Астана. 22 сәуір. ИНТЕРФАКС-ҚАЗАҚСТАН – Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев қол жеткізілген нәтижелерге қарамастан, Арал теңізі алабындағы экологиялық қатерлердің өсу қарқыны оларды азайтуға бағытталған шаралардан озып отырғанын атап өтті.
«Арал өңіріндегі күрделі экологиялық жағдай баршаңызға белгілі. Соңғы жылдары климат айтарлықтай өзгерді: жаз мезгілінде температура орта есеппен 2–2,5 градусқа артты, құрғақшылық күшейді, ал қыс суыта түсті. 100 шақырым радиуста жауын-шашын мөлшері азайды. Шаңды дауылдардың жиілігі мен ауқымы ұлғайып отыр», – деді Мемлекет басшысы Аралды құтқару халықаралық қоры құрылтайшы мемлекеттер басшылары кеңесінің отырысында сөйлеген сөзінде.
Президент сондай-ақ Аралқұм шөлі аумағынан жыл сайын атмосфераға ондаған миллион тонна тұз, құм және химиялық заттар көтерілетінін айтты. Оның айтуынша, бұл заттар әлемнің алыс өңірлерінде, соның ішінде Солтүстік Мұзды мұхит аймағында да тіркеліп, экожүйелер мен халық денсаулығына кері әсерін тигізуде. Сонымен қатар аэрозольдердің Тянь-Шань және Памир мұздықтарына ықпалы ерекше алаңдаушылық тудырып отыр.
Мемлекет басшысы Дүниежүзілік метеорологиялық ұйым деректеріне сілтеме жасап, соңғы гидрологиялық жыл 1950 жылдан бергі бақылау кезеңіндегі ең қолайсыз жылдардың бірі болғанын атап өтті. Мұздықтардың азаюы өңірдің су қауіпсіздігіне елеулі қатер төндіреді.
Сонымен қатар Президент өңірдегі су ресурстарының 80 пайыздан астамы ауыл шаруашылығында пайдаланылатынын, ал суару жүйелеріндегі шығындардың әлі де жоғары деңгейде екенін және су тұтыну көлемі өсіп келе жатқанын айтты.
Сонымен бірге Мемлекет басшысы Солтүстік Аралды қалпына келтіру бойынша бірлескен жұмыстардың оң нәтижелерін атап өтті. Оның айтуынша, теңіздегі су көлемі 18,9-дан 23,5 текше шақырымға дейін ұлғайған, бұл балық шаруашылығының дамуына және өңірдің әлеуметтік-экономикалық жағдайына оң әсерін тигізген.
Президент «Арал» геопаркін құру туралы да хабарлап, оның өңірдің тұрақты дамуының үлгісіне айналуы тиіс екенін айтты. Қазіргі уақытта нысанды ЮНЕСКО-ның жаһандық геопарктер желісіне енгізу жұмыстары жүргізілуде.
«Жобаның басты мақсаты – Арал теңізінің табиғи-экологиялық және тарихи мұрасын сақтау», – деп атап өтті Тоқаев. Сонымен қатар ол Қазақстанның қордағы төрағалығы оның тиімділігін арттыруға бағытталғанын жеткізді.
Президент құрылтайшы мемлекеттерге қолдау көрсеткені үшін алғыс айтып, бірлескен күш-жігер арқылы өңірдің тұрақты болашағын қамтамасыз ету жолында ілгерілеуге қол жеткізілетініне сенім білдірді.
Аралды құтқару халықаралық қоры – 1993 жылы Қазақстан, Қырғызстан, Тәжікстан, Түрікменстан және Өзбекстан тарапынан Арал теңізінің тартылу салдарын еңсеру жөніндегі күш-жігерді үйлестіру мақсатында құрылған мемлекетаралық ұйым.
Қор су ресурстарын ұтымды пайдалану, Арал өңірін экологиялық қалпына келтіру және экологиялық дағдарыстың әлеуметтік-экономикалық салдарын жеңілдету бағытында бірлескен бағдарламаларды жүзеге асырады.
Сондай-ақ ұйым өңір елдерінің су және экология саласындағы саясатын үйлестіруге және халықаралық әріптестермен өзара іс-қимылды дамытуға арналған алаң қызметін атқарады. Қорға төрағалық ету қатысушы мемлекеттер арасында кезекпен жүзеге асырылады.
