Олар өңірдегі тұрақтылық пен қауіпсіздікке, жаһандық энергетикалық қауіпсіздікке, сондай-ақ Қызыл теңіз бен Баб-эль-Мандеб бұғазында кемелердің еркін әрі қауіпсіз жүруіне қатер төндіретін кез келген әрекетке жол беруге болмайтынын мәлімдеді.

«Йеменде және Сауд Арабиясы Корольдігіне қарсы хуситтер жасап жатқан шабуылдарды, соның ішінде бейбіт тұрғындар мен инфрақұрылым нысандарына жасалған, халықтың жағдайын одан әрі қиындатып отырған шабуылдарды қатаң айыптаймыз. Йеменнің заңды үкіметі мен Сауд Арабиясы Корольдігіне толық қолдау білдіреміз. Хуситтерді барлық әскери іс-қимылды дереу тоқтатуға, азаматтық кемелерге қоқан-лоқы жасап, шабуылдаудан бас тартуға және саяси үдеріске шынайы ниетпен қайта оралуға шақырамыз», – делінген құжатта.

Мәлімдемеде Ираннан БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің 1747, 2140 және 2216 қарарларын бұза отырып, хуситтерге қару-жарақ жеткізуді және оларды қолдауды тоқтату талап етілген. Сыртқы істер министрлерінің пікірінше, хуситтердің әрекеттері жағдайды одан әрі ушықтырып, қақтығыстың күшеюіне, халықаралық саудаға нұқсан келуіне және әлемдік экономикадағы тұрақсыздықтың артуына әкелуі мүмкін.

«Жаһандық жеткізу тізбегінің ұзақ уақытқа бұзылуына жол бермеу үшін бүкіл әлемде теңіздегі қауіпсіздікті және кемелердің еркін қатынауын тұрақты түрде қамтамасыз ету аса маңызды екенін тағы да атап өтеміз. Бұл әсіресе энергия ресурстары, тыңайтқыштар мен азық-түлік жеткізіліміне қатысты. Мұндай тауарларды жеткізудегі ұзақ үзілістер өңірдегі және одан тыс жерлердегі осал экономикасы бар елдер мен халыққа елеулі зардап келтіруі мүмкін», – делінген мәлімдемеде.

The post G7 елдерінің СІМ басшылары Қызыл теңіз бен Баб-эль-Мандеб бұғазындағы кеме қатынасына төнген қауіптерді айыптады appeared first on Eurasia24 QAZ.

Оның айтуынша, Тегеран бұл жөніндегі ұсынысын араағайын елдер арқылы Вашингтонға жеткізген.

Иран АҚШ-пен арадағы қақтығысты біржола тоқтату үшін келіссөздерді қайта бастауды ұсынды. Тегеран осы аптада өтетін БҰҰ Бас Ассамблеясының сессиясын араағайын елдермен кеңесу үшін пайдаланбақ.

Kyodo дереккөзінің айтуынша, БҰҰ Бас Ассамблеясы аясында Иран президенті Масуд Пезешкиан мен АҚШ президенті Дональд Трамптың кездесуі жоспарланып отырған жоқ. Дегенмен Вашингтон бейбіт келісімге келуге «шын ниеті мен табандылығын» танытса, бұл бағытта ілгерілеу болуы мүмкін.

Шенеуніктің сөзінше, Тегеран Вашингтоннан келіссөздерді қайта бастауға әзір екенін білдіретін нақты қадам күтеді. Соның ішінде Иран порттарының әскери қоршауын тоқтату және Ормуз бұғазына қатысты әскери операцияларды доғару жөнінде шаралар қабылдануы тиіс.

Егер АҚШ осындай қадамдарға барса, Иран Ормуз бұғазын жеті күннен кешіктірмей ашып, келіссөз үстеліне қайта отыруға дайын, деді ол.

Осы хабардан кейін мұнай бағасы төмендей бастады. Мәскеу уақытымен сағат 13:11-де Лондонның ICE Futures биржасында Brent маркалы мұнайдың қараша айына арналған фьючерстері барреліне $97,67 болды. Бұл алдыңғы сауда қорытындысындағы бағадан $2,68-ға немесе 2,67%-ға төмен.

Нью-Йорк тауар биржасының (NYMEX) электрондық саудасында WTI мұнайының қазан айына арналған фьючерстері Мәскеу уақытымен сағат 13:01-де $3-ға немесе 3,13%-ға арзандап, барреліне $92,78-ға түсті. Саудасы белсендірек жүріп жатқан қараша фьючерстері сағат 13:11-де $2,94-ға немесе 3,18%-ға төмендеп, барреліне $89,43 болды.

The post Иран Ормуз бұғазын ашуға дайын екені хабарланғаннан кейін Brent бағасы барреліне $98-дан төмендеді appeared first on Eurasia24 QAZ.

