Астана. 24 желтоқсан. ИНТЕРФАКС-ҚАЗАҚСТАН – 2025 жылы Қазақстан жасанды интеллектті (ЖИ) енгізу бағытында елеулі ілгерілеу жасады. Ел басшылығының ұстанымына сәйкес, жасанды интеллект экономиканы және мемлекеттік басқаруды цифрлық трансформациялаудың негізгі қозғаушы күшіне айналуы тиіс. Жалпы алғанда, Қазақстан ЖИ-дің жаһандық экожүйесінің белсенді қатысушысы болуды көздейді. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың пікірінше, цифрландыру мен жасанды интеллект құралдарын енгізудің нәтижесінде жалпы ішкі өнімге қосымша әсер 14–20 млрд АҚШ долларын құрауы мүмкін.
Axellect компаниясының есептеулеріне сәйкес, Қазақстан экономикасының салаларында жасанды интеллект өнімдерін қолдану келесі экономикалық тиімділіктерге әкелуі ықтимал: өңдеу өнеркәсібінде жыл сайынғы әлеуетті ЖІӨ өсімі – 460 млрд теңге, көтерме және бөлшек саудада – 233 млрд теңге, денсаулық сақтау және әлеуметтік қызмет көрсету саласында – 146 млрд теңге, тау-кен өндіру және карьерлерді игеру саласында – 94 млрд теңге, ауыл, орман және балық шаруашылығында – 28 млрд теңге.
«Интерфакс-Қазақстан» агенттігі оқырмандарға 2025 жылы елде жасанды интеллекттің қалай дамығанын және осы саладағы негізгі оқиғаларды саралауды ұсынады.
ДЕРЕКТЕР – НЕГІЗГІ РЕСУРС НЕМЕСЕ ЖЕДЕЛ ЦИФРЛАНДЫРУ
Қазақстан Үкіметі 2029 жылға дейінгі жасанды интеллектті дамыту тұжырымдамасын бекітті. Құжатқа сәйкес, ЖИ бес негізгі бағыт бойынша дамытылады: деректер, инфрақұрылым, адами капитал, ғылыми зерттеулер және құқықтық реттеу.
Қазақстандағы негізгі ірі деректер қоймасы – барлық мемлекеттік органдардың ақпаратын біріктіретін Smart Data Ukimet платформасы. Осы база негізінде Ұлттық жасанды интеллект платформасы құрылған. Ол мемлекеттік және жекеменшік ұйымдарға, стартаптарға, сондай-ақ ғылыми мекемелерге арналған және Smart Data Ukimet деректер қоймасындағы ақпаратты пайдалана отырып, ЖИ өнімдерін әзірлеуге мүмкіндік береді.
Жыл басында Үкімет мемлекеттік органдар мен ұлттық компанияларда жасанды интеллект құралдарын енгізуге кірісті. 2025 жылдың соңына дейін электрондық үкімет порталы ЖИ элементтерімен жаңғыртылуы тиіс. Кейбір мемлекеттік органдар аралық нәтижелер туралы есеп берді. Мәселен, мемлекеттік сатып алу жүйесіне енгізілген жасанды интеллект элементтері 781 млрд теңге көлемінде бюджет қаражатын үнемдеуге мүмкіндік бергенін Қаржы министрі Мәди Такиев хабарлаған болатын.
СУПЕРКОМПЬЮТЕРЛІК ИНФРАҚҰРЫЛЫМ
NVIDIA, Microsoft, Amazon сияқты ірі технологиялық компаниялармен бірлесіп, Қазақстанда деректерді өңдеу орталықтарын орналастыру жұмыстары жүргізілуде. Елде мұндай орталықтар бірнеше ондаған нысанда жұмыс істейді, ал есептеу инфрақұрылымы көптеген жоғары оқу орындарында шоғырланған.
Астанадағы Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде өнімділігі 10 терафлопс болатын PARAM BILIM суперкомпьютері орналастырылған, ал оның қуатын 100 терафлопсқа дейін арттыру жоспарланған. Алматыдағы әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті өнімділігі 2000 терафлопс болатын суперкомпьютер жеткізу туралы келісім жасасты.
Жаз айларында Қазақстанда Орталық Азиядағы ең қуатты суперкомпьютер іске қосылды. Оның өнімділігі шамамен 2 экзафлопсты құрайды. Бұл – аймақ тарихындағы осындай деңгейдегі алғашқы суперкомпьютер. Ол жасанды интеллект пен жоғары өнімді есептеулерге арналған NVIDIA H200 графикалық чиптерінің негізінде жинақталған.
