Құрылтай депутаты, «Әділет» фракциясының мүшесі Екатерина Смышляева көп күттірген жоқ. Алғашқы ұйымдастыру отырысынан кейін өткен екінші пленарлық мәжілістің өзінде ол көп жылдан бері шешімін таппай келе жатқан мәселені көтеріп, депутаттық сауал жолдады. Оның айтуынша, мүлік иелері бірлестігі (МИБ) төрағаларына жүктелетін жауапкершілік олардың өкілеттігіне сай емес.
Бұл – қалалардағы көппәтерлі тұрғын үйлерді басқару саласында ширек ғасырдан бері күн тәртібінен түспей келе жатқан мәселе. Бір қызығы, «Тұрғын үй қатынастары туралы» заң да осы уақыт бойы үздіксіз өзгертіліп, толықтырылып келеді. Осы жылдар ішінде тұрғын үйді басқару жүйесін жетілдіруге кіріспеген депутаттық шақырылым да, Үкімет те қалған жоқ. Әуелі ПИК-ті, кейін МИБ-ті реформалады, одан соң екеуінің жұмысын қатар да, бөлек те реттеуге тырысты. Бірақ нәтиже айтарлықтай өзгере қойған жоқ.
Мәселен, былтыр Мәжіліс депутаты, «Аманат» фракциясының мүшесі Екатерина Смышляева «Үкімет 2019 жылдан бері жүргізіп келе жатқан тұрғын үй қорын басқару жүйесін реформалауда көздеген мақсатына жете алмады» деп мәлімдеген еді.
Бір жағынан, мұның өз «артықшылығы» да бар: шешілмеген мәселені қайта-қайта көтере беруге болады. Оның үстіне жұмыс та жетерлік. Қазір Қазақстанда шамамен 6 мың МИБ және әлі де жұмыс істеп тұрған 1,5 мың ПИК бар. Ал көппәтерлі тұрғын үйлердің саны 300 мыңға жуықтаған: 2025 жылғы дерек бойынша – 299 598.
Демек, депутаттық сауалға тақырып әзірге таусыла қоймайды.
Бұл жолғы депутаттық сауалда «Әділет» партиясының фракциясы заңды одан әрі жетілдірумен қатар, Үкіметке бірқатар ұсыныс айтты. Атап айтқанда, тексеру жүргізу, бірқатар рәсімді автоматтандыру, қайта тіркеу жұмысын аяқтау, цифрлық сервисті іске қосу, тиісті стандарт әзірлеу, талаптарды күшейту, қолға алынған жобаларды кеңейтіп, қажетті жағдай жасау, қызметкерлер санын көбейту және кейбір мәселелерді бірінші кезекте қарау ұсынылды.
Мұның бәрі, әрине, қажет шаралар. Үкімет те ұсыныстарды кезекті рет орындап, тұрғын үйді басқару жүйесін тағы бір сатыға «жетілдірері» сөзсіз. Бірақ бір сұрақ сол күйі жауапсыз қалып отыр: депутаттар мен Үкімет белгілеген тәртіпке әлі күнге бағынбай келе жатқан 300 мыңға жуық көппәтерлі үйді қайтпекпіз?
«Еуразия24» редакциясының бұған қатысты өз ұсынысы бар. Дәлірек айтсақ, оның жауабын Екатерина Васильевнаның депутаттық сауалының өзінен табуға болады: «…тұрғын үй қатынастары бөлімдеріндегі қызметкерлер саны әлі де нақты жұмыс көлеміне сәйкес келмейді. Ал тұрғын үй қорын басқаруға қатысты міндеттердің ауқымы бұл бағытта жеке қызмет құруды әлдеқашан қажет етіп отыр».
Бірақ мәселе әкімдіктер жанынан тағы бір қызмет құруда емес. Керісінше, бұл іске әкімдіктердің өзін тікелей жұмылдыру қажет.
Мәселенің мәні мынада. 1990-жылдардағы жаппай жекешелендіру кезінде бір маңызды жайт назардан тыс қалды: кондоминиум ретінде ресми тіркелген үйлерді есептемегенде, көппәтерлі үйлердің ортақ мүлкі әлі күнге мемлекеттік, нақтырақ айтқанда, коммуналдық меншікте қалып отыр. Ал кондоминиум ретінде қанша үйдің тіркелгені жөнінде нақты дерек жоқ. Автордың бағалауынша, олардың саны барлық көппәтерлі үйдің төрттен бірінен де аспайды.
Демек, қалалық әкімдіктер қаланың тұрғын үй қорының едәуір бөлігіне қатысты меншік иесі ретінде оны басқарудан шет қалмай, бұл жұмысқа тікелей қатысуға міндетті.
Оның нақты жолы да бар. Бүкіл ел бойынша кондоминиумдарды рәсімдеу, әр үйде жеке МИБ құру және ПИК-терді МИБ-ке қызмет көрсететін басқарушы компанияларға айналдыру ісін ең алдымен әкімдіктер қолға алуы керек. Бұл жұмысты мемлекеттік-жекешелік әріптестік қағидаты бойынша ұйымдастыруға болады. Мұнда мемлекет атынан қалалық билік қатысады, ал Үкімет осы жүйенің бүкіл ел бойынша жұмыс істеуін қамтамасыз етеді.
«Әділет» партиясы заңды қайта-қайта «жетілдіре» бергеннен гөрі, оған осындай өзгеріс енгізуді ұсынса әлдеқайда орынды болар еді.