«Басты қорытынды мынадай: қазба отын импортына тәуелді болып отырған кезде энергия бағасының тұрақсыздығы сақталады. Қазіргі энергетикалық дағдарыс пен одан шығу жолдарын талқылағанда өзара байланысты болғанымен, мәні жағынан екі бөлек мәселені шешуге тура келеді. Біріншісі – Ормуз бұғазындағы жағдайдан туындаған қазба отын бағасының қазіргі жаһандық дағдарысы», – деді Итконен сейсенбі күні Брюссельде өткен брифингте.

Оның айтуынша, қазіргі ахуал 2022 жылғы газ тапшылығы кезінде қалыптасқан жағдайдан өзгеше.

«Ол кезде дағдарыс негізінен Еуропаны қамтыды. Яғни қазба отынға қатысты мәселені Еуропаның өзінде шешуге тура келді. Қазір жағдай мүлде басқа және оған тиісінше басқа шаралар қажет. Қазба отын бағасының қымбаттауы бүгінде бүкіл әлемді қамтып отыр», – деді ЕК өкілі.

Итконен Еуропада энергия бағасы АҚШ пен Қытайға қарағанда орта есеппен екі-үш есе жоғары екенін еске салды. Еурокомиссия ЕО-ға мүше елдермен бірлесіп, қалыптасқан жағдайдан шығудың жолдарын іздестіріп жатыр.

«Газ бен мұнай жеткізілімдерін үйлестіру топтары қазір тұрақты түрде бас қосып жүр. Қандай шешім қажет екенін анықтау үшін мүше мемлекеттердегі жағдайды толық білуіміз аса маңызды. Соның ішінде бірлескен шаралар қазіргі қиындықты жеңілдете ала ма, соны да бағалау қажет. Өйткені бұл дағдарыстың 2022 жылғы жағдайдан айырмашылығы елеулі», – деді Итконен.

ЕК өкілінің айтуынша, екінші мәселе Еуропаның өз ішіндегі энергия бағасының ұзақ уақыт бойы жоғары болып отырғанына байланысты. Осы орайда Accelerate EU жоспары мен электрлендіру жөніндегі іс-қимыл жоспарына ерекше мән беріліп отыр.

«Біз экологиялық таза энергия көздері баға жағынан ең қолжетімді екенін үнемі айтып келеміз. Орта мерзімді кезеңде бағаның құбылуына тәуелділікті азайтудың бірден-бір жолы да – осы», – деді ол.

Франция президенті Эмманюэль Макронның Еурокомиссия төрағасы Урсула фон дер Ляйенге жолдаған, ЕО-ның отын нарығына қатысты кейбір талаптарын жеңілдетуді ұсынған хаты туралы сұраққа Итконен Еурокомиссия бұл ұсыныстарды мұқият зерделеп жатқанын айтты.

«Біз мүше мемлекеттермен тығыз жұмысты жалғастырып жатырмыз. Газ жеткізілімдерін үйлестіру тобының кезекті отырысы осы бейсенбіде өтеді. Онда қазіргі жағдай бағаланады. Мүше мемлекеттер ахуал жөніндегі соңғы мәліметтерді ұсынады, ал бұл мәселені шешудің неғұрлым тиімді жолдарын айқындауға мүмкіндік береді», – деді ЕК өкілі.

The post Еурокомиссия энергия бағасының қымбаттауына байланысты жағдайды саралап, Макронның ЕО талаптарын жеңілдету жөніндегі ұсыныстарын қарастырып жатыр appeared first on Eurasia24 QAZ.

Жапония биржалары мемлекеттік мерекеге байланысты жұмыс істеген жоқ.

Қытайдың Shanghai Composite индексі 0,1%-ға жетпейтін деңгейде өсті. Гонконгтың Hang Seng индексі 0,2%-ға жоғарылап, осымен үшінші сауда күні қатарынан өсім көрсетті.

Интернет алпауыты Tencent (SPB: 700) акциялары 5%-ға қымбаттап, соңғы бес аптадағы ең жоғары деңгейге жетті. Компания акциялары Гонконг нарығындағы өсім бойынша көш бастады.

Lenovo компьютер өндірушісінің акциялары 2,8%-ға, China Life Insurance сақтандыру компаниясының қағаздары 2,1%-ға қымбаттады. Alibaba (SPB: BABA) мен JD.com Inc. (SPB: JD) интернет-сауда компанияларының акциялары тиісінше 2% және 1%-ға, Hong Kong Exchanges & Clearing биржа операторының акциялары 1,6%-ға, қысқа бейнероликтер алмасуға арналған танымал сервистің иесі Kuaishou Technology акциялары 1,3%-ға өсті.

