Саясаттанушы Данияр Әшімбаев өзінің сараптамасында былай деп жазады: «2022 жылы қаңтар оқиғаларының себебі ретінде билік мемлекеттік төңкеріс әрекетін емес, әлеуметтік әділетсіздікті атады. Соның нәтижесінде әлеуметтік шығындар қайта өсе бастады. 2024 жылғы су тасқынынан кейін бюджет тұрақтылығын жоғалтып, бір жыл ішінде үш экономика министрі мен екі қаржы министрі ауысты. 2025 жылы үкімет салық мөлшерлемелерін арттыру туралы шешім қабылдады. Алайда кейінірек белгілі болғандай, инфляция барлық болжамдардан асып түсті, ал оның негізгі себебі – үкіметтің өз экономикалық саясаты еді. 2026 жылы тарифтердің көтерілуі мен бюджеттік шығындардың ұлғаюына жаңа Салық кодексінің жағымсыз әсері қосылады. Бұл өз кезегінде экономикалық өсімді тежеп, халықтың нақты табысының төмендеуіне алып келеді. Тағы бір маңызды мәселе – теңгерімсіз бюджет. Мемлекеттік инвестициялардың белсенді түрде ұлғаюы түсінікті: билік экономикалық өсімді қамтамасыз етіп, әлеуметтік және инфрақұрылымдық түйткілдерді қатарынан шешуге тырысуда. Бұл – энергетика, индустрияландыру, импортты алмастыру, экспортты арттыру, логистика, цифрландыру, өңдеу, әртараптандыру, кәсіпкерлік, сондай-ақ жасанды интеллектіні дамыту секілді бағыттарды қамтиды. Айта кетсек, ИИ тақырыбы алғаш рет 2013 жылы қабылданған «Ақпаратты Қазақстан – 2020» бағдарламасында көтерілген. Ал «креативті индустрия» ұғымы мемлекеттік құжаттарға 2014 жылы енген.
Евразия24 пікірі:
Біздің редакция бұған дейін 2026–2028 жылдарға арналған жаңа республикалық бюджет жобасына қатысты пікір білдірген болатын. Бұл құжатты таяуда жаңа сессиясын бастаған Парламенттің талқылауына енгізу жоспарланған. Біз бұған дейін атап өткеніміздей, 2026 жылғы бюджет жобасында дефицит 4,6 трлн теңге деп белгіленсе, 2024 жылдың желтоқсанында бекітілген алдыңғы 2025–2027 жылдарға арналған нұсқада бұл көрсеткіш 3,7 трлн теңге болатын. Сонымен қатар, 2026 жылы әлеуметтік шығындардың үлесі небәрі 0,7%-ға ғана артып, 38,7%-ды құрамақ. Бұл – әлеуметтік салаға бөлінетін қаржының айтарлықтай өспегенін білдіреді. Демек, әлеуметтік оптимизм тек халық арасында емес, Үкіметтің өзінде де байқалмай отыр. Ал қарапайым қазақстандықтар болса, күнделікті азық-түлік пен коммуналдық қызметтер бағасының тағы да күрт көтерілуін алаңдай күтуде. Бұл туралы ҚР Ұлттық банкінің тамыз айындағы халықтың инфляциялық күтулеріне арналған сауалнамасының нәтижелері көрсетеді (https://www.nationalbank.kz/ru/page/inflyacionnye-ozhidaniya ). Ұлттық банк мәліметінше, 2025 жылғы тамызда респонденттердің 82%-ы азық-түлік бағасының өскенін байқаған (шілдеде – 79,2%). Ал азық-түлікке жатпайтын тауарлар бойынша баға өсімін көрсеткендер үлесі 8,2% (шілдеде – 8,6%), ақылы қызметтер бойынша – 5,8% (шілдеде – 7,5%). Ең көп аталған өнімдер – ет, жеміс-көкөніс, ірімшік пен шұжық өнімдері. Бұл көрсеткіштер жаңа 2026 жылғы салық кезеңі әлі басталмай тұрып тіркеліп отыр. Осыған байланысты мемлекеттен жәрдемақы мен төлемдер арқылы тікелей қолдау алмайтын азаматтардың келесі жылғы әлеуметтік-экономикалық тұрақтылығы алаңдатып отыр. Үкіметтің басқа жоспары бар ма? Бұл – ашық күйінде қалып тұрған маңызды сұрақ.
