2026 жылы 30 қазанда Павлодар қаласында Қазақстан Республикасының күніне және Ұлы Отан соғысы басталуының 85 жылдығына арналған халықаралық конференция өтті. Ауқымды жиынға Қазақстан мен Ресейдің іздестіру қозғалысының өкілдері, білім беру мекемелері, музейлер мен қоғамдық ұйымдардың мүшелері қатысты. Конференция қонақтарының қатарында вице-консул, Қазақстандағы Россотрудничество өкілдігі басшысының орынбасары және Ресейдің Өскемендегі Бас консулдығының үшінші хатшысы болды.
Конференция Инновациялық Еуразия университетінде ұйымдастырылды. Шараны Павлодардағы «Майдан жолы» іздестіру-зерттеу жасағы мен Инновациялық Еуразия университетінің Жоғары колледжі бірлесіп өткізді.
Жиынның негізгі мақсаты – посткеңестік елдердегі іздестіру және патриоттық бағыттағы ұйымдардың басын қосып, халықаралық байланысты нығайту, сондай-ақ тарихи деректерді іздестіру, білім беру және жастарға арналған бірлескен жобаларды жүзеге асыру жолындағы ынтымақтастықты жандандыру.
Конференцияға әскери тарих, архив ісі және деректану салаларының мамандары, өлкетанушылар, қоғам қайраткерлері, іздестіру жасақтарының жетекшілері мен мүшелері, оқытушылар және студенттер қатысты. Қонақтар арасында Ресейдің Омбы, Новосібір қалалары мен Алтай өлкесінен келген білім беру мекемелері және қоғамдық ұйымдардың өкілдері де болды.
Конференцияға жастардың қатысуы ерекше маңызға ие болды. Жиынға Балаларды қолдау өңірлік орталығының тәрбиеленушілері, Инновациялық Еуразия университетінің Жоғары колледжі, Түсті металлургия жоғары колледжі, Павлодар политехникалық жоғары колледжі, Павлодар ақпараттық технологиялар колледжі және Новосібір қаласындағы Сібір геофизикалық колледжінің студенттері мен оқытушылары қатысты. Сондай-ақ № 5512 және № 6679 әскери бөлімдерінің курсанттары мен полиция мектебінің курсанттары да бас қосты.
Осылайша, конференция мамандардың кәсіби тәжірибе алмасуына ғана емес, жас ұрпақты отансүйгіштік рухта тәрбиелеуге де ықпал еткен маңызды шара болды. Жыл сайын ұйымдастырылатын халықаралық конференция биыл 300-ге жуық жасты қамтыды.
Тарихтың ізі қалған жәдігерлер
Шара басталғаннан-ақ қонақтарға әскери тарихтың әр кезеңінен сыр шертетін үш тақырыптық көрме таныстырылды.
Әсіресе «Майдан жолы» іздестіру жасағының қорындағы әскери археологиялық жәдігерлер көрмесі көпшіліктің қызығушылығын тудырды. Көрмеге қойылған бұйымдар – іздестіру экспедициялары кезінде табылған, соғыс жылдарынан сақталған құнды тарихи айғақтар. Әр жәдігердің астарында қан майданнан өткен жауынгерлердің өмір жолы, ерлігі мен қайғылы тағдыры жатыр. Іздестіру жасағының мүшелері үшін табылған әрбір зат – тарихи шындықты қалпына келтіріп, Отан қорғаушылардың ұмыт қалған есімдерін қайта жаңғыртуға мүмкіндік.
Павлодар тұрғыны Владимир Ильич Найданың жеке коллекциясындағы Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі әскери техника үлгілерінің көрмесі де келушілерге ерекше әсер қалдырды. Мұнда соғыс тарихында маңызды рөл атқарған әскери техникалардың шағын үлгілері ұсынылды. Әр бөлшегі мұқият жасалған макеттер ересектердің де, жастардың да қызығушылығын оятты.
Көпшілік назарына ұсынылған тағы бір көрме – павлодарлық Столяровтар отбасының жеке коллекциясынан жасақталған «Бейбіт өмірді қаласаң, соғысты ұмытпа!» экспозициясы. Көрмеге төсбелгілер, ордендер мен медальдар, сондай-ақ КСРО-ның 1930–1940 жылдардағы қағаз ақшалары мен монеталары қойылды.
Үш көрмені біріктірген ортақ мақсат – соғыс жылдарынан сақталған түпнұсқа жәдігерлер мен тарихи айғақтар арқылы өткеннің өнегесін кейінгі ұрпаққа жеткізу. Келушілер сол дәуірдің мұрасымен жақыннан танысып, тарихи жадыны сақтаудың маңызын тереңірек түсінуге мүмкіндік алды.
Халықаралық байланыс: бірлескен экспедициялар ұзақ мерзімді ынтымақтастыққа жол ашты
Конференцияда Қазақстан мен Ресейдің іздестіру жасақтары және білім беру ұйымдары арасындағы халықаралық ынтымақтастықты дамыту мәселесіне баса мән берілді.