Ал ZTO Express және J&T Global Express көлік компанияларының акциялары тиісінше 5,1% және 4%-ға арзандады. Спорт тауарларын өндіретін Li Ning акциялары 3,5%-ға, Longfor құрылыс компаниясының қағаздары 3,3%-ға, Haidilao International Holding мейрамханалар желісінің акциялары 2,9%-ға төмендеді. CNOOC пен PetroChina Co. (SPB: 857) мұнай компанияларының акциялары тиісінше 1,1% және 0,8%-ға арзандады.

Оңтүстік Кореяның Kospi индексі бір күнде 0,15%-ға өсті.

Әлемдегі ірі чип және смартфон өндірушілердің бірі Samsung Electronics акциялары 0,9%-ға, Hyundai Motor автоконцернінің акциялары 0,4%-ға қымбаттады. Korean Air Lines әуе компаниясының акциялары 8,8%-ға көтерілсе, Posco болат өндірушісінің қағаздары 0,2%-ға өсті.

Бұл ретте SK Hynix чип өндірушісінің акциялары 1,5%-ға, түсті металл өндіретін Korea Zinc акциялары 1,2%-ға, аккумулятор өндіруші LG Energy Solution акциялары 0,4%-ға арзандады.

Австралияның S&P/ASX 200 индексі 0,3%-ға өсті.

Әлемдегі ірі тау-кен компанияларының қатарындағы BHP мен Rio Tinto-ның нарықтық құны тиісінше 0,7% және 0,1%-ға артты.

Ал Santos және Woodside Energy мұнай компанияларының акциялары тиісінше 1,4% және 2,4%-ға арзандады.

The post Азия қор нарықтары сейсенбідегі сауданы аздаған өсіммен аяқтады appeared first on Eurasia24 QAZ.

«Бұл өсім Қытайға ең көп көмір жеткізетін Индонезиядан импорттың 18%-ға қысқаруымен тұспа-тұс келді. Моңғолия Қытайға көмір жеткізетін төрт ірі елдің арасында экспорт өсімі бойынша ең жоғары көрсеткішке қол жеткізді. Салыстырсақ, тамызда Ресейден жеткізілген көмір көлемі 13%-ға артып, 9,2 млн тоннаға, Австралиядан жеткізілім 5%-ға өсіп, 7 млн тоннаға жетті», – делінген хабарламада.

Моңғол БАҚ-тары сала мамандарына сілтеме жасап, Қытай нарығында ұзақ жылдар бойы негізгі көмір жеткізуші болған Индонезияның үлесі біртіндеп азайып келе жатқанын жазады. Сонымен қатар Моңғолия мен Қытай арасындағы шекара бекеттерінің өткізу мүмкіндігінің артуы және тасымалдың тұрақтануы моңғол көмірінің Қытай нарығындағы орнын нығайтуға ықпал етіп отыр.

Көмір экспорты – Моңғолия бюджетінің негізгі кіріс көздерінің бірі. Оның басты сатып алушысы – Қытай. 2025 жылы Моңғолия 83,9 млн тонна көмір экспорттады. Бұл 2024 жылмен салыстырғанда 5,6%-ға көп әрі ел тарихындағы ең жоғары көрсеткіш болды. 2026 жылы билік көмір экспортын кемінде 95 млн тоннаға жеткізуді жоспарлаған. Бұл өткен жылғы көрсеткіштен 13,2%-ға артық.

Бұған дейін хабарланғандай, қыркүйектің басында Үндістанның Eurasia Energies Pvt. Ltd. сауда компаниясы Моңғолиядан Ресей арқылы Үндістанға шамамен 11–12 мың тонна кокстелетін көмірді сынақ ретінде жеткізуге кірісті. Осы жеткізілім арқылы моңғол көмірінің Үндістанның болат өндірісінде өнеркәсіптік көлемде пайдалануға қаншалықты жарамды екені бағаланбақ. Бұған дейін Үндістан билігі мен осы саладағы бірқатар үнді компаниясы Моңғолия көмірін импорттауға қызығушылық білдірген.

Бұл бағыттың іске қосылуы Моңғолияның минералдық шикізатын Үндістан нарығына жеткізетін балама көлік дәлізін қалыптастыруға мүмкіндік береді деп күтілуде. Сондай-ақ ол екі елдің экономикалық ынтымақтастығын кеңейтіп, көмірді Үндістанға тұрақты түрде жеткізуге жол ашуы мүмкін.

The post Индонезиядан жеткізілім азайған тұста Моңғолияның Қытайға көмір экспорты рекордтық қарқынмен өсті appeared first on Eurasia24 QAZ.

Министрліктің мәліметінше, бұл – америкалық компаниямен жасалған алғашқы ұзақ мерзімді келісімшарт. Сондай-ақ газ бағасын есептеу кезінде алғаш рет АҚШ-тың Henry Hub индексі қолданылмақ. Бұл Еуропа нарығындағы бағаның күрт құбылуынан қорғануға мүмкіндік береді.

