«Жаппай егін жинау жұмыстары келесі айда басталады. Қазіргі болжам бойынша, картоп пен көкөніс бойынша өнім орташа деңгейде болады. Картоп түсімі шамамен 2,5–2,6 млн тоннаны құрайды. Бұл ішкі нарықтың қажеттілігін толық қамтамасыз етуге жеткілікті. Ал көкөніс өнімі шамамен 3,5 млн тонна болады», – деді Сұлтанов сейсенбі күні Үкіметтегі баспасөз мәслихатында.

Басқа ауыл шаруашылығы дақылдарының өнімділігіне тоқталған вице-министр, құрғақшылыққа қарамастан, дәнді және майлы дақылдар бойынша жалпы жағдай қолайлы қалыптасып отырғанын айтты.

«Дәнді дақылдар бойынша батыс өңірлерде өте жақсы нәтиже күтілуде. Қостанай мен Солтүстік Қазақстан облыстарында да өнім жаман емес. Ақмола облысының бір бөлігі құрғақшылықтың әсеріне ұшырады. Павлодар облысының тәлімі жерлерінде де жауын-шашынның аз болуына байланысты мәселелер бар. Жағдай тұрақтанады деп үміттенеміз. Майлы дақылдар бойынша да өнім жақсы болады деген болжам бар. Жалпы, табыстылығы жоғары дақылдардың есебінен шаруалар күз қорытындысы бойынша жақсы пайда табады деп күтілуде. Бұл болжамдар жүзеге асады деп сенеміз», – деді вице-министр.

Бұған дейін хабарланғандай, 4 тамыздағы жағдай бойынша Қазақстанда 1,6 млн тонна дәнді дақыл бастырылып, 411 мың тонна көкөніс және 11,5 мың тонна картоп жиналған.

2025 жылы Қазақстанда дәнді дақылдардың бункерлік салмақтағы жалпы түсімі 2%-ға өсіп, 27 млн тоннаны құрады. Сондай-ақ 2,8 млн тонна картоп және 3,7 млн тонна көкөніс жиналды.

The post Ауыл шаруашылығы министрлігі 2026 жылы Қазақстанда картоп пен көкөніс өнімінің орташа көлемде жиналатынын болжады appeared first on Eurasia24 QAZ.

«Компания қойма кешендерінің құрылыс-монтаж жұмыстарын жүргізіп жатыр. Келесі жылдың бірінші тоқсанында Алматыда шамамен 160 мың шаршы метр, ал Астанада шамамен 100 мың шаршы метр қойма пайдалануға беріледі деп жоспарланып отыр», – деді Шаққалиев сейсенбі күні Үкіметтегі брифингте.

Министрдің айтуынша, қазіргі уақытта компания Қазақстан аумағында жалпы көлемі 46 мың шаршы метр болатын қойма орындарын жалға алып отыр.

Wildberries компаниясының Қазақстанда қосымша бос қойма орындарын іздеп жатқаны туралы ақпаратқа қатысты министр Сауда және интеграция министрлігіне мұндай мәселе бойынша ресми өтініш түспегенін айтты. Оның сөзінше, компания бұл мәселені министрліктің қатысуынсыз да шеше алады.

«Бұл – кәсіпкерлік қызмет. Сондықтан олар бұл мәселелерді біздің қатысуымызсыз-ақ өзара талқылай алады», – деді министр.

Бұған дейін бұқаралық ақпарат құралдары дереккөздерге сілтеме жасап, Wildberries Қазақстандағы бос қойма орындарын іздеуді бастағанын және елдегі барлық қолжетімді қойма алаңдарын жалға алуға дайын екенін хабарлаған болатын.

Еске салсақ, бұған дейін ұшқышсыз ұшу аппараттарының ауқымды шабуылдары салдарынан Ресейдің бірнеше өңіріндегі Wildberries–Russ (RWB) бірлескен компаниясының ірі логистикалық нысандары зардап шеккен еді.

22 шілдеде Wildberries компаниясының негізін қалаушы әрі RWB басшысы Татьяна Ким компанияның қойма нысандары сақтандырылғанын, алайда қазіргі сақтандыру шарттары ірі өндірістік нысандар үшін террористік қауіптер мен ұшқышсыз ұшу аппараттарының шабуылдарына байланысты тәуекелдерді қамтымайтынын мәлімдеген.

The post Wildberries 2027 жылдың бірінші тоқсанында Қазақстанда жалпы аумағы 260 мың шаршы метр болатын қойма кешендерін пайдалануға береді appeared first on Eurasia24 QAZ.

Мәліметке сәйкес, еуропалық футбол федерациялары Инфантино қызметінен кетуден бас тартып, келесі жылы өтетін ФИФА президенті сайлауына қайта қатысуды талап еткен жағдайда қабылдануы мүмкін шараларды талқылап жатыр.

Қарастырылып отырған нұсқалардың бірі – ФИФА өткізетін жұмыс кездесулеріне бойкот жариялау арқылы ұйымның шешім қабылдау тетіктерінің жұмысына кедергі келтіру. Егер бұл да нәтиже бермесе, УЕФА мен оның серіктестері қазір ФИФА ұйымдастырып жүрген турнирлерге балама жарыстар өткізуді жоққа шығармайды.

БАҚ мәліметінше, бұл мәселеде УЕФА-ны Солтүстік және Орталық Америка мен Кариб бассейні елдерінің футбол конфедерациясы (КОНКАКАФ), Азия футбол конфедерациясы (АФК) қолдауға дайын. Сонымен қатар The Times басылымының УЕФА-дағы дереккөзі бастаманы Оңтүстік Америка футбол конфедерациясы (КОНМЕБОЛ) да қолдайтынына сенім білдірді.

«Латын Америкасының жетекші құрамалары Франция және Испаниямен ойнауды таңдай ма, әлде Ливан мен Джибутимен кездесуді жөн көре ме?» – деді дереккөз.

