Көкшетау қаласындағы жылу электр орталығының (ЖЭО) құрылысы Қазақстанның өз қаражат есебінен басталды. Бұл жоба бастапқыда Ресейдің қатысуымен жүзеге асады деп жоспарланған. Алайда қаржыландыру мәселесінің шешілмеуіне байланысты нысан құрылысы ресейлік тарапсыз іске қосылды. Бұл жөнінде премьер-министр Олжас Бектенов Үкіметтегі брифинг барысында мәлімдеді.
«Ресей тарапынан арзан әрі кепілдендірілген қаржыландыру туралы нақты ақпаратты әзірге алған жоқпыз. Сондықтан Көкшетауда біз ешкімге жүгінбей, өз күшімізбен құрылысқа кірістік», – деді Үкімет басшысы.
Еуразия24 пікірі:
«Мәскеуден кетемін! Бұдан былай бұл жаққа жоламаймын, жер шарын аралап, қорланған жанға тыныштық табар бір бұрыш іздеймін!» — мектеп оқушылары бұл сөздердің кімге тиесілі екенін бірден таниды. Бұл — үмітін үзген Чацкийдің ащы зары. Бірақ қазіргі жағдайдағы күйініш — ақылдан емес, ресейлік «ИНТЕР РАО – Экспорт» компаниясының қаражатының жоқтығынан туындаған.
Алайда «ақшаны қайдан табамыз?» деп жер шарын шарлаудың қажеті жоқ — Қытайда бар! Сондықтан Премьер-министр Олжас Бектеновтің мәлімдемесіне біз өз тарапымыздан мынадай нақтылау қосамыз: жаңа Көкшетау ЖЭО жобасының техникалық-экономикалық негіздемесін әзірлеуге арналған тендер өткізілді, нәтижесінде тапсырысты «КазНИПИ Энергопром» институтының еншілес ұйымы — «СевКаз Энергопром» жеңіп алды. Жоба шеңберінде қазақстандық компания Қытай серіктесімен бірлесіп жұмыс істейді.
Айталық, жобалау, құрылыс-монтаж жұмыстары және жабдықтың бір бөлігі– отандық мамандардың үлесінде болсын, ал шетелдік тараптан – тек қаржыландыру. Бірақ бұл қаржы ақыры тариф арқылы қайтарылады.
Алдын ала есепке сүйенсек: жобалық қуаты – 248 МВт, жылу өндіруі – 520 Гкал/сағ, жалпы құны – шамамен 350 млрд теңге. Қытайдың жеңілдетілген несиесі 20 жылға 7% мөлшерлемемен берілмек.
ЖЭО жылына 1 млрд кВт/сағат электр энергиясын және 2 млн Гкал жылу өндіреді деп болжанып отыр. Қала тұрғындарының наразылығын туындатпау үшін жылу тарифін қазіргі деңгейге жақын, мысалы 2 500 теңге/Гкал деңгейінде белгілесек, жыл сайын 5 млрд теңге жинақталады. Ал 20 жылда – 100 млрд теңге ғана.
Пайыздық мөлшерлемені қоса есептегенде, қайтарылатын сома жобалық құнның екі есесінен кем болмайды – 700 млрд теңге. Бұл ретте электр энергиясына тиесілі бөлігі – шамамен 600 млрд теңге немесе 1 кВт/сағ үшін30 теңге.
Аталған сома тарифтің толық көлемі емес, тек инвестицияны өтеуге арналған бөлігі. Бұған қосымша станцияның өзіндік тарифі – шамамен 15 теңге және электр желілері арқылы тасымалдау тарифі – 10 теңге қосылады. Осылайша, Көкшетау тұрғындары үшін жаңа ТЭЦ-тен жылу бағасы қазіргіден 1,5 есеқымбат болады – бұл халық үшін көтерімді деңгей. Ал электр қуаты кемінде 55 теңге/кВт-сағ болады, бұл тұтынушылар үшін айтарлықтай өсім.
Бір нұсқа – Көкшетау-Қытай ТЭЦ-інде өндірілетін қымбат электр энергиясының құнын Бірыңғай сатып алушы жүйесі арқылы республикалық деңгейде бөлу. Қазір бұл тәсіл ЖЭК тарифтеріне қатысты қолданылып келеді: олардың құны ГЭС, ЖЭО және ГРЭС көрсеткіштерінен 3–4 есе жоғары болғанымен, бұл көпшілікке сезіле қоймайды.
Дегенмен, қазіргі таңда ЖЭК үлесі жалпы өндірістің 7%-ынан аспайды. Үкімет бұл көрсеткішті 2030 жылға дейін 15%-ға жеткізуді көздеп отыр. Мұндай жағдайда тарифтегі айырмашылық айқын сезілетін болады.
Айта кету керек, Үкіметтің «инвестицияға айырбас – тариф» саясаты аясындағы жоспарлары ауқымды. Семей мен Өскемендегі жаңа жылу электрстанциялары, Балқаш АЭС-і, тағы екі атом электр станциясы, сондай-ақжаңартылатын энергия көздері, электр желілері мен басқа да инфрақұрылымжобалары осы қатарда.
Егер шетелдік инвестиция есебінен салынып жатқан әрбір нысан бойыншатарифтің құнын еселеп, оны бірыңғай жүйе арқылы реттеп отырсақ, 2030 жылға қарай бүкіл ұлттық электр жүйесінде жарық пен қуаттың екі есе қымбаттауына тап болуымыз мүмкін. Бұл, сөзсіз, ел тұрғындарына жағымды жаңалық болмайды.