2027–2036 жылдары Ignitis сұйытылған табиғи газдың (СТГ) он партиясын сатып алады. Жыл сайын бір партиядан, яғни шамамен 1 ТВт·сағ газ жеткізу көзделген.

Осы көлем Литва халқы тұтынатын газдың шамамен 40%-ын қамтамасыз етеді.

«Литва тұрғындарының газға жұмсайтын шығыны тек Еуропа газ биржасындағы жағдайға тәуелді болмауы керек. Осы келісім арқылы халыққа қажетті газдың елеулі бөлігін алдағы он жыл бойы АҚШ-тан жеткізуді қамтамасыз етіп отырмыз әрі алғаш рет америкалық баға белгілеу жүйесін енгіземіз. Бұл сыртқы тәуекелдерге тәуелділігімізді азайтуға бағытталған нақты қадам. Еуропа нарығында газ күрт қымбаттаған жағдайда оның бағасына тәуелділіктің төмен болуы тұтынушылардың төлеміне түсетін салмақты жеңілдетуге көмектеседі», – деді Энергетика министрі Лукас Савицкас.

Ignitis мәліметінше, тамыз айының соңында жарияланған СТГ-ны ұзақ мерзімге жеткізу жөніндегі байқауда EQT Corporation ең тиімді ұсыныс жасаған. Келісімшарттағы баға табиғи газдың екі халықаралық көрсеткішіне – америкалық Henry Hub және еуропалық TTF индекстеріне байланысты есептеледі.

Ignitis осы тәсілдің арқасында қысқа және ұзақ мерзімді келісімшарттар бойынша газ бағасын бірнеше индекске сүйене отырып есептеуге мүмкіндік алатынын атап өтті. Бұл шығындар тұрмыстық тұтынушылар үшін газ бағасын белгілеу кезінде ескеріледі.

Литва Энергетика министрлігі бұған дейін Henry Hub индексі тарихи тұрғыдан біршама тұрақты болып, бағаның ауытқуы да төмен болғанын хабарлаған. Сондықтан оны пайдалану жеткізілетін газ бағасының күрт құбылуын азайтуға мүмкіндік беруі мүмкін.

Ал Еуропа нарығында кеңінен қолданылатын TTF индексі соңғы жылдары геосаяси оқиғаларға айтарлықтай тәуелді болды.

«Ормуз бұғазының жабылуына байланысты туындаған энергетикалық дағдарыс кезінде TTF көрсеткіші дағдарысқа дейінгі деңгеймен салыстырғанда он есеге жуық өсті. Соңғы уақытта нарық бағасына нақты геосаяси оқиғалар ғана емес, ашық ақпарат кеңістігінде тараған хабарлар мен болжамдар да барған сайын көбірек ықпал етіп отыр», – деп атап өткен еді министрлік.

Ignitis grupe акцияларының шамамен 75%-ы Литва мемлекетіне тиесілі, ал еркін айналымдағы акциялардың үлесі – 25,01%.

Концерн Литва, Латвия, Эстония, Польша, Финляндия және басқа да бірқатар елде жұмыс істейді. Топ электр энергиясын өндіру және тарату, резервтік қуаттарды басқарумен айналысады, сондай-ақ жаңартылатын энергетика жобаларын дамытып келеді.

The post Литва АҚШ-тан 2037 жылға дейін сұйытылған табиғи газ жеткізуге келісім жасасты appeared first on Eurasia24 QAZ.

Президенттің сейсенбі күні ресми сайтында жарияланған өкімінде: «Қазақстан Халық Кеңесінің бірінші сессиясы 2026 жылғы 23–24 қыркүйекте Астана қаласында шақырылсын», – деп көрсетілген.

Халық кеңесінің хатшылығына алғашқы сессияны ұйымдастыру жөнінде тиісті шаралар қабылдау тапсырылды.

Бұған дейін, сейсенбі күні Мемлекет басшысы 126 адамнан тұратын Халық кеңесінің құрамын бекіткен болатын.

Жаңа Конституция күшіне енгеннен кейін Қазақстан халқы Ассамблеясының орнына жоғары консультативтік орган – Халық кеңесі құрылды. Оның құрамына еліміздегі түрлі этностардың өкілдері енген. Кеңестегі 126 орынның 42-сі этномәдени бірлестіктерге, 42-сі ірі қоғамдық бірлестіктерге, тағы 42-сі мәслихаттар мен өңірлік қоғамдық кеңестерге тиесілі.

Халық кеңесінің мүшелерін Президент тағайындайды. Ал төрағаны Кеңес мүшелері сессияда өз арасынан сайлайды.

15 наурыздағы референдумда қабылданған Қазақстанның жаңа Конституциясы 2026 жылғы 1 шілдеде күшіне енді.

