«Кремльдің білім беру саласындағы идеологиялық мақсаттарының ауқымы басып алынған аумақтардағы әлеуметтік жағдайға сай келмейді. Өйткені қазір бұл жерлерде негізінен әскери қызметшілер мен зейнеткерлер тұрады».
Осы кіріспенің өзін оқығаннан кейін мақаланы әрі қарай оқудың да қажеті шамалы. Өйткені Константин Скоркин есімді автордың Exclusive.kz сайтында жарияланған «Обучая пустоту» («Бос кеңістікке білім беру») атты көлемді мақаласының мазмұны толығымен осы бір сөйлемге сыйып тұр. Бұл – бас редакторы Қарлығаш Еженова ұзақ жылдар бойы басқарып келе жатқан сол «Эксклюзив» басылымы.
Алайда мақаланың дайындалуына «Эксклюзив» редакциясының еш қатысы жоқ деуге болады. Бас редактордың интернеттен материал іздегенін есепке алмағанда, басылымның бұл жарияланымға қосқан өзіндік үлесі байқалмайды. Өйткені мақала түпнұсқа дереккөзге сілтеме жасалып, сол күйінде көшіріліп басылған.
Материалдың бастапқы нұсқасы халықаралық бейбітшілік мәселелерімен айналысатын Карнеги қорының Берлиндегі орталығы – Carnegie Endowment for International Peace сайтында жарық көрген. Журналист Константин Скоркин де осы орталықта қызмет етеді.
Орталықтың орыс тіліндегі бөлімі – Carnegie Endowment Russia Eurasia Ресей мен Еуразия мәселелерін зерттеуге маманданған. Ұйым өзін Ресей мен оған көршілес мемлекеттердің жетекші саяси сарапшыларының басын қосқан зерттеу орталығы ретінде таныстырады.
Жетекші сарапшылар екені рас. Бірақ олардың ұстанымы белгілі бір саяси бағытпен шектелген. Халықаралық бейбітшілік жөніндегі Карнеги қорының Ресейде «қызметіне тыйым салынған ұйымдар» тізіміне енгізілуі де кездейсоқ емес. Сондықтан қордың сайтында «Егер сіз Ресей аумағында болсаңыз, бұл мақалаға сілтемені көпшілікке ашық жарияламауыңызды сұраймыз» деген ескерту жазылған.
Ал Қазақстанда жағдай мүлде басқа. Елімізде осындай материалдарға сілтеме жасауды жасырудың қажеті жоқ. Тіпті «бос кеңістікке білім беру» туралы мақаланы Exclusive.kz сайтында еш қысылмастан, барынша құлшына толық көшіріп жариялауға да болады.
Дегенмен Қарлығаш Еженова Ресейге қарсы бағыттағы ақпараттық алаңнан дәл осы мақаланы неге таңдап алды? Неліктен дереккөзге сілтеме жасағанымен, оны өз сайтында елеусіз ғана, әлдебір астыртын әрекетке барғандай жариялады?
Бұл сұрақтың нақты жауабын білмейміз. Бәлкім, «Эксклюзивтің» негізін қалаған әрі оны ұзақ жылдар бойы басқарып келе жатқан Қарлығаш Еженованың өзі де мұның себебін толық түсіндіріп бере алмас.
Дегенмен мәселенің мәні шамамен мынада болса керек. Басылым ұзақ жылдар бойы ұстанып келе жатқан қатаң либералдық, анығырақ айтқанда, ашық батысшыл бағытынан айнымауы тиіс. Ал Қазақстан жағдайында мұндай ұстаным, түптеп келгенде, еліміздің дамыған Еуропа елдеріне шикізат пен қаржы жағынан тәуелді неоколониялық шеткері аймақ ретіндегі жағдайын орнықтыруға саяды.
Осы тұрғыдан қарағанда, Берлиндегі Карнеги орталығы жергілікті либералдар үшін сөзі талқыланбайтын, беделі биік «аға» іспетті. Ал оның материалдарын қайта жариялау Қазақстандағы осы бағытты ұстанушылардың рухын көтеріп, өз ортасындағы беделін сақтауға қызмет етеді.