Егер ФИФА-дан тыс әлем чемпионаты ұйымдастырылатын болса, оның негізіне 2017 жылы Еуропада әзірленген Ұлттар лигасының жаһандық үлгісі алынуы мүмкін. Кейін бұл жоба тоқтатылғанымен, кейіннен Ұлттар лигасы Еуропа деңгейінде ғана өткізілетін турнир ретінде іске қосылды.

УЕФА, КОНКАКАФ және АФК-ның Джанни Инфантиномен ашық текетіресі шілде айында басталды. Оған ФИФА президентінің әлем чемпионаттарын өткізуге жеке инвесторларды тарту жөніндегі бастамасы себеп болды. Жоспарды сынаушылар Инфантино табысты барынша арттыруға ұмтылып, футболдың, ойыншылардың және жанкүйерлердің мүддесін екінші орынға қойғанын мәлімдеді. Кейін ФИФА басшысы бұл жобадан бас тартқанымен, қарсыластары оның қызметтен кетуін талап етуді жалғастырып келеді.

The post Еуропада футболдан әлем чемпионатының балама турнирін өткізу мүмкіндігі қарастырылуда appeared first on Eurasia24 QAZ.

Құжатқа сейсенбі күні Премьер-министр Олжас Бектенов пен гонконгтік Full Vision Capital компаниясының негізін қалаушы Питер Лидің кездесуі қорытындысы бойынша Alatau City Authority, Қазақстанның Энергетика, Ауыл шаруашылығы және Көлік министрліктері, сондай-ақ Full Vision Capital компаниясы қол қойды.

Меморандум аясында тұрақты авиациялық отын өндірудің толық өндірістік тізбегін қалыптастыру мәселесі пысықталады. Жоба ауыл шаруашылығы шикізатын өсіруден бастап, оны өңдеу және дайын өнім шығаруға дейінгі барлық кезеңді қамтиды. Сонымен қатар тараптар энергиямен жабдықтаудың сенімділігін арттыру және жаңартылатын энергия көздерін біріктіру мақсатында зияткерлік энергетика мен никель-сутекті энергия жинақтау жүйелерін енгізу мүмкіндігін қарастырады.

Кездесу барысында тараптар экологиялық таза авиациялық отын өндіруді, зияткерлік энергетикалық шешімдерді және заманауи энергия жинақтау жүйелерін дамыту бағытындағы ұзақ мерзімді ынтымақтастық перспективаларын талқылады. Әсіресе Алатау қаласы аумағында алғашқы пилоттық жобаны іске асыру мәселесіне басымдық берілді.

«Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі туралы» конституциялық заң инвесторларға құқықтық айқындықты, тұрақты салықтық шарттарды және «бір терезе» қағидатын ұсынады. Алатау технологияларды жергіліктендіру мен сіздердің девелоперлік тәжірибелеріңізді енгізуге арналған пилоттық алаңға айнала алады. Үкімет қажетті қолдау көрсетуге дайын», – деді Олжас Бектенов.

Full Vision Capital – «жасыл» экономика, зияткерлік энергетикалық шешімдер және экологиялық технологиялар саласындағы жобаларға маманданған инвестициялық-инкубациялық платформа.

Алатау қаласы 2024 жылдың қаңтарында Алматы облысында құрылды. Қаланы дамыту мақсатында арнайы құқықтық режим енгізетін конституциялық заң қабылданып, онда салықтық жеңілдіктер, инвесторларға арналған «бір терезе» қағидаты және инновациялық әрі инвестициялық жобаларды іске асыратын тәжірибелік алаң құру қарастырылған. Билік Алатауды болашақтағы халықаралық бизнес, технология, логистика және туризм орталығы ретінде дамытуға ниетті.

The post Қазақстан Алатауда «жасыл» авиаотын өндіретін экожүйе құруды жоспарлап отыр appeared first on Eurasia24 QAZ.

Басылым мәліметінше, келісімге қол қойылған жағдайда, Парсы шығанағына бет алған кемелер Иран жағалауына жақын орналасқан және Иран бақылауындағы теңіз дәлізімен жүреді. Ал шығанақтан шығатын кемелер Оман жағалауына жақын бағытпен қатынайтын болады.

Иран өкілдерінің айтуынша, кемелерден өткені үшін ақы алынбайды. Дегенмен экологиялық шығындарды өтеуге, жүк кемелері мен танкерлердің қауіпсіздігін қамтамасыз етуге және қызмет көрсететін персоналдың шығындарын жабуға арналған қызмет көрсету төлемі енгізіледі. Газетпен тілдескен ирандық екі шенеуніктің мәліметінше, бұл қаражат Иран мен Оман арасында тең бөлінеді.

Алайда келіссөздердің барысынан хабардар америкалық шенеунік бұл ақпараттың шындыққа толық сәйкес келмейтінін айтты. Оның сөзінше, бұғаздағы уақытша бағыттарды пайдалану үшін Иранның келісімі талап етілмейді әрі қандай да бір төлем қарастырылмаған.

Сонымен қатар Иран тарапы АҚШ Парсы шығанағындағы ирандық порттарға қойылған теңіз блокадасын алып тастап, екі ел Исламабадтағы өзара түсіністік туралы меморандумда көзделген 14 тармақтан тұратын жоспарға қайта оралмайынша, Ормуз бұғазы ашылмайтынын мәлімдеді.

Иран билігінің айтуынша, Оманмен әзірленіп жатқан құжат Тегеранның бұғаздағы бақылау мүмкіндігін құқықтық тұрғыдан бекітуге және соған сәйкес өзінің стратегиялық ықпалын сақтап қалуға бағытталған.

Бұған дейін АҚШ Мемлекеттік хатшысы Марко Рубио Ормуз бұғазы АҚШ пен Израильдің 28 ақпандағы Иранға жасаған соққысына дейінгі сияқты халықаралық кеме қатынасына ашық болуы тиіс екенін бірнеше рет мәлімдеген болатын.