The post Қазақстан Халық кеңесінің алғашқы сессиясы 23–24 қыркүйекте өтеді appeared first on Eurasia24 QAZ.

Президент сайтында сейсенбі күні жарияланған Жарлықта: «Қоса беріліп отырған Қазақстан Халық Кеңесінің құрамы бекітілсін. Осы Жарлық қол қойылған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі», – деп көрсетілген.

Кеңес құрамына 126 адам кірді. Олардың арасында Парламент Мәжілісінің бұрынғы депутаттары Мұрат Әбенов, Ермұрат Бапи, Еділ Жаңбыршин, Нұртөре Жүсіп, Нұртай Сабильянов, Геннадий Шиповских, бұрынғы сенатор Андрей Лукин, сондай-ақ еліміздің қалалары мен облыстары мәслихаттарының бірнеше ондаған депутаты бар.

Халық кеңесінің құрамына бұрынғы Экология және табиғи ресурстар министрі Ерлан Нысанбаев, «Қазақтелеком» ұлттық компаниясының басшысы Бағдат Мусин, Qarmet металлургия комбинаты директорлар кеңесінің төрағасы әрі Қазақстан машина жасаушылар одағы басқармасының мүшесі Андрей Лаврентьев, түрлі этномәдени бірлестіктер мен спорт қауымдастықтарының өкілдері және басқалар да енді.

Қазақстанда жаңа Конституция күшіне енгеннен кейін бұған дейін жұмыс істеген Қазақстан халқы Ассамблеясының орнына жаңа жоғары консультативтік орган – Халық кеңесі құрылды. Кеңесте еліміздегі барлық этностардың өкілдері қамтылған. Оның құрамындағы 126 мүшенің 42-сі этномәдени бірлестіктерден, 42-сі ірі қоғамдық бірлестіктерден, тағы 42-сі мәслихаттар мен өңірлік қоғамдық кеңестерден ұсынылған.

Халық кеңесінің барлық мүшесін Президент тағайындайды, ал Кеңес төрағасын оның мүшелері сессия барысында сайлайды.

15 наурызда өткен референдумда қабылданған Қазақстанның жаңа Конституциясы 2026 жылғы 1 шілдеде күшіне енді.

The post Тоқаев Қазақстанның Халық кеңесінің құрамын бекітті appeared first on Eurasia24 QAZ.

Energyprom ұсынған талдауға толығырақ тоқталайық. Зерттеу Ұлттық статистика бюросының ресми деректері негізінде жасалған.

2026 жылы азық-түлік сатып алуға қаражаты жетпей қалатынына алаңдаған қазақстандықтардың үлесі 3,4%-ды құрады. Толыққанды әрі дұрыс тамақтануға мүмкіндігі жоқ екенін көрсеткендер – 2,5%, ал тағам рационы жеткіліксіз азаматтардың үлесі – 2,8%. Жалпы көрсеткішпен салыстырғанда бұл сандар көп болып көрінбеуі мүмкін.

Азық-түлік тапшылығының деңгейін анықтаудың арнайы әдістемелері де бар. Соның бірі – БҰҰ-ның Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымы (FAO) қолданатын халықаралық FIES шкаласы. Бұл әдістеме азық-түлікке қолжетімділіктің қиындауын жеңіл деңгейден бастап, тамақтың мүлде жетіспеуіне дейін бірнеше саты бойынша бағалайды.

Осы шкала бойынша Қазақстанда мынадай көрсеткіштер тіркелген:

• қажетті мөлшерден аз тамақтанатындар – 1,7%;
• үйінде азық-түлік мүлде қалмайтын жағдайға тап болғандар – 1,6%;
• кейде тамақтан бас тартуға мәжбүр болғандар – 1,3%;
• ашығып, тамақ ішуге мүмкіндігі болмағандар – 1,2%;
• күні бойы тамақ ішпей қалғандар – 1,0%.

Бұл жерде әңгіме Ұлттық статистика бюросының үй шаруашылықтарын зерттеу аясында сауалнамаға қатысқан азаматтар туралы болып отыр. Іріктеуге өзін аз қамтылғандар қатарына жатқызған респонденттердің небәрі 0,1%-ы енген.

Ал жалпы ел бойынша 2026 жылдың I тоқсанында табысы төмен азаматтардың саны 1 млн адамнан асып, халықтың 4,9%-ын құрады. Бұл санатқа табысы 64,2 мың теңге мөлшеріндегі ең төменгі күнкөріс деңгейінен аз азаматтар жатады. Ұлттық статистика бюросының сауалнамасына қатысқан аз қамтылғандардың жартысына жуығы тамақ тапшылығын тікелей сезінетінін айтқан.

Қалған респонденттер де табысының 48%-ға дейінгі бөлігін тек азық-түлікке жұмсайды.

