Бағалы металдар қатарында платина — өзіндік ерекшелігі бар, тарихи жолы күрделі металл. Өткен ғасырларда оны кейде алтынды қолдан жасау үшін қорытпаларға қосылатын металл ретінде қарастырса, енді бір кезеңдерде практикалық қасиеттеріне байланысты бағасы алтыннан да жоғары бағаланған. Алтын негізінен инвестициялық актив рөлін алғаннан кейін, баға тұрғысынан платинадан едәуір алшақтап кетті. Дегенмен жаһандық тұрақсыздық күшейген қазіргі кезеңде платина қайтадан инвесторлардың назарын аударып, алтынмен бағасы бірдей болуы мүмкін.
2000 жылы платинаның бір унциясының (31,1 г) бағасы 544 доллар болса, сол жылы алтынның бір унциясы 279 доллар болған. Яғни бір унция алтын сатып алу үшін шамамен жарты унция платина жеткілікті еді (коэффициенті — 0,5).
2013 жылғы 23 қаңтарда платина мен алтынның бағасы теңесіп, унциясына 1680 доллар деңгейінде болды. Ал 2019 жылы жағдай керісінше өзгерді: бір унция алтын алу үшін шамамен бір жарым унция платина қажет болды (коэффициенті — 1,5). Нарық сарапшылары алтын мен платинаның мұндай арақатынасын шартты түрде тепе-теңдік деңгейіне жақын көрсеткіш деп есептейді. Сонымен қатар олар платинаның бағасы айтарлықтай құбылмалы екенін жиі атап өтеді.
Қазіргі алтынға деген сұраныс құрылымына қарасақ, шартты түрде оның шамамен 50%-ы инвестициялық сұранысқа тиесілі. Зергерлік сала үлесі шамамен 30%, өнеркәсіптік тұтыну — 10%, ал орталық банктердің резервтері тағы 10% көлемінде бағаланады. Экономикалық тұрғыдан орталық банктердің алтын сатып алуы да инвестициялық сұранысқа жатқызылады. Сондықтан жиынтық түрде инвестициялық сұраныстың үлесі шамамен 60%-ға жетеді. Осы фактор алтынның, ең алдымен, инвестициялық металл ретіндегі рөлін айқындайды.
Платина бойынша сұраныс құрылымы өзгеше. Шамамен алғанда, сұраныстың 50%-ы өнеркәсіп саласына тиесілі, 30%-ы зергерлік сектордан келеді, ал инвестициялық сұраныс үлесі шамамен 20% деңгейінде. Осылайша, қазіргі жағдайда платина ең алдымен өнеркәсіптік металл ретінде сипатталады.
Инвестициялық металлдың бағасы экономикадағы жалпы жағдайға қарамастан өсуі мүмкін. Тіпті экономикадағы ахуал неғұрлым күрделі әрі тұрақсыз болса, алтын үшін бұл соғұрлым қолайлы фактор саналады.
Ал өнеркәсіптік металлдың бағасы мен сұранысы шаруашылық саласындағы жағдайға айтарлықтай тәуелді болады. Бұл тәуелділік тек өндіріс көлемінің жалпы өсуімен ғана емес, технологиялық өзгерістермен де тікелей байланысты. Іштен жану қозғалтқыштарындағы платина катализаторларының арқасында соңғы жылдары платинаға сұраныстың 40%-дан астамы автокөлік өндірісінен түсіп отырды. Алайда кейінгі бес жылда электромобильдерге көшу үдерісі және дизельді көліктер үлесінің артуы салдарынан автосектор тарапынан платинаға деген сұраныс біртіндеп төмендеп келеді.
Болашақта платинаға энергетика, әсіресе сутек энергетикасы, медицина (лазерлік хирургия) және өзге де салалар тарапынан сұраныс өсуі мүмкін. Бірақ әзірге унциясы 2129 доллар тұратын платина бағасы алтыннан шамамен екі есеге төмен.
Дегенмен 20% деңгейіндегі инвестициялық сұранысты мардымсыз деп айтуға болмайды. Оның үстіне платина нарығы алтын нарығымен салыстырғанда әлдеқайда шағын, сондықтан оның физикалық ұсынысы да табиғи түрде шектеулі.
2024 жылы әлемде шамамен 3700 тонна алтын өндірілсе, платина өндірісі 185 тонна деңгейінде болды, яғни шамамен 20 есе аз. 2025 жыл бойынша нақты деректер әлі жоқ, алайда бұл арақатынастың айтарлықтай өзгермеуі екіталай.
Осыған байланысты инвесторлардың назары платинаға ауған сәтте оның бағасының өсу ықтималдығы жоғары. Себебі платина коррозияға төзімді, бөлшектеуге қолайлы және ұсынысы шектеулі, яғни асыл металлға қойылатын негізгі талаптарға толық сәйкес келеді.
Сонымен қатар, платина өндірісінің басым бөлігі Оңтүстік Африка Республикасына тиесілі. 2024 жылы елдегі өндіріс көлемі 133 тоннаны құрап, өзге өндіруші мемлекеттердің жиынтық көрсеткішінен едәуір жоғары болды.
Қазақстан өткен жылы шамамен 2,3 тонна платина өндірді. Бұл көлем аса үлкен болмаса да, 2025 жылы металл бағасының 150%-дан астам өскенін ескерсек, платина қаржы және мемлекеттік саясат деңгейінде назар аударуға тұрарлық ресурс болып табылады.