Ал АҚШ президенті Дональд Трамп Ормуз бұғазы арқылы өтетін кемелерден төлем алынатын болса, оны тек АҚШ қана алатынын, мұндай мүмкіндік Иранға берілмейтінін айтқан. Сондай-ақ ол Вашингтон бұғаздағы жағдайды толық бақылауда ұстап отырғанын тағы да мәлімдеді. Бұған дейін Иран бұл пікірді бірнеше мәрте жоққа шығарған.

Сонымен қатар Трамп Вашингтон мен Тегеран Ормуз бұғазын қайта ашу мәселесін сейсенбі күні талқылайтынын хабарлады. Оның айтуынша, бұл келіссөздердің алғашқы кезеңі болмақ. Ал кейін тараптар Иранның ядролық бағдарламасына қатысты мәселелерді қарастыруға көшеді.

The post Иран мен Оман Ормуз бұғазы арқылы кеме қатынасын реттеу жөніндегі келісімге жақындады appeared first on Eurasia24 QAZ.

Басылымның мәліметінше, қарулы топ алдымен Хартумдағы мемлекеттік алтын өңдеу зауытын бақылауына алып, кейін Орталық банк ғимаратына басып кірген. Соның салдарынан құны 100 миллион доллардан асатын кемінде 1,5 тонна алтын, сондай-ақ коммерциялық банктердің жеке сейфтерінде сақталған зергерлік бұйымдар қолды болған.

Куәгерлердің және өзге де дереккөздердің мәліметіне сәйкес, СБР бұл алтынды алдымен Чад пен Оңтүстік Судан арқылы сыртқа шығарған. Алайда ұйым бұл операцияға қатысы барын жоққа шығарып отыр.

Кейін алтын Оңтүстік Судан астанасы Джуба қаласының әуежайында қайта тиеліп, Біріккен Араб Әмірліктеріне жөнелтілген.

«Алтынды тасымалдау үшін Әмірліктер кейде азаматтық, кейде әскери жүк ұшақтарын жіберіп отырған», – деп келтіреді басылым өз дереккөзінің сөзін.

Бұрынғы судандық шенеуніктердің айтуынша, 2021 жылдың қазан айындағы мәлімет бойынша Орталық банкте 7,2 тонна алтын сақталған. Алайда бұл қордың кейінгі тағдыры әзірге белгісіз. Financial Times сауалына жауап ретінде БАӘ билігі бұл мәселеге қатысты түсініктеме беруден бас тартқан.

Сонымен қатар Әмірліктердің аты-жөні жарияланбаған өкілі 2025 жылы БАӘ құрылымдары айналымға шығарған судандық алтынның құны шамамен 1 миллиард долларды ғана құрағанын айтты. Оның сөзінше, бұл көлем 300 миллиард долларлық әлемдік нарықтың өте аз бөлігі саналады.

Бұған дейін Судандағы, соның ішінде СБР бақылауындағы кеніштерден өндірілген алтын қарулы қақтығысты қаржыландыруға пайдаланылғаны туралы ақпарат тараған болатын. Алайда Әмірліктер өкілі елде ақшаны жылыстатуға қарсы халықаралық талаптар қатаң сақталатынын және алтынның шығу тегі мұқият тексерілетінін мәлімдеді.

Соңғы екі жыл ішінде БҰҰ сарапшылары, Батыс елдерінің барлау қызметтері және әуе рейстерін бақылайтын ұйымдар БАӘ-ден СБР-ге жасырын түрде қару жеткізілгені жөнінде деректер жинаған. Соған қарамастан, Абу-Даби Судандағы қақтығысқа қатысушы тараптардың ешқайсысын қолдамайтынын айтып келеді.

Сонымен бірге Financial Times Әмірліктердің Африкадағы ықпалын жүйелі түрде күшейтіп жатқанын жазады. Басылымның мәліметінше, бұл стратегия әуелі порттарды дамыту жобаларынан басталған. Қазір DP World компаниясы Африканың 13 елінде порттарды, астық терминалдарын және арнайы экономикалық аймақтарды басқарады немесе дамыту жұмыстарын жүргізіп жатыр.

Компания Сомалиден тәуелсіздігін жариялаған Сомалиленд өңіріндегі Бербера портын жаңғыртып, көршілес Эфиопияға баратын автожол салған. Енді порттың өткізу қабілетін екі есеге арттыру жоспарланып отыр. Сонымен қатар Әмірліктер осы аймақтағы әскери базаға қол жеткізіп, спутниктік түсірілімдерге қарағанда, ұшу-қону жолағы маңында жаңа бункерлер мен басқа да әскери нысандар салып жатыр.

Бұдан бөлек, БАӘ компаниялары Судан, Оңтүстік Судан, Ангола, Мавритания, Танзания және Кениядан ауыл шаруашылығы жерлерін сатып алған. Сондай-ақ Замбиядағы мыс өндірісіне, Конго Демократиялық Республикасындағы, Эфиопия мен Малидегі алтын кен орындарына, Мавританиядағы темір кенін игеруге миллиардтаған доллар инвестиция құйған.

Бұлардан бөлек, Әмірліктер Африкада Мысырдағы жел электр станцияларының құрылысы, Угандадағы мұнай өндірісі, Оңтүстік Африка Республикасы мен Нигериядағы логистикалық желілерді дамыту сияқты бірқатар ірі жобаларды жүзеге асырып келеді.

The post Суданның Орталық банкінен алынған алтын БАӘ-ге жеткізілген appeared first on Eurasia24 QAZ.

«Жаңа баждардың ықпалына экспорт көлемінің шамамен 5 пайызы ғана ілікті. Біз бұл мәселені тұрақты бақылауда ұстап, келіссөздерді үздіксіз жүргізіп келеміз. Қажет болған жағдайда дипломатиялық арналар арқылы да, АҚШ-тың сауда өкілдігімен өзара іс-қимыл аясында да тиісті жұмыстар жалғасады», – деді министр сейсенбі күні Үкіметтегі брифингте.

Оның айтуынша, АҚШ-қа жөнелтілетін қазақстандық өнімнің 95 пайызы жаңа баждардың қолданысына кірмейді.