Жиынның ашылуында Инновациялық Еуразия университеті Жоғары колледжінің директоры Армангүл Омарқызы Тәшекенова, вице-консул әрі Қазақстандағы Россотрудничество өкілдігі басшысының орынбасары Александр Андреевич Дьяченко, Ресейдің Өскемендегі Бас консулдығының үшінші хатшысы Виктор Валерьевич Барсуков, Ақсақалдар кеңесі төрағасының орынбасары әрі «Беларусь» мәдени орталығы» беларусь этномәдени бірлестігі төрағасының орынбасары Василий Григорьевич Рак сөз сөйледі. Сондай-ақ Павлодар облысындағы ресейлік отандастар өңірлік кеңесінің төрағасы, «Славян мәдени орталығы» қоғамдық бірлестігі төрағасының орынбасары Татьяна Ивановна Кузина мен Ефремов орта мектебінің тарихи-өлкетану музейінің жетекшісі, Павлодар ауданының құрметті азаматы Светлана Гир-Соновна Шин қатысушыларға жылы лебіздерін білдірді.
Конференция қоғамдық дипломатияны дамытуға, гуманитарлық ынтымақтастықты кеңейтуге және Қазақстан мен Ресей халықтары арасындағы достық байланысты нығайтуға мүмкіндік берді.
Осы бағытта жұмыс істейтін халықаралық қоғамдық ұйымдар елдер мен халықтар арасындағы сенімді, достықты, өзара түсіністік пен тату көршілік қатынастарды нығайтуға күш салып келеді. Алайда халықтық дипломатия тек дипломаттардың, сарапшылар мен қоғам қайраткерлерінің ресми кездесулерімен шектелмейді. Оның шынайы мәні әртүрлі елдердің азаматтары өзара тіл табысып, ортақ тарихи құндылықтар мен адамгершілік мұраттар төңірегінде біріккен кезде айқын көрінеді.
Осындай ортақ құндылықтардың бірі – Ұлы Отан соғысы мен Жеңіске жеткен ұрпақтың ерлігі туралы тарихи жады. Бұл естеліктің мемлекеттік шекаралармен шектелмейтіні анық. Өйткені миллиондаған адамның тағдыры, фашизмге қарсы бірлескен күрес, майдандағы жауынгерлік бауырластық пен тылдағы жанқиярлық еңбек халықтардың ортақ тарихына айналды.
Конференцияда сөз сөйлеген қатысушылар ортақ тарихи жадыны сақтаудың, ұрпақтар сабақтастығын жалғастырудың, іздестіру қозғалысын дамытудың және жастарды Отан қорғаушылардың ерлігі мен жанқиярлығы үлгісінде тәрбиелеудің маңызына тоқталды. Әсіресе Омбы қаласы әкімшілігінің Білім департаментінің бас маманы Анна Александровна Кузнецованың баяндамасы көпшіліктің қызығушылығын тудырды. Ол Омбы қаласында өскелең ұрпаққа патриоттық тәрбие беруде балалар мен жастар қоғамдық бірлестіктерінің атқарып жатқан жұмысы туралы тәжірибесімен бөлісті.
Конференция барысында «Майдан жолы» жасағының іздестіру жұмыстарының нәтижелеріне ерекше көңіл бөлінді. 2026 жылы павлодарлық іздестірушілер Ресей аумағында ұйымдастырылған үш экспедицияға қатысты. Олар Қиыр Шығыстағы Сахалин аралында, Тверь облысындағы Ржев түбінде болған шайқас орындарында және Калининград облысында іздестіру жұмыстарын жүргізді. Әр экспедиция зерттеу жұмыстарының маңызды кезеңіне айналып, іздестірушілердің тәжірибесін молайтуға, халықаралық ынтымақтастықты нығайтуға және Отан қорғаушылардың ерлігін ұрпақ жадында сақтауға үлес қосуға мүмкіндік берді.
«Майдан жолы» жасағы тарихи жадыны сақтау ісіне ерекше көңіл бөліп, жан-жақты қолдау көрсеткені үшін Россотрудничество басшысы Игорь Юрьевич Чайка мен ұйымның Қазақстандағы өкілдігі басшысының орынбасары Александр Андреевич Дьяченкоға шынайы алғысын білдірді. Олардың қаржылай қолдауының арқасында қазақстандық іздестірушілер «Даңқ жолымен» халықаралық жобасы аясында Калининград облысында өткен экспедицияға толыққанды дайындалып, барлық жоспарланған жұмысты жүзеге асыра алды.
Конференцияның маңызды оқиғаларының бірі – Павлодардағы «Майдан жолы» іздестіру-зерттеу жасағы мен Новосібір қаласындағы Сібір геофизикалық колледжінің «Гранит» әскери-патриоттық тәрбие орталығы арасында ынтымақтастық туралы меморандумға қол қойылуы. Құжатқа «Майдан жолы» жасағының командирі Александр Владимирович Шитов пен «Гранит» орталығының жетекшісі Михаил Сергеевич Вараксин қол қойды.
