Қазақстан Республикасының Жоғары аудиторлық палатасы хабарлайды: «Қазақстанда азаматтарды зейнетақымен және әлеуметтік қамсыздандыру жүйелерінің тиімділігіне мемлекеттік аудит аяқталды. Аудит нәтижелеріне сәйкес, республикада жыл сайын зейнетақы мен жәрдемақы алушылардың саны да, оларға төленетін сома да артып келеді. Соңғы 5 жыл ішінде орташа ынтымақты зейнетақы 37%-ға, орташа базалық зейнетақы 45%-ға, Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорынан төленетін орташа зейнетақы 25%-ға өсті. Мемлекеттік жәрдемақылардың орташа мөлшері 58%-ға ұлғайса, әлеуметтік сақтандыру қорынан төленетін төлемдер 2,5 еседен астам артқан. Сонымен бірге, аудит жүргізген мамандардың пікірінше, жетілдіру мен назар аударуды қажет ететін бірқатар бағыттар бар. Зейнетақы алушылар туралы ақпарат алмасу мәселелері бойынша халықаралық келісімдер жасасу процесін жандандыру қажет. Бұл Қазақстанда және азаматтығы бойынша мемлекеттерде зейнетақыны қосарлы төлеу қаупін төмендетуге мүмкіндік береді. (…) Сонымен қатар, аудит барысында жүктілік пен босану бойынша төлемдерді жоғарылатуға бағытталған табыс деңгейін және жұмыс орындарының санын қолдан арттыру фактілері тіркелді. Кейбір жағдайларда бір уақытта 3-тен 10-ға дейінгі жұмыс орнынан аударымдар жүргізілген, ал 169 адам бірден 16-дан астам ұйымдарда тіркелген. Мұндай жағдайлардың алдын алу үшін нормативтік базаны жетілдіру қажет. Сонымен қатар, Әлеуметтік сақтандыру қоры активтерінің сенімгерлік басқарудан артық алынуы фактілері тіркеліп, бұл 216 миллиард теңгеден астам сомада активтердің тиімсіз пайдаланылуына алып келген».
Евразия24 пікірі:
Көріп отырғанымыздай, Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорына (БЖЗҚ) қатысты аудиторлар тарапынан айтарлықтай сұрақтар мен ескертулер болған жоқ. Бұл ретте зейнетақы жинақтарын салымшылар кез келген заңды себеппен белсенді түрде шешіп алып жатыр. Ал керісінше, Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қоры (МӘСҚ) желісі бойынша анықталған заң бұзушылықтардың сомасы бірнеше жүз миллиард теңгеге жетеді. Естеріңізге сала кетейік, Eurasia24 биыл қыркүйек айында Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі әзірлеген әлеуметтік кодекске енгізілетін түзетулер туралы арнайы материал жариялаған болатын. Онда Қазақстандағы аналардың МӘСҚ-ны дерлік «құрытып» тастағаны туралы баяндалған еді . 2021–2024 жылдар аралығындағы деректерге сүйенсек, мына бір маңызды мәлімет келтірілген: «Әлеуметтік төлемдердің жалпы көлемі – 958,3 млрд теңге, ал әлеуметтік аударымдар (айыппұлдарды қоса алғанда) бойынша түсімдер – 637,5 млрд теңге. Кассалық тапшылық 320 млрд теңгеге жетіп, рекордтық көрсеткіш тіркелді. Барлық әлеуметтік төлемдердің 82%-дан астамы (790 млрд теңге) ана мен баланы қолдауға бағытталған (жүктілік және босану, бала күтімі бойынша төлемдер). Актуарлық бағалау нәтижелері бойынша жүйенің қаржылық тұрақтылығы 2028 жылы бұзылуы мүмкін». Осы контексте Жоғары аудиторлық палата анықтаған 216 млрд теңге көлеміндегі тиімсіз жұмсалған қаражат – дәл сол күмәнді қаржылық алшақтыққа сай келіп тұр. Демек, МӘСҚ-тағы қаржының «тиімсіз жаратылуына» тек аналар ғана емес, өзге де факторлар әсер еткен болуы мүмкін.