Бұған дейін хабарланғандай, Вашингтон 24 шілдеден бастап енгізген 12,5 пайыздық қосымша импорттық баж Қазақстаннан АҚШ-қа экспортталатын өнімнің шамамен 95 пайызына қолданылмайды.

Сонымен бірге жаңа тарифтер фосфорға, ферросилицийге, бидай клейковинасына және оптикалық өнімдердің жекелеген түрлеріне қатысты енгізілді.

АҚШ мәжбүрлі еңбекке қарсы күрес аясында әлемнің 60 еліне қатысты жаңа импорттық баждар белгіледі. Қабылданған шешімге сәйкес, жекелеген ерекшеліктерді ескере отырып, Вашингтонның 60 сауда серіктесіне 10 немесе 12,5 пайыз көлемінде импорттық тариф қолданылады.

Жалпы алғанда, жаңа шаралар АҚШ импортының 99,4 пайызын қамтып, елдің негізгі сауда серіктестеріне қатысты күшіне енеді.

Жаңа тарифтер АҚШ президенті Дональд Трамп бұрын уақытша енгізген 10 пайыздық бірыңғай импорттық мөлшерлеменің орнына қабылданды. 150 күнге есептелген бұл режимнің мерзімі 24 шілдеде аяқталды. Аталған уақытша тарифтерді Трамп ақпан айында АҚШ Жоғарғы соты өткен жылы қабылданған кедендік баждарды күшін жойғаннан кейін енгізген болатын.

The post Қазақстан АҚШ-пен жаңа кедендік баждар бойынша келіссөз жүргізіп жатыр appeared first on Eurasia24 QAZ.

«Сауда министрлігі мүдделі мемлекеттік органдармен және “Атамекен” Ұлттық кәсіпкерлер палатасымен бірлесіп, бір ай ішінде “Қазақстанда жасалған” брендімен шығарылатын өнімдерді қолдау және ілгерілету жөніндегі кешенді бағдарламаны әзірлесін», – деді Бектенов сейсенбі күні Астанада өткен Үкімет отырысында.

Сонымен қатар ол бір ай ішінде халық арасында ең көп сұранысқа ие тауар санаттарын айқындап, олардың әрқайсысы бойынша ішкі нарықтағы отандық өнім үлесін ұлғайтуға арналған нақты нысаналы көрсеткіштер белгілеуді тапсырды.

Премьер-министрдің айтуынша, халық тұтынатын тауарларды өндіретін қазақстандық кәсіпорындар көбіне сауда орындарынан орын алуда қиындыққа тап болады. Бұған, ең алдымен, жалдау ақысының қымбаттығы себеп. Мұндай жағдай ішкі нарықтағы отандық өнімнің үлесін арттыруға кедергі келтіріп, оның бәсекеге қабілеттілігіне кері әсер етеді.

«Сауда желілерінің иелері қазақстандық өнімге деген көзқарасын қайта қарауы қажет. Отандық өнімнің есебінен импорттық тауарларға басымдық беру құқықтық тұрғыдан ғана емес, моральдық тұрғыдан да дұрыс емес», – деді Үкімет басшысы.

Ол мемлекеттік органдарға жеңіл өнеркәсіп пен тұрмыстық химия өнімдерін қоса алғанда, барлық санаттағы отандық өндірушілер үшін сауда алаңдарын жалға алудың қолайлы тетіктерін әзірлеуді тапсырды.

Сондай-ақ Мәдениет және ақпарат министрлігіне «Қазақстанда жасалған» ұлттық брендін ілгерілетуге, отандық өнімдерді кеңінен насихаттауға және оларды негізсіз ақпараттық шабуылдардан қорғауға бағытталған бірыңғай ақпараттық науқан ұйымдастыру жүктелді.

The post Қазақстан Премьер-министрі сауда желілерін отандық өнімге басымдық беруге шақырды appeared first on Eurasia24 QAZ.

Келіссөзге бағытталған талпыныстардың сәтсіздігі

2026 жылдың алғашқы айларында Украинадағы ұзаққа созылған қақтығыс пен соғысты жалғастыру үшін Киевке бөлінген қаражаттың жұмсалуына қатысты бірқатар даудың аясында келіссөздерге қатысты түрлі болжамдар пайда болды. Олардың қатарында Der Spiegel басылымы жариялаған Берлин мен Мәскеу арасындағы ақпан айындағы бейресми байланыстар туралы ақпарат, сондай-ақ Франция президенті Эмманюэль Макронның «өзара қауіпсіздік кепілдіктерінің» қажеттігі жөніндегі мәлімдемесі мен Германия канцлері Олаф Шольцтің Қысқы Олимпиада ойындарына байланысты атысты тоқтатуға мүмкіндік беретін «мүмкіндіктер терезесі» туралы пікірі бар. Алайда бұл мәлімдемелер нақты келіссөздер үдерісін бастауға жеткілікті негіз бола алмады. Еуропа елдерінің басшылары негізгі мәселелер бойынша ортақ ұстанымға келе алмады. Атап айтқанда, Мәскеумен келіссөздерге кім қатысуы тиіс және мұндай диалог қандай шарттар негізінде жүргізілуі керек деген сұрақтар ашық күйінде қалды. Диалог орнатуға бағытталған барлық бастама, соның ішінде Италия ұсынған Еуропалық одақ, Ресей, Украина және АҚШ қатысатын төртжақты кездесу өткізу туралы ұсыныс та Балтық елдері мен Польшаның қарсылығына байланысты жүзеге аспады. Олар кез келген келіссөздің алғышарты ретінде Ресей әскерінің бақылауындағы аумақтардан шығарылуын талап етті. Ал бұл шарт Мәскеу үшін қабылдауға келмейтін талап ретінде бағаланды.

