Матвей СОБОЛЕВ

 Будапештте Дональд Трамп пен Владимир Путин арасындағы жоспарланған кездесудің тоқтатылуын АҚШ президенті мен Қытай төрағасы Си Цзиньпиннің Оңтүстік Кореяда 31 қазан – 1 қараша күндері өтетін АТЭС саммитінде жүздесу ықтималдығынан бөлек қарастыру қиын. Ақ үй басшысы бұл алаңда Пекинге геосаяси артықшылықтарын көрсетпек болған еді. Алайда қазіргі жағдай Вашингтонның ондай тетіктерден қағылғанын көрсетті. Бұл ахуал, өз кезегінде, Қазақстанның Қытайдың экономикалық және саяси ықпал аймағына одан әрі тереңдей ену үрдісін айқын байқатады.

 «Deep state» — терең мемлекет құрылымдары — қаржыландыру көзіне кәдімгі мемлекеттік мекемелер сияқты мұқтаж. Бұл құрылымдардың жасырын қаржысын толықтыру тетіктерінің бірі – АҚШ Қорғаныс министрлігінің (Пентагонның) шамадан тыс «артылып қалған» бюджеті екені бұрыннан белгілі. Сонымен қатар, есірткі айналымы да арнайы қызметтердің дәстүрлі түрде қолма-қол қаржы көзіне айналған. Бұл көлемнің ауқымды болғаны соншалық, 80–90 жылдардың тоғысында аталған құрылымдар әлемдік алтын бағасын төмендету мақсатындағы қаржы операцияларына тікелей қатысқан.

23 қыркүйекте Украина тарапынан жасалған шабуылдың нәтижесінде Запорожье атом электр станциясы сыртқы электр энергиясымен қамтылу мүмкіндігінен айырылды. Осыған байланысты реакторлардың қауіпсіздік жүйелері ішкі дизель-генераторлар арқылы жұмыс істеуге көшті. Мамандардың бағалауынша, мұндай жағдай станцияда «Фукусимаға» ұқсас апаттың туындауына әкелуі мүмкін. Станцияны ұзақ уақыт бойы электр қуатынсыз қалдыру – ядролық қауіпсіздікке айтарлықтай қатер төндіреді.Ресей Украинаға ядролық соққы жасайтын болса, бұл әрекетке Беларусь те, Қытай да, Үндістан да оң көзқарас танытпайды.

2025 жылдың басынан бері алтынның спот нарығындағы құны 44%-ға өсті. Айта кету керек, 2024 жылы бұл көрсеткіш 27%-ды құраған. Спот нарығында тауарлар мен қаржы құралдары нақты жеткізілім мақсатында саудаланады, ал есеп айырысу әдетте 1–2 жұмыс күні ішінде жүзеге асады. Қазіргі үрдіске сәйкес, сары түсті асыл металл көптеген елдердің алтын-валюта резервтеріндегі АҚШ долларын біртіндеп ығыстырып келеді. Бұл құбылыс әсіресе даму үстіндегі мемлекеттерде айқын байқалуда. Франциялық қаржы конгломераты Société Générale ұсынған деректерге сәйкес, 2023 жылдың төртінші тоқсанынан бастап әлемнің орталық банктері резервтік активтер құрылымында доллардың үлесін азайту үрдісін қайта жалғастырды.

Ресей мен Польша арасындағы дрон дауы, нақтырақ айтқанда, Мәскеу мен НАТО-ның (әсіресе оның еуропалық мүшелерінің) арасындағы келіспеушілік – геосаяси күштердің қайта түзіліп жатқанын айғақтайтын оқиға болды. Кремль Шанхай ынтымақтастық ұйымының мерейтойлық саммиті мен Жапонияға қарсы Жеңіс парады барысында Қытай тарапынан қандай да бір сенімді кепілдіктер алған болуы мүмкін. Әйтпесе, Ресей Федерациясының Еуропа бағытындағы ұстанымының күрт қатаңдауын түсіндіру мүмкін емес. Бұл жағдайдың Қазақстан үшін де белгілі бір салдары болары сөзсіз.