«КЕНИЯ ЗАҢЫ» ҚАЗАҚСТАНДА ҚАЛАЙ КӨРІНІС ТАПТЫ?

Азық-түліктің халыққа қолжетімді болуы елдің экономикалық әл-ауқатымен тікелей байланысты. Our World in Data деректеріне сәйкес, табыс деңгейі жоғары елдерде тұрғындар азық-түлікке ақшалай мәнде көбірек жұмсағанымен, бұл шығын олардың жалпы бюджетінің аз ғана бөлігін құрайды. Ал табыс деңгейі төмендеген сайын азық-түлік шығынының отбасы бюджетіндегі үлесі арта түседі.

«Швейцарияда үйде тұтынатын азық-түлікке жұмсалатын орташа қаражат Кениямен салыстырғанда АҚШ долларымен есептегенде төрт еседен астам көп болды. Соған қарамастан, Швейцарияда азық-түлікке тұтынушылық шығындардың 10%-дан азы жұмсалса, Кенияда бұл көрсеткіш 60%-ға жуықтады. Яғни табысы жоғары елдердің тұрғындары азық-түлікке көбірек қаражат жұмсап қана қоймай, тұрғын үй, білім беру, киім-кешек пен денсаулық сақтау секілді өзге де маңызды қажеттіліктерге жеткілікті қаржы бөле алады», – делінген жарияланымда.

Салыстырмалы түрде алып қарасақ, америкалықтар табысының 6–10%-ын азық-түлікке жұмсайды. Ұлыбританияда бұл көрсеткіш – 8,2%, Швейцарияда – 8,7%, Австралияда – 9,8%. Еуропа елдерінде орта есеппен 10–15% аралығында.

Бразилия, Аргентина, Мексика және Қытай секілді ірі дамушы экономикаларда азық-түлік шығыны 15–25% шамасында. Ал Қазақстан, Филиппин, Үндістан және Украина кіретін табысы орташа деңгейден төмен елдерде азық-түлікке жұмсалатын қаражаттың үлесі едәуір жоғары – табыстың 30–48%-ына дейін жетеді. Одан кейін бұл көрсеткіш одан да жоғары кедей елдер орналасады.

Негізгі тақырыптан сәл ауытқып кеттік. Дегенмен бұл Қазақстандағы халық шығынының құрылымы көңіл көншітпейтінін өзгерте қоймайды. Оның үстіне, табыстың 48%-ы азық-түлікке жұмсалатын жағдайда азық-түлік бағасы тұрақты болса бір жөн.

2026 жылғы тамызда азық-түлік бағасының жылдық өсімі 9,5%-ды құрады. Ал күнделікті тұтынатын негізгі өнімдердің бірқатары бұдан да қымбаттады. Шұжық бағасы – 14,3%, ет пен құс еті – 12,9%, қышқыл сүт өнімдері – 13%, балық пен теңіз өнімдері – 12,3%, макарон өнімдері – 12,2%, ірімшік пен сүзбе 10,4%-ға өсті. Статистикадағы оң көрсеткіштің бірі – маусымдық кезеңде жеміс-жидек пен көкөніс бағасының 2,2%-ға арзандауы. Алайда халықтың күнделікті ас мәзірін сәбіз бен алмаға ғана сүйеніп қалыптастыру мүмкін емес.

АЛ АГРОӨНЕРКӘСІП КЕШЕНІНІҢ ЖАҒДАЙЫ ҚАНДАЙ?

ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігінің ресми дерегіне сәйкес, 2025 жылы агроөнеркәсіп кешеніне көрсетілген мемлекеттік қолдау көлемі 1 трлн теңгеге жетті. Бұл 2021 жылғы көрсеткіштен 10 есе көп. 2026 жылы саланы жеңілдікпен қаржыландыру көлемін 1,5 трлн теңгеге жеткізу міндеті қойылған.

«Соңғы жылдары аграрлық салада тұрақты өсім байқалады. Ауыл шаруашылығының жалпы өнімі екінші жыл қатарынан ұлғайды. 2025 жылы оның көлемі 9,8 трлн теңгеге жетіп, алдыңғы жылмен салыстырғанда 5,9%-ға артты. 2024 жылы бұл көрсеткіш 8,3 трлн теңгені құрап, өсім 13,6% болған. Былтыр өсімдік шаруашылығы өнімінің көлемі 7,8%-ға, мал шаруашылығы өнімі 3,3%-ға көбейді. Саладағы оң нәтижеге жеңілдетілген қаржыландыру көлемінің айтарлықтай артуы елеулі ықпал етті», – деп хабарлады Ауыл шаруашылығы министрлігі 2026 жылғы ақпанда.