Еуропалық сыртқы іс-қимыл қызметі: мәселелерді ашық талқылау қажеттігі

Қарастырылып отырған кезеңдегі маңызды оқиғалардың бірі – Еуропалық сыртқы іс-қимыл қызметінің (Еуропалық одақтың сыртқы саясатын үйлестіру мақсатында 2011 жылы құрылған дипломатиялық құрылым) қызметіне қатысты сынның күшеюі болды. Жыл сайын ұлғайып келе жатқан бюджеті (2026 жылға 950,7 млн еуро сұралған) және әлемнің 140-тан астам еліндегі өкілдіктер желісі арқылы бұл құрылым Еуропаны халықаралық аренада біртұтас геосаяси ойыншыға айналдыратын тетік ретінде таныстырылып келді. Алайда іс жүзінде бұл ауқымды құрылымның дипломатиялық ықпалы шектеулі болып қалды. Әртүрлі мемлекеттердегі Еуропалық одақ өкілдіктерінің қызметі негізінен жекелеген жобаларды қаржыландырумен шектеліп, бұл нақты саяси ықпалдың күшеюіне айтарлықтай әсер еткен жоқ. Бұдан бөлек, бұрынғы социалистік елдер аумағында Еуропалық сыртқы іс-қимыл қызметінің жұмысы, мақала авторының пайымдауынша, көбіне Ресеймен жасырын саяси текетіреске жағдай жасауға бағытталды. Бұл үдеріс жергілікті либералдық партияларды қолдау арқылы жүзеге асырылып, олардың қызметінің негізгі бағытына айналғаны айтылған. Маусым айының басында Франция мен Германия аталған құрылымды түбегейлі реформалау туралы бастама көтерді. Financial Times басылымының мәліметінше, бұл құрылым ашық түрде «тиімсіз жұмыс істейтін жүйе» деп сипатталған. Талқылауға қатысқан шенеуніктердің бірі «Еуропалық сыртқы іс-қимыл қызметінің ыдырау қаупі шынайы» екенін мәлімдеген. Осыған байланысты қазіргі басшысы, Эстония өкілі Кая Калластың да жауапкершілігі қаралады деген болжам болған. Мақалада оның қызмет барысында Еуропалық сыртқы саясатты негізінен Ресеймен текетірес тұрғысынан қарастырғаны және мәлімдемелері жиі сынға ұшырағаны айтылған. Соған қарамастан, кадрлық өзгерістер жасалған жоқ.

Балтық өңіріндегі арандатушылық әрекеттер және Калининград маңындағы оқиға

Келіссөзге бағытталған әрбір қадам Балтық елдері мен НАТО-ның өзге де ымырасыз мүшелері тарапынан жасалған арандатушылық әрекеттермен қатар жүрді. Сәуір айында Литваның Сыртқы істер министрі Кястутис Будрис журналистерге «тікелей қауіп төнген жағдайда Калининград анклавының қорғаныс нысандарына алдын ала соққы жасау мүмкіндігін жоққа шығаруға болмайды» деп мәлімдеді. Reuters пен ТАСС агенттіктері таратқан бұл мәлімдемеге Ресей Қорғаныс министрлігі қатаң жауап беріп, оны «қауіпті милитаристік ессіздік» деп атады. Бұған қоса, 2026 жылғы мамыр мен маусым аралығында Польша мен Румынияның әуе кеңістігіне ұшқышсыз ұшу аппараттарының кемінде төрт мәрте ену оқиғасы тіркелді. Варшава бұл ұшуларды Беларусь аумағынан бағытталған маршруттармен байланыстырса, украиналық дереккөздер оларды барлау операциялары деп атады. Киев ресми түрде қандай да бір қатысы барын жоққа шығарды. Алайда батыстық әскери дереккөздер дрондардың Украинада өндірілгенін растады (Jane’s Defence Weekly, 3 маусым). Бұл оқиғалар Еуропаның шығыс шекараларындағы «ресейлік қауіп» туралы ұстанымды қайта күшейтті. Ресейге қатысты ең қатаң ұстанымдағы үкіметтердің бұл мәселені саяси мақсатта пайдаланғаны айқын көрініп тұрғанына қарамастан, аталған ұстанымды бұқаралық ақпарат құралдарының едәуір бөлігі қолдады.

Тылдағы нысандарға жасалған соққылар және шиеленістің күшеюі

Осы кезеңде Украина Қарулы күштері Ресей аумағындағы мұнай инфрақұрылымы мен оқ-дәрі қоймаларына ұшқышсыз ұшу аппараттары және алыс қашықтыққа ұшатын зымырандар арқылы жасалатын шабуылдарды күшейтті. Шабуылдар шекарадан 500 шақырымнан астам қашықтықтағы Ростов, Саратов және Краснодар облыстарындағы нысандарға бағытталды. Ресей Қорғаныс министрлігінің мәліметінше, 2026 жылғы 20 сәуір мен 15 шілде аралығында мұнай өңдеу зауыттары мен логистикалық базаларға 30-дан астам шабуыл жасалған. Соның салдарынан кемінде үш жағдайда бейбіт тұрғындар қаза тауып, зардап шеккен. Атап айтқанда, мұндай оқиғалар 2026 жылдың маусымында Ильский және Афипский елді мекендерінде тіркелген. Мәскеу бұл әрекеттерді «террористік» деп бағалап, жауап ретінде асимметриялық шаралар қабылдайтынын мәлімдеді. Ал «ұжымдық Батыстың» реакциясы өзгеше болды. Қақтығыстың азаматтық нысандарға таралуын айыптаудың орнына, НАТО басшылығы Украинаның қарсыластың терең тылындағы нысандарға соққы беру мүмкіндігін Батыс елдері жеткізген қару-жарақтың тиімділігінің дәлелі ретінде жоғары бағалады. 7–8 шілдеде Анкарада өткен НАТО саммитінде Дональд Трамп кезекті рет ұстанымын өзгертіп, Киевті қолдау бағытына қайта оралғандай болды. Ал НАТО-ның Бас хатшысы Йенс Столтенберг «Украинаның кез келген жерде заңды әскери нысандарға соққы жасауға құқығы бар» деп мәлімдеп, мұндай шабуылдардың жанама зардаптары туралы ештеңе айтпады. Бұған дейін Парижде өткен G7 саммитінде Ресейдің бұғатталған активтерінен түсетін табысқа негізделген 50 миллиард доллар көлеміндегі жаңа әскери көмек пакеті мақұлданып, Киевтің толық келісімінсіз қақтығысты тоқтату мүмкіндігі қарастырылмады.

