Жаңа Конституция жобасында білім беру мен денсаулық сақтау туралы баптардан «тегін» деген сөздің алынып тасталуына байланысты қойылған сұраққа Мәжіліс депутаты Айдос Сарым өз ұстанымын былай түсіндірді:
“Бұл қызметтер шын мәнінде тегін көрсетілмейді, олардың ақысын мемлекет төлейді. Яғни қаржы бюджеттен төленетіндіктен, мұндай қызметтерді «тегін» деп айту дұрыс емес. Білім беру мен медицинаға бөлінетін қаражат – мемлекеттік бюджеттің ең ірі шығыстың бірі. Әлеуметтік медициналық сақтандыру жүйесіне де, білім саласына да қомақты қаржы төленеді, жалпы алғанда бұл бағыттар бюджет шығыстарының шамамен 60 пайызын құрайды. Сондықтан, «тегін» деген ұғымды қолдану арқылы қоғамға қате түсінік қалыптастырудың қажеті жоқ, мәселені ашық түрде «мемлекет төлейтін қызмет» деп атау әлдеқайда дұрыс.
Сонда Ұлттық құрылтайдың мүшесі, бұрын парламенттік реформа жөніндегі жұмыс тобына қатысқан, ал қазір Конституциялық комиссия құрамында отырған депутаттың сөзі Қазақстанда социализмді емес, мемлекеттің әлеуметтік сипатын жоққа шығарғандай әсер қалдырады, ал бұл жаңа Конституция жобасының алғашқы бабында Қазақстан Республикасының демократиялық, зайырлы, құқықтық әрі әлеуметтік мемлекет ретінде айқын бекітілуімен тікелей қайшылыққа түседі.
Сонымен қатар «социализм» мен «әлеуметтік» ұғымдары ұқсас екені белгілі: біріншісі – зат есім, екіншісі – сол ұғымнан тараған сын есім. Әлеуметтік мемлекет деген сипаттаманың өзі белгілі бір саяси-экономикалық модельге, яғни қоғам алдындағы жауапкершілікті мойындайтын мемлекеттік құрылымға негізделеді. Егер депутат Сарым Қазақстанды әлеуметтік емес, капиталистік, олигархиялық, феодалдық немесе өзге бір үлгідегі мемлекет деп санаса, онда Конституциялық комиссияның мүшесі ретінде мұны ашық айтып, жаңа Конституция жобасына тиісті анықтаманы ұсынуы қисынды болар еді.
Алайда мәселе мұнда сөздің атауында емес, әлдеқайда тереңде жатыр. Депутат Сарым өзі қаламаса да, бір маңызды көзқарасты аңғартып қойды: бюджет азаматтардың төлеген салықтарынан, яғни түптеп келгенде халықтың қалтасынан қалыптасатын қоғамдық ресурс ретінде емес, билік өкілдерінің иелігіндегі қаржы секілді қабылданады. Осындай түсінікке сай, «әлеуметтік» мемлекеттегі бюджет халыққа емес, оны бөлетін шенеуніктерге тиесілі болып көрінеді. Білім беру, денсаулық сақтау, зейнетақы жүйесі сияқты әлеуметтік салаларға қаржы бөлу де халық алдындағы міндет емес, әкімшілік қалау деңгейінде түсіндіріліп отыр. Осы тұрғыдан алғанда, Конституциялық комиссияның барлық мүшесі жаңа жоба идеяларын қоғамға жеткізуге бірдей дайын деп айту қиын. Ал шын мәнінде, бұл мәселені халыққа әлдеқайда түсінікті әрі мазмұнды түрде жеткізуге де болар еді:
“Жаңа Конституция жобасынан алынған мына үзіндіге назар аударайық. Онда азаматтарға ең төменгі жалақы мен зейнетақы, әлеуметтік қамсыздандыру кепілденетіні, сондай-ақ заңда белгіленген көлемде азамат өзі төлемейтін медициналық көмек алу құқығы нақты көрсетілген. Бастауыш және орта білімнің мемлекеттік оқу орындарында міндетті әрі ақысыз берілетіні де сол күйінде сақталған. Яғни мазмұндық тұрғыдан ешқандай қайшылық жоқ: «төленбейтін» деген ұғым – құқықтық мағынада дәл сол «тегін» дегенді білдіреді, бұл бір-біріне балама түсініктер. Демек, Конституцияның әлеуметтік бөлігінде түбегейлі өзгеріс жасалып отырған жоқ, бәрі өз орнында.
Осы тұрғыдан алғанда, мәселені артық саясиландырып, қоғамды шатастыратындай мәлімдеме жасауға негіз болмағаны анық.