Меморандумға қол қою 2026 жылғы шілдеде Калининград облысында өткен іздестіру-зерттеу экспедициясы кезінде басталған бірлескен жұмыстың заңды жалғасы болды. Аталған экспедицияға Сібір геофизикалық колледжінің оқытушылары мен студенттері және павлодарлық іздестірушілер қатысып, өзара тәжірибе алмасты. Осылайша, білім беру, тарихи іздестіру және жастармен жұмыс бағыттарындағы алдағы ынтымақтастықтың негізі қаланды.
Батырдың мұрасы туған жеріне оралды: Мәукен Нығметовтің жеке заттары Әскери даңқ музейіне тапсырылды
Конференцияның ең әсерлі әрі маңызды сәттерінің бірі – Қызыл армия жауынгері Мәукен Нығметовтің жеке заттарын Әскери даңқ музейінің қорына салтанатты түрде тапсыру рәсімі болды.
Бұл жауынгердің тағдыры іздестіру қозғалысының тарихында ерекше орын алады. Оның өмір жолы халықаралық ынтымақтастықтың арқасында тарихи әділдікті қалпына келтіруге болатынын көрсетеді.
Мәукен Нығметов 1919 жылы Қазақ КСР-інің Павлодар облысы Каганович ауданында дүниеге келген. Қызыл армияның 314-атқыштар дивизиясына қарасты 1078-атқыштар полкінде әскери борышын өтеген.
1942 жылы 29 қыркүйекте Ленинград облысындағы Синявино биіктіктерінде неміс-фашист басқыншыларына қарсы кескілескен шайқаста Отанын қорғап жүріп қаза тапқан. Содан кейін ұзақ жылдар бойы оның тағдыры белгісіз болып келді.
2019 жылы сәуірде Ресейдің Новодвинск қаласындағы «Норд» және Ульяновск қаласындағы «Крутояр» іздестіру жасақтары Ленинград облысынан қызыләскердің сүйегін тапты. Жауынгердің жанында сақталған жеке басын анықтайтын медальонның көмегімен оның кім екені белгілі болды. Ол Павлодар өңірінің тумасы Мәукен Нығметов болып шықты.
Павлодардағы «Майдан жолы» іздестіру жасағының, Омбы облысы губернаторы мен Павлодар облысы әкімінің, Бекмағамбетов Жанат Ислямбекұлының, Павлодар облысы әскери-патриоттық тәрбие қауымдастығының төрағасы Николашин Олег Владимировичтің, Славян мәдени орталығының, Чернобыль апаты ардагерлері мен Әскери-теңіз флоты ардагерлерінің атсалысуымен жауынгердің сүйегі туған жеріне жеткізілді. Бұл іске ERG компаниясы қаржылай қолдау көрсетті.
2020 жылы 6 қазанда Айнакөл ауылында жауынгерге әскери құрмет көрсету рәсімі өтті. Одан кейін Мәукен Нығметовтің сүйегі мұсылман дәстүріне сай туыстарының қабірлерінің жанына жерленді.
Жауынгердің туған топырағына оралуы халықаралық іздестіру ынтымақтастығының, ұрпақтар сабақтастығының және тарихи жадыны жаңғыртудың жарқын үлгісіне айналды.
Сондықтан да Мәукен Нығметовтің жеке заттарының музей қорына тапсырылуы ерекше мәнге ие болды. Салтанатты рәсімге Әскери даңқ музейінің жетекшісі Ерлан Туктагулович Марзатаев, қызыләскердің туысы Инга Уразаловна Нығметова және «Майдан жолы» іздестіру жасағының командирі Александр Владимирович Шитов қатысты.
Музейге табысталған жәдігерлер тарихи мұраның бір бөлігіне айналып, Отан үшін жанын қиған жауынгердің есімін ұрпақ жадында сақтауға қызмет етпек. Арада ондаған жыл өткен соң оның кім екені анықталып, сүйегі туған жеріне қайтарылған болатын.
Рәсімнен кейін қатысушылар Ұлы Отан соғысында қаза тапқандарды бір минут үнсіздікпен еске алды.
Конференция соңында баяндамашыларға салтанатты түрде алғыс хаттар табысталып, қатысушылар естелік суретке түсті.
Бұдан кейін қонақтар Павлодардағы тарихи ескерткіш орындарды аралап, Мәңгілік алауға гүл шоқтарын қойды. Осы рәсім әртүрлі өңірлерден келген бірнеше буын өкілдерінің басын қосқан кездесудің тағылымды қорытындысына айналды. Оларды біріктірген ортақ мұрат – тарихи мұраны сақтау және оны келер ұрпаққа аманат ету.