Еуропаның мәлімдемелері мен АҚШ-тың іс жүзіндегі шеттетілуі

Жергілікті жерде қалыптасқан ахуал Атлантика елдері басшыларының дабыралы мәлімдемелеріне сәйкес келе бермеді. Жаңа әскери көмек пакеттері жарияланғанына қарамастан, Украина күштері Ресей армиясынан тұрақты түрде шығынға ұшырауын жалғастырды. Ресей әскері Харьковтан Херсонға дейінгі бүкіл майдан шебінде бастаманы өз қолында сақтап қалды. Батыс елдерінің әскери көмегі ауқымды болғанымен, жағдайдың жалпы барысын өзгерте алмады. Бұған артиллериялық оқ-дәрі тапшылығы, жұмылдыру барысындағы қиындықтар және маңызды қорғаныс шептерінің жоғалуы әсер етті. Сонымен қатар, АҚШ Шығыс Еуропадағы әскери қатысуын айтарлықтай қысқартқанға ұқсайды. Өткен айда Трамп әкімшілігі күтпеген жерден Польшаға 5 мың әскери қызметкерді орналастыру туралы бұрыннан жоспарланған шешімнің күшін жойды. Reuters агенттігінің хабарлауынша, Эстониядағы америкалық әскери қызметшілердің саны 2025–2026 жылғы қыстағы 600 адамнан 100-ге жетпейтін деңгейге дейін қысқарған. Сондай-ақ маусым айында Литвадан тағы 1 мың америкалық әскери қызметкер шығарылып, олардың орнына жаңа күштер жіберілмеген. Бұл қадам Мәскеуге қарсы «біртұтас майдан» туралы мәлімдемелерге қайшы келіп, шиеленістің күшеюін қолдайтын еуропалық одақтастардың жағдайын әлсіретті. Omniforecaster жасанды интеллект негізіндегі болжамдық талдаумен айналысатын компанияның бағалауынша, 2026 жылдың соңына дейін Ресей мен НАТО-ға мүше мемлекеттер арасында тікелей әскери қақтығыс болуы ықтималдығы 18%-ға дейін қайта есептелген. Бұл көрсеткіш басым ықтималдық болып саналмағанымен, сала сарапшылары оны «қауіпті деңгейдегі жоғары тәуекел» ретінде бағалайды.

Еуропадағы ішкі қайшылықтар

Қарастырылып отырған кезеңде Еуропаның шынайы жағдайдан алшақтағанын оның ішіндегі терең қайшылықтар айқын аңғартты.

Осы кезеңдегі ең маңызды оқиғалардың бірі Варшава мен Киев арасындағы саяси дағдарыс болды. Президент Владимир Зеленский Украина Қарулы күштерінің бір бөлімшесіне «УПА батырларының» (Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде нацистермен ынтымақтасып, ондаған мың поляк бейбіт тұрғынының жаппай қырылуына жауапты болған Украина көтерілісшілер армиясы) атауын бергеннен кейін, Польша президенті Кароль Навроцкий Зеленскийді елдің ең жоғары мемлекеттік наградасы – Ақ қыран орденінен айырды.

Осы жағдайға қарамастан, Украина басшысы шиеленісті одан әрі ушықтырды. 15 шілдеде Урсула фон дер Ляйенге жаңа «Еуропа орденін» табыстау кезінде Зеленский бұл марапатты «ешкім тартып ала да, күшін жоя да алмайды, өйткені Украинаның сөзі берік» деп сипаттады. Варшава бұл мәлімдемені Навроцкийге бағытталған кезекті ашық қорлау ретінде қабылдады.

Бұл оқиға Польшадағы ішкі саяси ахуалға ықпал етіп отырған үдерістер аясында орын алды. 2026 жылғы шілдеде Rzeczpospolita консервативтік газеті жүргізген сауалнамаға сәйкес, поляктардың шамамен 50 пайызы Украинаға көрсетіліп жатқан әскери көмекті тоқтатуды немесе қысқартуды қолдайды. Бұл көрсеткіш 2022–2024 жылдармен салыстырғанда қоғамдық пікірдегі елеулі өзгерісті көрсетеді.

ЕО-дағы ішкі қайшылықтар, Польша мен Германия арасындағы сенімсіздіктің қайта күшеюі және бірқатар елдердің ортақ ұстанымнан ауытқуы

 Варшава мен Берлин арасындағы күшейіп келе жатқан қайшылықтар да сырт көзге онша байқалмағанымен, ауқымы жағынан кем емес. Екі ел де Еуропадағы ең қуатты армияны құру ниетін жария түрде мәлімдеді. Кейбір мәліметтерде бұл мақсатқа жету мерзімі ретінде 2039 жыл аталады. Бұл – фашистік Германияның Польшаға басып кіргеніне 100 жыл толатын дата. Германияның Zeitenwende тұжырымдамасы аясындағы қайта қарулануы және Польшаның әскери шығыстарды ішкі жалпы өнімнің 4,5 пайызына дейін ұлғайтуы құрлық бұрын еңсердік деп есептеген тарихи күмән мен бәсекелестікті қайта жандандырып, Еуропалық одақ пен НАТО-ның ішкі бірлігіне қосымша салмақ түсіруде.

Рас, осы алаңдаушылықты бәсеңдету мақсатында 2026 жылғы 17 маусымда екі ел әскери ынтымақтастық туралы жаңа құжатқа қол қойды. Алайда ол мемлекетаралық шарт емес, ведомствоаралық меморандум түрінде рәсімделді. Бұған Польшада Кароль Навроцкий бастаған Германиямен шамадан тыс жақындасуға қарсы ұлттық-консервативтік күштердің ықпалының артуы себеп болғаны айтылып отыр. Навроцкийдің өзі Польшаның «батыс шекарасын қорғауға дайын» екенін мәлімдеді.

