АҚШ-тың ақша жүйесі 2007–2008 жылдардағы қаржы дағдарысынан кейін қалыптасқан «белгісіз аймақ» жағдайында қалып отыр (бұл ұғымды көрнекті марксист Карл Маркс қолданған). Сол кезеңде қаржы билігі — АҚШ Федералдық резерв жүйесі (ФРЖ) мен АҚШ үкіметі — ауқымды экономикалық күйреудің табиғи түрде жүзеге асуына (және экономиканың сауығуына) мүмкіндік берудің орнына, оны қаржылық қолдаумен шектеді. Қазіргі уақытта төтенше шаралардың мүмкіндіктері сарқыла бастағаны туралы белгілер байқалуда, сондай-ақ 2007–2008 жылдардағы дағдарыстың қорытынды кезеңі жақындап келе жатқаны айтылуда, алайда оның теріс салдары әлдеқайда ауқымды болуы ықтимал.
АҚШ-та қаржылық қиындықтардың жаңа толқынына түрткі болған фактор — Иранға қарсы америкалық-израильдік агрессия. Соғыс басталған алғашқы апталарда-ақ Таяу Шығыстағы әскери іс-қимылдар, Ормуз бұғазының жабылуы және жаһандық нарықтың түрлі сегменттеріндегі күйзеліс салдарынан ауқатты тұлғалар активтерін қолма-қол қаражатқа көшіруге кірісті (яғни әртүрлі деңгейдегі сенімділікке ие бағалы қағаздардан ақшалай қаражатқа — қолма-қол және қолма-қолсыз нысанға ауыстыру).
Әлемдегі ең ірі жеке инвестициялық қор BlackRock (BLK) несиелеуге бағытталған өзінің HPS Corporate Lending Fund өнімі бойынша инвесторларға қаражат беруге шектеу қойды.
Активтері 26 миллиард долларды құрайтын компания Батыс Азиядағы соғысқа байланысты туындаған дүрбелең салдарынан қаражатты қайтаруға берілген өтінімдердің күрт өсуіне тап болды. Инвесторлар жалпы көлемі 1,2 миллиард долларға жуық қаражатты қайтаруды талап етті, бұл барлық активтердің 9,3%-ын құрайды. Қор ұзақ мерзімді инвестициялауға негізделген портфель құрылымының ерекшеліктеріне сілтеме жасай отырып, қаражаттың тек 5%-ын ғана алуға рұқсат берді. Осы жағдайлар аясында BlackRock компаниясының акциялары шамамен 7%-ға құлдырады.
2026 жылғы 1 наурыздағы жағдай бойынша BlackRock компаниясының нарықтық капитализациясы шамамен 182 575 242 000 долларға бағаланып, оның басқаруындағы активтер көлемі 14 триллион долларды құрады. Осындай ірі инвестициялық алпауыттың бір миллиард доллардан сәл ғана асатын қаражатты жедел қайтарудан бас тартуы компания үшін айтарлықтай шығын болды.
Ең ірі инвестициялық қордың орасан айналымдары бола тұра, «мардымсыз» бір миллиард долларды және тағы біршама қаражатты таба алмауының өзі нарықта айтарлықтай алаңдаушылық туғызды.
HPS Corporate Lending Fund (BLK бөлімшесі) — жеке кредиттеу нарығының ерекше сегментінің құрамдас бөлігі. Бұл құбылыс негізінен Батыс елдеріне тән, өйткені ол 2007–2008 жылдардағы қаржы дағдарысынан кейін қалыптасты. Сол кезеңде АҚШ Федералдық резерв жүйесі өзіне жақын банктерді қаржымен молынан қамтамасыз еткенімен, банкирлердің пайда мен аса жоғары кіріс үшін қамтамасыз етілмеген несиелеу тәжірибесін қайталамауы үшін қатаң реттеушілік шектеулер енгізді. Осылайша, енгізілген банктік шектеулерді айналып өту мақсатында инвестициялық қорлардың арнайы бөлімшелері арқылы жеке кредиттеу нарығы қарқынды дами бастады.
Енді АҚШ Федералдық резерв жүйесі соңғы он жылдан астам уақыт ішінде алғаш рет ірі америкалық банктерден жеке кредиттік компаниялардан туындайтын тәуекелдер туралы егжей-тегжейлі ақпаратты ресми түрде сұратты. Әңгіме көлемі 2 трлн долларды құрайтын кредиттік нарықтың құлдырауы туралы болып отыр, ал ФРЖ осы сектордағы күйзелістің бүкіл қаржы жүйесіне таралу қаупін бағалауға тырысуда. Әдетте реттеуші органдар жария деректерге (нақты жағдайда — жеке инвестициялық қорлар ұсынатын мәліметтерге) сенім азайған кезде осындай қадамдарға барады және нақты қиындықтарға дайындала бастайды.
Жалпы көрініс мынадай: 2025 жылдың соңынан бастап жеке несие нарығындағы ең ірі үш қор — Blue Owl Capital (капитализациясы 12 млрд доллар, басқаруындағы активтері 300 млрд доллар), BlackRock және Cliffwater инвесторлардың қаражатты қайтару мүмкіндігін шектеді. Соңғы аталған қордың инвесторлары көлемі 33 млрд долларды құрайтын қордан активтердің 14%-ын шығаруға әрекеттенгенде, компания оның тек 7%-ын ғана алуға рұқсат берді.
Саланың үш ірі өкілі қысқа мерзім ішінде қаражат қайтарудың шекті деңгейіне жетті. Бұған инвесторлардың қордағы активтерін ұйымдардың төлем мүмкіндігінен жылдам шығарып алуға тырысуы себеп болды.
Басқаруында 840 млрд доллар активі бар Apollo компаниясының атқарушы директоры Марк Роуэннің пайымдауы бойынша, экономикалық өсім баяулаған жағдайда, 2018-2022 жылдары бағдарламалық жасақтама әзірлеумен айналысатын орта деңгейлі компанияларға берілген несиелердің тиімділігі күрт төмендейді. Атап айтқанда, салынған әр доллардан тек 20–40 цент қана қайтарылуы мүмкін. Бұл инвесторлар үшін негізгі капиталдың 60–80 пайызын жоғалту қаупі бар деген сөз.
Жеке несиелеу қорларындағы инвесторлардың жаппай кетуі мен қаражат төлемін тоқтату мәселесінің АҚШ шеңберінен шығып, жаһандық деңгейде маңызға ие болуының өзіндік себебі бар. Бұл нарық оқшауланған құрылым емес, қайта жаһандық қаржы жүйесінің ажырамас бөлігіне айналып үлгерген. Зейнетақы қорлары, сақтандыру компаниялары, мемлекеттік әл-ауқат қорлары мен шетелдік банктер кезінде бұл бағытты мемлекеттік облигациялардан әлдеқайда табысты әрі сенімді құрал ретінде қабылдап, оған қомақты инвестиция құйды. Осыған байланысты, бұл сектордағы күйзеліс әлемдік экономиканың барлық қатысушыларына әртүрлі деңгейде зардабын тигізеді.