Арада екі ай өткен соң, сәуірде ауыл шаруашылығы вице-министрі Азат Сұлтанов азық-түлік тауарлары тұтыну себетінің 40%-дан астамын құрайтынын және инфляцияға елеулі ықпал етіп отырғанын мәлімдеді.

«Сонымен қатар өнімнің басым бөлігі жеткілікті көлемде өндіріледі. Бұл өндірілген өнімді сақтау мен өткізу арасындағы байланыстың дұрыс жолға қойылмағанын көрсетеді. Бағаны тұрақтандыру үшін өңірлер тұрақтандыру қорларын қалыптастыруға 42,5 млрд теңге, ал «айналым схемасына» 78,2 млрд теңге бағыттады. Маусымаралық кезеңге 247 мың тонна картоп, пияз, қырыққабат және сәбіз қоры жасақталды. Алайда нарыққа қажетті өнімді дер кезінде шығару шаралары кей жағдайда кешігіп, қабылданған тетіктердің тиімділігін төмендеткен», – деп Ауыл шаруашылығы министрлігі ресми түрде мойындаған.

Демек, азық-түлік бағасын тұрақтандыруда әзірге бұрыннан белгілі тәсілдерге басымдық беріліп отыр: бюджет қаражаты «айналым схемасы» мен тұрақтандыру қорларын қаржыландыруға жұмсалады.

Сауда және интеграция министрлігі де бұл мәселеден тыс қалған жоқ. Әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарларының бөлшек саудадағы бағасын бақылау осы ведомствоның құзыретіне кіреді.

«Сауда үстемесінің белгіленген мөлшерін сақтау мәселесіне ерекше назар аударылуда. 2026 жылғы 27 тамыздағы жағдай бойынша Сауда және интеграция министрлігінің аумақтық департаменттері 15%-дық сауда үстемесін асырғаны үшін жалпы сомасы 76 млн теңгеден астам 3 096 әкімшілік қаулы шығарды. 2025 жылдың қорытындысында мұндай 2 913 қаулы шығарылған болатын. Осылайша, биылғы көрсеткіш былтырғы жылдық көрсеткіштен 183 дерекке немесе 6,3%-ға асып түсті. Жыл басынан бері 5 мыңнан астам ауыл шаруашылығы жәрмеңкесі ұйымдастырылды. Мұнда фермерлер өз өнімдерін делдалсыз, тікелей сатады. Жыл соңына дейін тағы 4 мыңға жуық жәрмеңке өткізу жоспарланып отыр», – деп министрлік 1 қыркүйекте хабарлады.

Әрине, экономиканың тұрақтылығы демалыс күндері өтетін жәрмеңкелер мен шағын сауда орындарына салынатын айыппұлдарға ғана тәуелді емес деп үміттенеміз. Дегенмен азық-түлік бағасының қазіргі деңгейіне қарасақ, бағаны реттеу тетіктерінің тиімділігіне қатысты сұрақ аз емес.

НЕЛІКТЕН ЖЕКЕ ҚОСАЛҚЫ ШАРУАШЫЛЫҚ ИЕЛЕРІ ҚАЛА ТҰРҒЫНДАРЫНА ҚАРАҒАНДА ЖИІ АШЫҒАДЫ?

Енді ең маңызды мәселеге тоқталайық. Әдетте ауылда күнкөріс жеңіл деген түсінік бар. Өйткені аулада бақша егіп, құс ұстап, жеке қосалқы шаруашылық жүргізуге мүмкіндік бар. Алайда Energyprom келтірген Ұлттық статистика бюросының сауалнама деректері жағдайдың басқаша екенін аңғартады.

Азық-түлік тапшылығының барлық негізгі көрсеткіші бойынша ауыл тұрғындарының үлесі қала тұрғындарына қарағанда екі есеге жуық жоғары:

• тамақтануды өткізіп жіберуге мәжбүр болғандар – ауылда 1,9%, қалада 1,1%;
• қажетті мөлшерден аз тамақтанғандар – ауылда 2,2%, қалада 1,5%;
• үйінде азық-түлік қалмай қалғандар – ауылда 1,9%, қалада 1,4%;
• тамақ болмағандықтан аш қалғандар – ауылда 1,8%, қалада 0,9%;
• күні бойы тамақ ішпей қалғандар – ауылда 1,8%, қалада 0,7%.

Мұның себебі неде болуы мүмкін? Мұны түпкілікті тұжырым деп қабылдамай-ақ, бір болжам жасап көрейік. Бүгінде қосалқы шаруашылықты, әсіресе шағын шаруашылықты ұстаудың өзі арзанға түспейді. Тауықты да, бақшаны да күтіп-баптау қажет, ал оған қаражат керек. Демек, шағын бақша мен қорадағы азын-аулақ мал-құстың өзі белгілі бір табыс көзінің болуын қажет етеді.