Брюссельдің ортақ ұстанымынан алшақтау белгілері өзге елдерден де байқалды. Соның ішінде Болгарияның ұстанымы ерекше назар аудартты. Ел президенті Румен Радев Эмманюэль Макронның «Ынталы елдер коалициясының» жуырдағы саммитіне қатысу туралы жеке шақыруынан бас тартып, «Болгарияның орны ол жерде емес» деп мәлімдеді. Оның айтуынша, қақтығыстың шешімі «соғыс қимылдарын жалғастыруда емес, шиеленісті барынша қысқа мерзімде тоқтатуға мүмкіндік беретін пәрменді дипломатиялық бастамада». Мұндай ұстанымды Радев бұған дейін де білдіргенімен, бұл жолы оны бұрынғыдан да қатаң түрде қайталады.

Чехия да әскери қолдау мәселесінде бұрынғы белсенділігін бәсеңдетті. Ел НАТО-ның Анкарадағы саммитінде Украинаға бөлінуі мақұлданған 70 миллиард еуролық көмек пакетіне қосылудан бас тартты. Прага бұл шешімін ұлттық қорғаныс мүдделерін басымдыққа алу және бұған дейінгі жеткізілімдерден кейін сарқылған өз әскери қорларын толықтыру қажеттігімен түсіндірді.

Еуропаның қайта қарулану жоспарларының қайшылығы: қоғамдық дайындықтың жеткіліксіздігі және арандатушылықты шешім ретінде қарастыру

 Еуропаның қайта қарулану жоспарлары мен милитаристік риторикасы барлық астаналар, әсіресе Берлин мен Париж назарға алғысы келмейтін құрылымдық мәселеге тіреледі. Ол – билік дәліздерінде талқыланып жатқан ауқымды жоспарларды жүзеге асыру үшін қоғамды қажетті деңгейде жұмылдыра алмау. 2024 жылғы Gallupсауалнамасына сәйкес, еуропалықтардың шамамен үштен бірі еліне шабуыл жасалған жағдайда оны қорғауға дайын емес екенін айтқан. Ең жоғары көрсеткіш Италияда тіркелген: сауалнамаға қатысқандардың 78 пайызы соғысқа қатыспайтынын мәлімдеген.

Осы жағдайдан Ресейге қарсы жаңа арандатушылық әрекеттерді іздеуге ұмтылыс туындайды деген тұжырым жасалады. Еуропаның саяси элитасының белгілі өкілдерінің бірі, Еуропалық одақтың сыртқы істер және қауіпсіздік саясаты жөніндегі жоғары өкілінің бұрынғы кеңесшісі Натали Токки The Economist басылымында жарияланған мақаласында кең талқылауға себеп болған ұсыныс айтты. Ол бітім жасалуын күтпестен Еуропа елдерінің әскери қызметшілерін Украинаға жіберуді ұсынды. Оның пікірінше, мұндай қадамның мақсаты Киевке әскери қолдау көрсету емес, өйткені майдан шебінен алыс орналасқан бірнеше мың әскери қызметшінің ықпалы «іс жүзінде нөлге тең» болады. Негізгі мақсат – «соғыс шындығын еуропалықтардың үйіне жақындату».

Бұл тұжырымның мәні мынада: Украинаға жіберілген еуропалық әскери қызметшілер Ресейдің ықтимал жауап әрекеттерінің нысанасына айналуы мүмкін. Натали Токкидің жазуынша, дәл осы қауіптің өзі, тіпті мұндай шабуылдардың орын алуы да Еуропа үшін «пайдалы» болуы ықтимал, өйткені бұл азаматтардың соғысқа деген көзқарасын өзгертіп, оларды соғысқа психологиялық тұрғыдан дайындауға ықпал етеді. Бұл ұсыныс қатаң сынға ұшырады. Moon of Alabama сайты мұны «халықты соғысқа үйрету үшін соғысты әдейі арандатуға шақыру» деп бағалап, мұндай ұстаным тежеуші фактор емес, керісінше, жол бермеу қажет делінетін шиеленістің ушығу қаупін арттыратынын жазды.

Қазіргі Еуропалық одақ үкіметтерінің, ең алдымен, моральдық тұрғыдан дағдарысқа ұшырағанын көрсететін тағы бір шешім – 23 пен 60 жас аралығындағы Украина азаматтарына гуманитарлық қорғауды ұзарту тетігінен бас тарту болды. Яғни халықаралық конвенциялардың талаптарын өрескел бұза отырып, Еуропалық одақ Украина қалалары мен ауылдарындағы күштеп жұмылдырудан қашқан ер азаматтарға есігін жапты. Соның нәтижесінде олардың мәжбүрлі түрде әскерге шақырылуына жол ашылып, осылайша қол жеткізуі екіталай жеңіс жолындағы мағынасыз қантөгістің жалғасуына жағдай жасалды.

Сыртқы ахуал: АҚШ пен Израиль жаңа тұрақсыздық ошақтарын қалыптастыруда

 Қарастырылып отырған кезеңде АҚШ пен Израильдің ұстанымы да айрықша назар аудартты. Мәскеумен текетіреске итермелей отырып, олар өзге өңірлерде жаңа тұрақсыздық ошақтарының пайда болуына ықпал етуде.

Иранға қарсы бастаған әскери операциясынан кейін Трамп әкімшілігі алдымен өзара түсіністік туралы меморандумға қол қоюға мәжбүр болды. Алайда көп ұзамай әскери әрекеттерге қайта оралып, әлемдік экономиканы тағы да белгісіздік жағдайына душар етті. Сонымен қатар АҚШ Еуразиядағы алдыңғы шептегі позицияларынан күштерін шығару арқылы Еуропаның шығыс қапталын одан әрі әлсіретті. Бұл қадам жауап соққыларының нысанасына айналмауға бағытталғанымен, Еуропадағы одақтастарының қорғаныс әлеуетін де әлсірете түсті.

