады. Оның хабарлауынша, өңірде 50-ден астам дрон атып түсірілген. Усть-Луга портының өзінде адам шығыны немесе жарақат алғандар жөнінде мәлімет түскен жоқ. (Bloomberg, Moscow Times, 14 тамыз 2026 жыл)
- Мәскеудегі мейрамханада болған жарылыстың кімге бағытталғаны.Ресей билігі қастандық генерал Чайкоға жасалды деген ақпаратты ресми түрде растаған жоқ. Мұндай болжамды Baza, Astra Telegram арналары мен журналист Олег Кашин таратты. Оған желіде жарияланған бейнежазбалардан көрінетін «Александр 55» деген жазу негіз болған. (Moscow Times, «Украинская правда», 1–3 тамыз 2026 жыл)
- Жарылғыш заттың курьер арқылы жеткізілуі.Ресейдің Ұлттық терроризмге қарсы комитетінің мәліметінше, әйел сыйлық қорабына жасырылған қолдан жасалған жарылғыш затты мейрамханаға кіргізбек болған. Алайда күзет қызметкері оны кіреберісте тоқтатқан. Артынша құрылғы мейрамхананың верандасында жарылған. (Wikipedia, «Взрыв в Москве в 2026 году» мақаласы)
- Қаза тапқандар мен жараланғандар саны жөніндегі мәліметтер.Алғашқы хабарларда екі адамның қаза тауып, 15–17 адамның жараланғаны айтылған. Кейін ауруханаға түскендердің бірнешеуі көз жұмып, қаза тапқандар саны бес адамға жеткен. Жараланғандар саны 21 адам деп көрсетілді. (Kyiv Post, Wikipedia, 1–5 тамыз 2026 жыл)
- Жарылыстың қуаты.Тәуелсіз дереккөздер жарылғыш заттың қуатын шамамен 1 келі тротилге тең деп көрсетеді. Оның ішіне металл шариктер салынғаны да айтылады. Демек, бастапқы нұсқадағы «жарты келі тротил» деген мәлімет бұл деректермен сәйкес келмейді. (Wikipedia, «Взрыв в Москве в 2026 году» мақаласы)
- Зеленскийдің операция нәтижесіне «көңілі толатыны» туралы мәлімдемесі.Бұл сөзді Украина президенті 2026 жылғы 8 тамызда ұлттық телеарнаға берген сұхбатында айтқан. Сол сұхбатта ол Ресей шеккен шығынды шамамен 1 трлн рубльге, яғни 12 млрд долларға бағалаған. (Ukrainska Pravda, Kyiv Independent)
- 40 күндік операция.Жоспар 2026 жылғы 25 маусымда жарияланып, 4 тамызға дейінгі кезеңді қамтыған. Оған Украина Қауіпсіздік қызметі, Бас барлау басқармасы, Сыртқы барлау қызметі мен Қарулы күштері жұмылдырылған. (Kyiv Post, «Украинская правда»)
- Маякидегі көпірдің қирауы.ISW 2026 жылғы 9 тамызда көпірдің қирағаны туралы ақпаратты растады. Ол Дунай порттарына апаратын Одесса–Рени бағытындағы М-15 тасжолында орналасқан. Алайда көпірдің нақты қаншалықты бүлінгені жөнінде ресейшіл және украиналық дереккөздердің мәліметтері бір-біріне қайшы келеді. (Euromaidan Press, ukranews.com)
- Затокадағы көпірге жасалған соққы.Бұл Маякидегі көпірге қатысты оқиғадан бөлек жағдай. Затокадағы теміржол көпірі Украина аумағынан Дунай порттарына теміржолмен қатынауға мүмкіндік беретін жалғыз бағыт ретінде көрсетіледі. (UkrAgroConsult)
- Иран кемесіне жасалған шабуыл және Киевтің кешірім сұрауы.2026 жылғы 25–26 шілдеде Украина Каспий теңізінде Иран кемесіне соққы жасады. Шабуыл салдарынан бір теңізші қаза тапты. Украина сыртқы істер министрі Андрей Сибига Иран СІМ басшысы Аббас Аракчиге телефон шалып, оқиғаның қасақана жасалмағанын айтты. Тегеран бастапқыда мұның жауапсыз қалмайтынын мәлімдегенімен, кейін ұстанымын жұмсартты.(Al Jazeera, CNBC, Jerusalem Post)
- Түркия туымен жүрген кемелерге соққы жасалды деген мәлімет.Бастапқы мәтіндегі бұл тұс шындыққа сәйкес келмейді. Режеп Тайып Ердоған Ресейдің «көлеңкелі флотына» жатқызылатынKairos, Virat және Midvolga-2 танкерлеріне жасалған шабуылдарды алаңдаушылық туғызатын жағдай деп бағалады. Алайда бұл кемелер Түркия туымен жүзбеген. Олар Ресей туымен жүрген және шабуыл Түркияның аумақтық суларында немесе соған жақын жерде болған. (Al Jazeera, AP)
- Қазақстандағы жүк тиеушілердің ереуілі.Бұл ақпаратты тәуелсіз дереккөздер арқылы растау мүмкін болмады. Сондықтан оны әзіргерасталмаған мәлімет ретінде қарастырған жөн.
- Энгельстегі әскери әуе базасына жасалған шабуыл.Украина Энгельстегі әскери әуе базасына бұған дейін де бірнеше рет шабуыл жасаған. Алайда осы жолы «бір бомбалаушы ұшақ зақымданды» деген ақпарат тәуелсіз дереккөздерден расталмады.Kyiv Post тамыз айында Энгельске жасалған әуе шабуылы туралы хабарлағанымен, бомбалаушы ұшақтың зақымданғаны жөнінде мәлімет келтірмеген.
- Бір триллион рубль көлеміндегі шығын.Зеленскийдің мәлімдеуінше, Ресейге келген шығын шамамен 1 трлн рубль немесе 12 млрд доллар болған. Алайда бұл есеп тәуелсіз дереккөздермен расталған жоқ. Сондықтан мақалада оны нақты дерек ретінде емес,Украина тарапы келтірген болжамды есеп ретінде көрсеткен жөн. («Украинская правда»)