Оған қоса, жем-шөп пен суға ғана емес, электр энергиясына, киім-кешекке, тұрмыстық техникаға және басқа да күнделікті қажеттіліктерге ақша жұмсалады. Ауыл тұрғындарының басым бөлігі өз өнімін нарыққа шығаратындықтан, тауық пен қызанақ сатып күнделікті тұрмысқа қажетті өзге шығындарды өтеу де оңай емес.

Ауылдағы өзін-өзі жұмыспен қамту да ноутбукпен отырып қашықтан жұмыс істейтін фриланс емес. Жұмыс табылған күннің өзінде, көбіне шаруа қожалықтарындағы маусымдық еңбекке тура келеді. Оның үстіне мұндай жұмыстың бәрі бірдей ресми түрде рәсімделе бермейді.

Мысал ретінде мына деректі келтірейік. 2025 жылдың II тоқсанында ауылдық жерлерде ең төменгі күнкөріс деңгейінен аз табыс табатын халықтың үлесі 7,3%-ды құрады. Қалаларда бұл көрсеткіш небәрі 3,8% болды. Яғни ауыл тұрғындарының табысы ең төменгі күнкөріс деңгейіне жетпей қалу ықтималдығы қала тұрғындарына қарағанда екі есеге жуық жоғары.

Ендеше қала сыртында тұратын қазақстандықтардың үштен бірінің дастарқаны қалайша алуан түрлі болмақ? Оның үстіне, біз осыған дейін жеке қосалқы шаруашылық ұстай алатын, жағдайы біршама тәуір ауыл тұрғындары туралы ғана сөз қозғадық. Бірақ олардың ешқайсысы әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарларының 31 түрін түгелдей өзі өндірмейтіні анық. Демек, қажетті өнімдердің бір бөлігін бәрібір сатып алуға тура келеді. Ал оған қаражаты жетпеген жағдайда, кейбір азық-түліктен бас тартуға мәжбүр.

The post Азық-түлік мол елде ауыл халқы неге ашығады? appeared first on Eurasia24 QAZ.

«Астанада притон ұйымдастырды, оның ішінде кәмелетке толмағандарды да осы іске тартты деп айыпталған ұйымдасқан қылмыстық топтың 15 мүшесіне қатысты қылмыстық істі тергеу аяқталды. Тергеу барысында 2023–2025 жылдары апалы-сіңлілі екі әйел жұбайларымен бірге тұрғын үй кешендеріндегі пәтерлерде сексуалдық қызмет көрсетуге арналған притон ұйымдастырғаны анықталды. Ұйымдасқан қылмыстық топ құрамында күзетшілер, әкімшілер, сондай-ақ әлеуметтік желілер мен мессенджерлер арқылы қызметті жарнамалаумен айналысқан адамдар болған. Ұйымдастырушылар қыздарды қаладағы түнгі клубтардан іздеп, оларға жоғары табыс, тұратын орын, қауіпсіздік пен құпиялылықты уәде еткен. Бұдан бөлек, қылмыстық топ мүшелері клиенттердің мас күйін пайдаланып, оларға күш қолданған, ақша бопсалаған және жалдамалы пәтерлерде заңсыз ұстап отырған», – деп ҚазТАГ хабарлады .

15 адамның барлығы қамауда немесе үйқамақта отыр. Қылмыстық іс сотқа жолданды.

Жарияланымның мазмұнына сүйенсек, ақылы интимдік қызмет көрсетуге кәмелетке толмағандар да тартылған, ал қыздарды түнгі клубтардан іздеген. Алайда бір нәрсе түсініксіз: Қазақстанда кәмелетке толмағандардың сағат 22:00-ден 06:00-ге дейін ойын-сауық орындарында болуына тыйым салынған. Сонда кәмелетке толмаған қыздар түнгі клубтарға қалай кірген?

Егер ҚазТАГ сілтеме жасаған прокуратура хабарламасында ұйымдасқан қылмыстық топ мүшелері ретінде көрсетілген «әкімшілер» дегенде дәл осы ойын-сауық орындарының қызметкерлері айтылып отырса, мәселе түсінікті. Ал олардың арасында мұндай мекемелердің өкілдері болмаса немесе олар мүлде жауапқа тартылмаса, онда тағы бір сұрақ туындайды: заңды өкілдерінсіз балалардың түнгі уақытта ойын-сауық орындарында болуына жол берген мекемелердің жауапкершілігін көздейтін Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 132-бабы қалай қолданылды?

Қалай болғанда да, сот үкімімен танысу қызық болмақ. Дегенмен іске кәмелетке толмағандардың қатысы барын ескерсек, сот отырысы жабық өтуі де мүмкін.

The post Отбасылық қылмыс: Астанада екі әпкелі-сіңлілі жұбайларымен бірге притон ұйымдастырған appeared first on Eurasia24 QAZ.