«Қағаз күміспен» (физикалық күмістен туындайтын бағалы қағаздар) жасалған айла-шарғылардың арқасында мүдделі ойыншылар физикалық металдың бағасын қолдан түсіріп келді. Алайда 2026 жылдың 27 қаңтарында Американың COMEX биржасында «қағаз күміс» саудасын ұйымдастырушылар «соңғы үміт фолына» (тәуекелді қадамға) барды. Іс жүзінде олар сауда ережелеріне өзгерістер енгізу арқылы небәрі төрт сағаттың ішінде унцияның (31,1 г) бағасын 12%-ға «кесіп тастады». Мұндай қадамның салдары мынаған әкелмек: жуырда физикалық күмістің бағасын жеткізілім контрактілерімен сауда жасайтын делдалдар емес, металды нақты өндірушілер мен сатып алушылар белгілейтін болады. Бұған дейін келісімшарттар физикалық көлеммен емес, тек ақшамен өтеліп келген болатын.
27 қаңтарда күміс унциясы 117 долларлық межені бағындырып (номиналды баға бойынша ең жоғарғы көрсеткіш), бағаның шарықтауына («раллиге») жасалған «ампутация» іс жүзінде амалсыздықтан туындаған қадам болды. Өйткені күміс бағасын белгілеу тетігіне бақылауды жоғалтып алу қаупі төнді.
Нарық тарихи рекорд орнатқаннан кейін небәрі төрт сағат ішінде бағасынан 14 доллар жоғалтса, бұған нақты түсініктеме қажет. Шын мәнінде, COMEX биржасында — футболмен салыстыратын болсақ — ережені дәл ойын жүріп жатқан кезде өзгертіп жіберді.
Сауданы ұйымдастырушылар «маржин-колл» әдісіне жүгінді. Бұл — инвестордың шотында маржиналды позицияны қамтамасыз етуге қаражат жетпеген жағдайда, брокердің оның позицияларының бір бөлігін мәжбүрлі түрде жауып тастауы. Яғни, бір сауда сессиясы ішінде күміс унциясының бағасы 117 доллардан 103 долларға күрт төмендегенде, бұл пайданы тіркеу («фиксация прибыли») емес, позицияларды жаппай жою («ликвидация») болды.
Осы айтулы оқиғадан шамамен бір ай бұрын биржа күміс бойынша маржиналды талаптарды бір келісімшарт үшін 22 мың доллардан 25 мың долларға дейін көтерген болатын. Ал хедж-позициялары бар спекулянттар үшін (биржалық ойыншының табыстылық нормасы сақтандырылған жағдайда) бұл сома 27,5 мың долларға жетті. Трейдерлер үшін бұл: не шотқа дереу ақша салу керек, не олардың позициясы мәжбүрлі түрде жабылады дегенді білдіреді.
COMEX-тегі 1 келісімшарт 5000 унцияға тең. Егер ойыншының қоржынында 100 келісімшарт болса, ол дәл қазір 300 мың доллар табуы керек. Егер мұндай ақшасы болмаса, спекулянт активтерін сатуға мәжбүр. Бұл оның биржалық стратегиясы өзгергендіктен немесе күміс тапшылығы жойылғандықтан емес, тек қана ойын ортасында биржа ережелерінің өзгертілуіне байланысты орын алып отырған жағдай.
Осылайша, 1980 жылғы айла-шарғы қайталанды. Ол кезде миллиардер ағайынды Ханттардың әрекетінен кейін күміс унциясы 50 долларлық межеге жақындап қалған еді. Сол тұста COMEX жаңа «ұзын позицияларды» (сатып алуға арналған келісімшарттарды) ашуға тыйым салып, салдарынан баға құрдымға кеткен болатын.
2011 жылы күміс бағасы 49 долларлық межеден асқаннан кейін, биржа небәрі 8 күннің ішінде маржиналды талаптарды 5 рет көтерді. Соның салдарынан баға санаулы апталарда 26 долларға дейін құлдырады. Бірақ ол кезде әлемдік нарықта күмістің құрылымдық тапшылығы байқалмаған еді. Сондай-ақ күн энергетикасы, электромобиль өндірісі, электроника және жасанды интеллект инфрақұрылымы тарапынан металға деген сұраныс қазіргідей орасан зор болған жоқ.
2025 жылдың желтоқсан айының басында коммерциялық банктерде 212 млн унция күміске тең қысқа нетто-позиция болды. Унциясына 100 доллар бағамен алсақ, бұл — 21 миллиард долларлық «қысқа позиция» деген сөз. Күміс унциясының бағасы әрбір долларға өскен сайын, бұл банктер 212 млн доллар шығынға батып отыр.
үміс бағасы 80 доллардан 117 долларға дейін көтерілгенде, «шортистер» (бағаның түсуіне бәс тіккендер) 7,8 миллиард доллар шығынға батты. Банктер мен қаржы институттары өздерінде физикалық түрде жоқ күміске фьючерстер сатады. Мұндай тәсіл «шортинг» деп аталады.
Биржа маржаны көтеріп, спекулянттарды позицияларын жабуға мәжбүрлегенде кім ұтты? Әрине, «шортта» отырғандар. Басқаша айтқанда — COMEX биржасын бақылап отырғандар.
Негізінде, бұрын мұндай айла-шарғылар үшін банктерге айыппұл салынатын. Алайда бүгінде басымдықтар өзгерді. Қытай әлемдік күміс нарығының 50%-дан астамын бақылап отырған (соның ішінде Латын Америкасы мен нарықтағы тауарлы күміс арасында делдал болып отырған) жағдайда, экстремалды шешімдер іске қосылды.
Алайда «қағаз күміс» нарығындағы мұндай «күйдірілген жер» тактикасы оның іс жүзінде жойылуына тез арада әкеп соғуы мүмкін. Өйткені инвесторлар алдын ала ұтылатыны белгілі мәмілелерге қатысуға мүдделі емес.
Күміс бағасы рекорд орнатқан сайын биржа маржаны көтеріп, бағаның шарықтауын қолдан тежеп отыр. Бірақ бұл тек «қағаз күміс» сегментінде ғана орын алып отырған жағдай. Ал металды нақты жеткізу (физикалық сауда) секторында ахуал қалай? Физикалық күміс нарығында бәрі дұрыс және баға үздіксіз өсіп жатыр.
Нақты күміс бағасы өскен кезде «қағаз күміс» саудагерлерінің банкротқа ұшырауы — табиғаты мүлдем бөлек осы екі сектордың бір-бірінен біржола ажырауына әкелуі тиіс.
Ендігі жерде күміс бағасын әлемдік физикалық жеткізілімнен 240 есе асып түсетін «қағаз» көлемдерімен ойнайтын делдалдар емес, бағалы металды тікелей өндірушілер мен сатып алушылар айқындайтын болады. Өткен жылы 620,5 тонна күміс экспорттаған Қазақстан үшін бұл — жағымды жаңалық. Себебі металл өндірушілердің табысы мен мемлекет қазынасына түсетін түсім еселеп артуы тиіс.
