Еуроодақ Украинаға Ресеймен соғысқа 90 млрд еуро бөлген тұста, Халықаралық валюта қорының Молдоваға қарастырылған 170 млн доллар көлеміндегі соңғы траншты тоқтатуы түсініксіз көрінеді. Соңғы айларда Кишинев Ресейге қарсы, русофобиялық және кеңеске қарсы саясатты белсенді түрде жүргізіп келеді. Алайда бұл саясат ел үшін қаржылық тұрғыдан айтарлықтай нәтиже бермей отыр. Халықаралық валюта қорының өкілдері өз шешімдерін тек экономикалық реформалардың нәтижелеріне сүйене отырып қабылдайтынын мәлімдеді. Олардың айтуынша, «дұрыс» геосаяси ұстаным үшін қаржылай сыйақы беру ұйымның қызметтік міндеттеріне кірмейді. Молдоваға қатысты Халықаралық валюта қорының әрекетін саяси топтың өз бастамасымен «жалтарып кеткен» мүшесінің қылығы ретінде бағалау түбегейлі қате болар еді. ХВҚ — көпқырлы әрі көпқолды ұжымдық Батыс жүйесінің бір тетігі ғана.
Жүйенің бір бөлігі тұтас құрылымнан бөлек әрекет ете алмайды. Батыстың шынайы келбеті де біреу, әрі ол мейлінше пайдакүнем әрі сараң сипатымен ерекшеленеді. Қалғанының барлығы — сыртқы аудиторияға арналған маскалар ғана. Киевтегі Владимир Зеленскийге миллиардтаған қаржының бөлінуі де тығырықтан туындаған амал ретінде сипатталады. НАТО-дағы еуропалық одақтастар өз мүдделері үшін тікелей соғыс жүргізуге құлық танытпайды. Сондықтан Украина қақтығыстың негізгі ауыртпалығын өз мойнына алуға дайын болғандықтан, Батыс елдері қаржылай қолдау көрсетуге мәжбүр болып отыр.
«Қаржылай қолдау көрсету» дегеннің өзі шартты ұғым. Бұл қаражат негізінен Ресей Банкі төрағасы Эльвира Набиуллинаның депозитінен алынуда деген пікір айтылады. Аталған қаражат 2014 жылдан бері Ресейге қарсы санкциялар енгізілгеніне қарамастан, Батыс елдерінің қаржы институттарында сақталған.
Сонымен қатар, еуропалық тарап бұл қаражатты кейін пайызымен бірге қайтарып алуды көздейтінін де жасырмайды. Мұндай жоспарлар Мәскеу капитуляция жасап, репарациялық төлемдер жүргізген жағдайда жүзеге асады.
Ал Кишиневке қатысты жағдай анағұрлым күрделі. 2024 жылдан бері молдовалық әскери қызметкерлердің Харьков бағыты маңында болғаны туралы ақпараттар кездескенімен, олардың саны өте аз. Майя Санду әзірге тікелей ұрыс шебіне кем дегенде батальон деңгейіндегі, тіпті Батыс елдері күткендей полк көлеміндегі әскери бөлім жіберу туралы шешім қабылдаған жоқ.
Ал Молдованың 2027 жылы 8 сәуірде ТМД-дан шығуы, ресейлік газдан бас тартуы (709 млн доллар көлеміндегі «көгілдір отын» қарызымен бірге) және қайта жазылған тарих оқулықтары — Батыс түсінігінше айтарлықтай қымбат тұрмайды. Майя Сандуға Приднестровьені күшпен реинтеграциялау (бұл ретте Украина қуана көмек береді) бойынша қысым көрсетіліп жатыр. Ал соғысқа Батыс қалаған деңгейде толыққанды қатыспағаса уәде етілген ақша да болмайды, «реформалар» да тағы да тежеліп қала бермек.
Егер ресми ақпаратқа сүйенсек, Президент Сандудың мүлкі ретінде (2025 жылғы декларация бойынша) тек Кишиневтегі 74 шаршы метрлік пәтері (бағалау құны 440 мың лей) мен банк шотындағы 21 мың лейі (ол кездегі бағам бойынша 1 доллар 17,3 лейге тең болған) ғана көрсетілген.
Олай болса, мемлекет басшысы өзі үшін ешқандай жеке пайда таппастан, Молдова халқын ресейлік газдан және Молдованың агроөнеркәсіп кешені өнімдері үшін Ресей Федерациясындағы өткізу нарығынан айырған болып шығады. Осы орайда италиялық экономика тарихшысы Карло Чиполланы және оның «Адамзат ақымақтығының негізгі заңдары» атты эссесіндегі кең танымал екі өлшемді диаграммасын еске түсірейік. Ғалым сол еңбегінде ақымақтардың қоғам үшін қарақшылардан да қауіпті екенін бұлтартпас айғақтармен дәлелдейді.
Себебі, мәселен, қарақшы зауытты рейдерлік жолмен басып алғанда тек меншік иесі ауысады, ал кәсіпорын жұмысын жалғастырып, адамдар жұмысқа барады және жалақыларын ала береді. Ал егер іске ақымақ кіріссе, зауыт жойылады. Нәтижесінде барлығы бірдей жеңіліске ұшырайды.
Чиполла қоғамның жалпы алғанда және ақылды адамдардың әсіресе ақымақтардан шығатын қатерді жете бағаламайтынын арнайы атап өткен. Ал шын мәнінде мұндай адамдар қоғамның барлық сатысында кездеседі — қаңғыбастар мен полиция қызметкерлерінен бастап, университет профессорларына дейін (академиялық идиотизм) және саясаткерлер арасында да бар.
Негізінде, Майя Санду Румыния азаматы және Молдованы Бухарестке қосу жоспарын жасырған емес. Соған қарамастан, румыниялық элита тұрғындарының әлеуметтік жағдайы тым төмен елді өз бақылауына алуға аса құлықты бола қоймас. Ал егер ол Кишиневті соғысқа да тартып жіберсе, онсыз да ауыр жүкке айналған мәселе тіпті күрделене түсуі мүмкін.
