АСТАНА. 26 қараша. ИНТЕРФАКС-ҚАЗАҚСТАН – Қазақстан Парламентінің Мәжілісі сәрсенбі күні өткен жалпы отырыста «Қазақстан Республикасындағы банктер және банк қызметі туралы» заңды екінші, соңғы оқылымда қабылдады.
Бұған дейін Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің төрағасы Мәдина Әбілқасымова хабарлағандай, заң банк жүйесінің құқықтық негіздерін белгілейді. Оған банк қызметін реттеу, бақылау және қадағалау, салымшылардың, басқа да кредит берушілер мен клиенттердің құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау, банк қызметтері нарығында адал бәсекелестікті қамтамасыз етуге және халықтың қаржылық сауаттылығын арттыру мен банк қызметтерінің қолжетімділігін кеңейтуге жәрдемдесу кіреді.
Банк қызметінің шоғырлануын азайтып, бәсекелестікті дамыту үшін базалық және әмбебап лицензиялар енгізу арқылы лицензиялау талаптары жеңілдетіледі. Базалық лицензияға ие банктерге рұқсат етілетін операциялардың көлемі мен реттеу талаптары бойынша шектеулер қойылады. Оларға активтер көлемі 500 млрд теңгеден аспауы, ал меншікті капиталы кемінде 10 млрд теңге болуы қажет.
Заң жобасының маңызды жаңалығы – Қазақстан аумағында цифрлық қаржы активтерінің айналымына рұқсат беру және оларды реттеудің енгізілуі. Цифрлық қаржы активтерінің үш түрі қарастырылған:
1.Ақшамен қамтамасыз етілген активтер – стейблкоиндер, олардың айналымы мен өтелу тәртібін Ұлттық банк айқындайды.
2.Қаржы құралдарына, активтерге, мүліктік құқықтарға немесе тауарларға негізделген активтер.
3.Цифрлық платформаларда электронды-цифрлық түрде шығарылатын қаржы құралдары.
Сондай-ақ, криптовалюталар айналымын реттеу қарастырылған. Криптовалюталарды айырбастау ұйымдары лицензияланып, Ұлттық банк тарапынан реттелетін болады.
Заң жобасына сәйкес банктерге цифрлық технологиялар, электрондық коммерция, киберқауіпсіздік, биометрия, жасанды интеллект және телекоммуникация салаларында еншілес ұйымдар құруға және сатып алуға рұқсат беріледі.
Сонымен қатар, балама қаржыландыру тетіктерін дамыту үшін әмбебап банктерге қолданыстағы лицензия негізінде исламдық банк операцияларын жүзеге асыруға мүмкіндік беріледі. Бұл банктерге арнайы құрылым бөлімшелері арқылы исламдық өнімдерді ұсынуға жағдай жасайды.
Мәжіліс депутаты Татьяна Савельеваның айтуынша, заң жобасы азаматтарды несиелік алаяқтықтан қорғау және қашықтан несие рәсімдеу рәсімдерінің ашықтығын арттыруды да көздейді. Мысалы: Үшінші тұлғаларға несие рәсімдеуге тыйым салынады; алғаш рет банк шотын ашқанда биометриялық сәйкестендіру Ұлттық банктің жүйесі арқылы жүргізіледі; алғашқы несие тек банкке немесе микроқаржы ұйымына жеке келіп рәсімделуі тиіс; бір сағат ішінде бірнеше банктен немесе микроқаржы ұйымынан бір адамға бірнеше несие беруге тыйым салынады; банктер мен МҚҰ клиенттің сұрауы бойынша: биометриялық сәйкестендіру күні мен әдісін, антифрод базасымен салыстыру нәтижелерін, борыш жүктемесінің коэффициентін ұсынуы тиіс.
Сонымен қатар, соттан тыс банкроттық рәсімін жеделдету қарастырылған. Банктер мен МҚҰ алдындағы жалпы берешек сомасы 1600 АЕК-тен (6,2 млн теңге) аспайтын, 5 жылдан астам мерзімі өтіп кеткен борыштар бойынша бұл рәсім 6 айдан 1 айға дейін қысқартылады. Бұл шара 200 млрд теңгеден астам берешегі бар 350 мыңнан астам азаматқа қатысты болады.
Бірнеше қаржы ұйымдарына берешегі бар азаматтар үшін қаржылық омбудсмен жанындағы арнайы платформа арқылы ұжымдық реттеу мүмкіндігі енгізіледі.
Физикалық тұлғалардың берешегін коллекторларға сатуға мораторий 2027 жылғы 1 мамырға дейін ұзартылды.
Тағы бір жаңалық – криптовалюта айналымын кеңейту және лицензияланатын криптобиржалардың пайда болуы. Сонымен қатар, бірегей QR-код және банкаралық мобильді төлем жүйесі енгізу заңмен бекітіледі.
Мәжіліс сондай-ақ қаржы нарығын реттеу және дамыту мәселелері бойынша кейбір заңнамалық актілерге өзгерістер енгізу туралы ілеспе заң жобасын да қабылдады. Бұл құжаттар енді Сенаттың қарауына жіберілді.
