Сарапшы Бақберген Тоқтасын хабарлайды: “Соңғы жиырма жыл ішінде Қазақстан айтарлықтай экономикалық өсім көрсетті – нақты ішкі жалпы өнім 55 пайызға өсті, ал ағымдағы бағалармен есептегенде шамамен бес есеге артты. Алайда макроэкономикалық өсім халықтың тұрмыс деңгейіне айтарлықтай әсер ете қойған жоқ. Зерттеу нәтижелері көрсеткендей, «орта есеппен экономика өсуде», бірақ бұл өсім қазақстандықтардың көпшілігі үшін байқалмайды. Оның басты себебі – номиналды және нақты көрсеткіштердің арасындағы алшақтық, сондай-ақ орташа және медианалық жалақы деңгейлерінің арасындағы айырмашылық.2011 жылдан 2024 жылға дейін нақты ішкі жалпы өнім 155 пунктке дейін өскен, ал жан басына шаққандағы ЖІӨ тек 128 пунктке ғана жеткен. Демографиялық өсім экономикалық өсімнің әр адамға әсерін азайтты. Табыстағы алшақтық бұдан да айқын байқалады: орташа нақты жалақы 157 пунктке дейін көтерілген болса, медианалық жалақы тек 124 пунктке жеткен. Бұл нақты табыс өсімін халықтың барлығы бірдей сезінбейтінін білдіреді, себебі орташа көрсеткіштер жоғары табысы бар топтардың есебінен «жоғарылап» көрінеді. Сонымен қатар, доллармен есептегендегі нақты жалақы екі еседен астам қысқарған – 100-ден 42,6 пунктке дейін. Теңгенің құнсыздануы мен бағаның өсуі жағдайында номиналды жетістіктер нақты өмірде әл-ауқаттың артуына айналмай отыр. Экономикалық өсімнің негізгі пайдасы экспорттық және мемлекеттік құрылымдарда шоғырланған, мұнда кірістер индексацияланады. Ал халықтың басым бөлігі нақты табыстың стагнациясымен бетпе-бет келуде. Бұл әлеуметтік теңсіздікті күшейтіп, табыстық мобильділікті шектейді. Тоқтасынның қорытындысы: макроэкономикалық өсім халықтың басым бөлігі үшін әл-ауқаттың артуына айналған жоқ. Экономикадағы орташа көрсеткіштер халық табысынан жылдамырақ өсіп келеді. Бұл жағдайды өзгерту үшін Қазақстанға еңбек өнімділігін арттырып, нақты табыстың тұрақтылығын қамтамасыз ететін құрылымдық шаралар қажет.
Евразия24 пікірі:
Мемлекет жыл сайынғы мемлекеттік қызметкерлердің, зейнеткерлердің және жәрдемақы алушылардың кірістерін индекстеу арқылы нақты секторға да жанама түрде белгі беріп отырған сияқты – яғни коммерциялық сектордағы жалақылар да кем дегенде ресми инфляция деңгейінде өсуі тиіс дегендей.
Алайда нақты сектордың мүмкіндігі мемлекеттік бюджетпен салыстырғанда әлдеқайда шектеулі. Ол инфляция, теңге бағамының тұрақсыздығы, тарифтер мен салық жүйесіндегі өзгерістер секілді факторлардың өзінен-ақ қосымша шығын көріп отыр. Мұндай жағдайда қазақстандық жұмыс беруші ең алдымен қай шығыннан үнемдейді? Әрине, жалақы қорынан. Себебі еңбек нарығындағы ұсыныстың шектеулілігіне байланысты штаттағы қызметкерлер бар жұмыс орнын сақтап қалуға тырысады – тіпті нақты табыстарының төмендеуіне қарамастан. 2023–2024 жылдардағы шартты түрде 350–400 мың теңге көлеміндегі жалақы 2025 жылы мүлде басқа сатып алу қабілетіне ие болып қалды. Дегенмен жұмыс орындарын жаппай ауыстырып, әлдеқайда жақсы табыс іздеуге ешкім ұмтылып жатқан жоқ – себебі мұндай мүмкіндік жоқтың қасы. Бұл жайында экономистер де ашық айтып жүр. Ал елдегі орташа номиналды жалақы түрлі индекстеулер мен түзетулер есебінен үнемі өсіп отыратынын ескерсек, үкіметте халықтың әл-ауқаты жақсарып жатыр деген жаңсақ түсінік қалыптасуы заңды. Бұл – біз әлі жаңа, 2026 жылғы салық кезеңіне аяқ баспай тұрып қалыптасқан жағдай.