Суперкомпьютер ресурстарына нейрожелілерді оқытуға мұқтаж стартаптар, іргелі және қолданбалы зерттеулер жүргізетін университеттер, сондай-ақ бизнес-процестерге жасанды интеллект енгізетін ғылыми орталықтар мен компаниялар қол жеткізе алады.
Жалпы алғанда, NVIDIA, Freedom Holding Corp. және Қазақстанның Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі 2 млрд АҚШ доллары көлеміндегі жасанды интеллект орталығын құру жобасын іске асыруда. Ол Қазақстан аумағында 100 МВт қолжетімді қуаты бар алаңда жұмыс істейтін болады.
Сонымен қатар қазақ тіліндегі KazLLM атты тілдік модель әзірленуде. 7 млрд токеннен тұратын бастапқы прототип үшін жалпы қуаты 128 петафлопс болатын қосымша төрт суперкомпьютер қажет. Толыққанды модель 13 млрд токенді қамтиды, ол үшін NVIDIA DGX H100 типіндегі 12 суперкомпьютер қажет болады.
Бұл қадамдар Қазақстанның шетелдік технологиялық провайдерлерге тәуелділігін азайтуға, деректерді ел ішінде сақтауға және отандық IT-индустрияны дамытуға бағытталған.
КАДРЛЫҚ ӘЛЕУЕТ
Жасанды интеллекттің кеңінен енгізілуі білікті кадрларды даярлау мәселесін алдыңғы қатарға шығарды. Astana Hub технопаркінің басқарушы директоры Дания Ахметованың мәліметінше, алдағы бес жылда Қазақстанда 500 мың мектеп оқушысы, 300 мың студент және 90 мың мемлекеттік қызметші жасанды интеллектпен жұмыс істеу дағдылары бойынша оқытудан өтеді.
ЖИ жалпы, техникалық және кәсіптік білім беру жүйесіне енгізіледі. Ол оқу процесін тиімді ұйымдастыруға және мұғалімдердің жүктемесін азайтуға көмектесетін қосымша құрал ретінде қарастырылады. Ұлттық білім беру жүйесінде жасанды интеллектті енгізу моделі этикалық, қауіпсіз және педагогикалық тұрғыдан негізделген болуы тиіс.
Жоғары білім беру саласында AI-Sana бағдарламасы жүзеге асырылуда. Бұл бағдарлама барлық студенттердің жасанды интеллект және кәсіпкерлік саласындағы құзыреттерін қалыптастыруға бағытталған. 2025 жылғы қарашадағы деректерге сәйкес, 549 мың студент оқытылып, 137 жасанды интеллект агенті жасалған.
ҒЫЛЫМИ ЗЕРТТЕУЛЕР
Жасанды интеллект технологиялары ғылыми зерттеулер мен инновациялық жобаларды жеделдету үшін қолданылуда. Желтоқсан айында Қазақстанда алғашқы отандық «жасыл сутегі» өндіру қондырғысы іске қосылды. Ол толықтай күн және жел энергиясымен жұмыс істейді. Жоба Nazarbayev University жанындағы National Laboratory Astana зертханасында әзірленген инновациялық шешімдерге негізделген.
ҚҰҚЫҚТЫҚ РЕТТЕУ
2025 жылы Қазақстан Парламенті «Жасанды интеллект туралы» заңды қабылдап, оған Президент қол қойды. Заң жасанды интеллектті қолдану барысында азаматтардың құқықтары мен дербес деректерінің қорғалуын қамтамасыз етуге, сондай-ақ әзірлеушілер мен инвесторлар үшін айқын құқықтық орта қалыптастыруға бағытталған.
Сонымен бірге Цифрлық кодекс қабылданды. Ол деректердің, цифрлық сервистердің, платформалардың және электрондық құжаттардың құқықтық мәртебесін айқындап, цифрлық қауіпсіздік пен адам құқықтарын қорғау қағидаттарын бекітеді.
Осылайша, Қазақстан алдағы жылдары деректер қорын кеңейтіп, жасанды интеллектке негізделген өнімдер санын арттыруды, білім беру бағдарламаларына ЖИ пәндерін енгізуді және стартаптарды нақты экономикаға шығаруды жоспарлап отыр. 2029 жылға қарай IT-қызметтер экспортының көлемі 700 млн АҚШ долларынан 1,8 млрд долларға дейін өседі деп күтілуде, оның 10%-ын жасанды интеллект өнімдері құрайды.