Бұған қоса, АҚШ Ресеймен ғарыш саласындағы ынтымақтастықты қайта жандандыру арқылы еуропалық одақтастарының мүддесіне немқұрайлы қарайтынын көрсетті. Бұған Қазақстандағы Байқоңыр ғарыш айлағынан жүзеге асырылған соңғы ұшырылым мысал бола алады. Ал Израиль Сирия мен Ливан аумағындағы әскери шабуылдарын жалғастырып, Таяу Шығыстағы шиеленістің сақталуына ықпал етіп отыр. Соның салдарынан Вашингтонның назары Еуропа бағытынан басқа өңірлерге ауып жатқан кезде, Қытай Тынық мұхиты аймағындағы өз ұстанымын күшейтуді жалғастыруда.

Еуропалық одақтың ішкі қайшылықтары және олардың қаупі

«Ресейден төнетін қауіп» туралы ұстаным үнемі қайталанғанымен, Брюссельдегі институттар мен еуропалық саясаткерлердің едәуір бөлігі ауқымды дағдарысқа бастайтын саясатты жалғастырып келеді.

Бұл Еуропалық одақтағы ішкі қайшылықтардың тереңдей түскеніне және шын мәнінде ықпалды геосаяси құрылым қалыптаспай отырғанына қарамастан жүзеге асуда.

Нәтижесінде Еуропалық одақ біртұтас саяси күш ретінде емес, ұлттық егемендікке ұмтылыс пен Ресейге қарсы саясат аясындағы ықпалдасу әрекеттерінің арасында қайшылыққа тап болған, бірлігі барған сайын әлсіреп бара жатқан бірлестік ретінде көрініс табуда. Мұндай жағдайда шынайы халықтық егемендік, яғни ұлттық парламенттер арқылы жүзеге асатын билік қағидаты кейінгі орынға ысырылып отыр. Еуропаның қайта қарулану жоспарлары да, Ресейге қарсы жаңа арандатушылық әрекеттерді іздеуі де оған дайын емес қоғамдардың қарсылығына кезігуде. Ал АҚШ пен Израиль халықаралық жүйенің әртүрлі өңірлерінде жаңа тұрақсыздық ошақтарының пайда болуына ықпалын жалғастырып келеді.

«Еуропа – ықпалды күш» деген тұжырым іс жүзіндегі ахуалмен үйлеспейді. Ірі сын-қатерлер туындаған сайын 27 мемлекет ортақ ұстанымнан гөрі өз ұлттық мүддесіне басымдық береді. АҚШ біртіндеп шегініп, Израиль Таяу Шығыстағы шиеленісті күшейтіп жатқан кезде, Еуропа милитаристік мәлімдемелер мен нақты әрекетке қабілетсіздік арасында қалып отыр. Мұндай жағдайда оқиғалардың одан әрі өрбуі немесе жаңа қайғылы оқиға ешкімнің бақылауына көнбейтін кезекті дағдарысқа ұласуы мүмкін.

Фабрицио Виельмини – Vision & Global Trends (Рим) талдау орталығының сарапшысы, «Казахстан: конец эпохи» кітабының авторы.

The post ЕО келіскісі жоқ, АҚШ-тан алыстап, әскери арандатушылық күшейіп барады appeared first on Eurasia24 QAZ.

Мәскеу уақытымен сағат 14:25-тегі мәлімет бойынша, Лондондағы ICE Futures биржасында Brent маркалы мұнайдың қазан айына арналған фьючерстері бір баррель үшін 83,47 АҚШ долларына дейін төмендеді. Бұл алдыңғы сауда сессиясының жабылу бағасынан 4,46 долларға немесе 5,07%-ға төмен.

Нью-Йорк тауар биржасындағы (NYMEX) электрондық сауда барысында WTI маркалы мұнайдың қыркүйек айына арналған фьючерстері 5,08 долларға немесе 6%-ға арзандап, бір баррель үшін 79,59 АҚШ долларын құрады.

АҚШ президенті Дональд Трамп жексенбі күні Truth Social әлеуметтік желісінде Иранға жоспарланған ауқымды әскери соққылардан әзірге бас тартқанын және алға қойған мақсаттарына бейбіт жолмен қол жеткізуге ниетті екенін мәлімдеді. Оның айтуынша, шабуылды кейінге қалдыруды Тегеранның өзі және Таяу Шығыстағы бірқатар мемлекет сұраған.

Кейінірек Трамп журналистерге Сауд Арабиясы, Катар және Біріккен Араб Әмірліктері Ормуз бұғазы мәселесіне қатысты Иранмен өзара түсіністікке қол жеткізілгенін растағанын айтты.

Президент Ормуз бұғазына қатысты келісімге «жуық арада» қол қойылады деген пікір білдірді. Алайда оның нақты мазмұны қандай болатынын түсіндірген жоқ. Сонымен қатар қажет болған жағдайда АҚШ Иранға қарсы әскери соққыларды кез келген уақытта қайта жалғастыруы мүмкін екенін мәлімдеді.

Кеме қозғалысын бақылау деректеріне сәйкес, соңғы күндері Ормуз және Баб-эль-Мандеб бұғаздары арқылы өтетін танкерлер саны азайған. Ұлыбританияның Теңіз сауда операциялары басқармасы (UKMTO) сенбіден бері Ормуз бұғазы маңында танкерлерге жасалған үш шабуыл туралы хабарлаған.

Itochu Research Institute сарапшысы Такахиро Асаоканың пікірінше, мұнай бағасының төмендеуі нарық қатысушыларының қақтығыстың одан әрі ушығу қаупі әзірге сейілгеніне байланысты көңілінің орныққанын көрсетеді.

«Алайда Ормуз бұғазындағы кеме қатынасының қалыпты жұмысын толық қалпына келтіретін нақты келісім жасалмайынша, мұнай бағасының тұрақты түрде төмендеуі екіталай», – деді сарапшы.

The post Таяу Шығыстағы ахуалдың тұрақтануына байланысты мұнай бағасы айтарлықтай төмендеді appeared first on Eurasia24 QAZ.