Үндістан Премьер-министрі өткір энергетикалық дағдарыс жағдайында елдегі жанармайды үнемдеуге мүмкіндік беретіндей әрекет етуді сұрағанда, ешқандай сұрақ туындамайтыны анық. Бірақ дәл осы тұлға халықты алтын сатып алмауға шақырған кезде, еріксіз күмән ұялайды. Нарендра Модиді үндістердің жеке қаржылық әл-ауқаты емес, рупия бағамына, елдің валюталық резервтері мен бүкіл қаржы жүйесіне түсетін қысым көбірек алаңдататыны айдан анық. Дегенмен, қазіргідей құбылмалы кезеңде халықтың Үкімет басшысының кеңесіне құлақ асады деу қиын.
Статистикалық мәліметтерге сүйенсек, 2024 жылы Үндістандағы алтын тұтыну көлемі 802,8 тоннаны құрады (бұл әлемдік тұтыну көрсеткішінің 16,1%-ы). Бұл тұрғыда тек Қытай ғана алда тұр — 985,3 тонна (19,8%).
Сарапшылардың 2025 жылға арналған болжамы бойынша, Үндістан түбегі тұрғындарының қолында шамамен 25 мың тонна алтын бар (негізінен зергерлік бұйымдар түрінде). Егер бұған орталық банктің — Үндістан резервтік банкінің алтын қорын, сондай-ақ Дели юрисдикциясындағы коммерциялық банктердің, қорлар мен түрлі институттардың қорларын қосатын болсақ, онда жалпы көрсеткіш 30 мың тоннадан асып түседі.
Жағдай тұрақты болған кезде алтынға көпшілік аса мән бере бермейді. Ал қаржы жүйесінде іркіліс басталып, қалыпты тәртіп бұзылған сәтте бағалы металлға деген қызығушылық күрт артады. Әсіресе жинақты алтынмен сақтаудың дәстүрі үзілмеген Үндістанда бұл айқын байқалады.
1967 жылы премьер-министр қызметіндегі Индира Ганди үндістандықтарды «алтын сатып алмауға» шақырған болатын. Алайда бұл үндеу нәтиже берген жоқ. Оның үстіне бұл кезең өткен ғасырдың 60-жылдарының соңы мен 80-жылдарының басындағы алтын бағасы үздіксіз өскен ұзақ «бұқалы» нарықтың қарсаңына сәйкес келді. Сол уақытта бағалы металл құны қарқынды өсті. Ал бұл өсім долларға қарағанда рупия бағамымен есептегенде әлдеқайда айқын көрініс тапты.
Алтын тұтыну көлемі бойынша әлемдегі көшбасшылардың бірі болғанымен, Үндістанның өзіндегі алтын өндірісі жылына небәрі 1–2 тонна шамасында. Ал алтын халықаралық нарықта рупиймен емес, доллар және басқа да тұрақты валюталармен сатып алынады. Соның салдарынан Үндістанның валюта резервтеріне түсетін қысым күшейіп келеді.
АҚШ пен Израильдің Иранға қарсы әрекеттері Таяу Шығыста ірі соғысқа ұласып, Ормуз бұғазының жабылуына әкелді. Соның нәтижесінде көмірсутек бағасы күрт өсті. Мұнай, мұнай өнімдері және сұйытылған табиғи газ — Үндістан импортының негізгі бөлігін құрайды. Физикалық жеткізілім бағасы 50%-дан астам қымбаттап, Үндістан нарығында орны толмайтын тапшылық қалыптасты.
31 наурызда Делиде қаржы жылы аяқталды (бұл кезең 1 сәуір мен 31 наурыз аралығын қамтиды). Нәтижесінде сауда балансының тапшылығы 120 млрд долларға жетті (өткен жылы бұл көрсеткіш 95 млрд доллар болған еді). Осыған байланысты 13 мамырда Үндістан үкіметі алтын мен күміске салынатын импорттық баж салығын 6%-дан 15%-ға дейін көтерді. Оның 10%-ы — тікелей кедендік алым да, 5%-ы — «ауыл шаруашылығы мен инфрақұрылымды дамытуға» арналған мақсатты салық. Сонымен қатар, платина бойынша кедендік мөлшерлеме де 6,4%-дан 15,4%-ға дейін жоғарылады.
Билік мұны дағдарыс жағдайындағы жаһандық тұрақсыздық кезінде бірінші кезектегі тауарларға жатпайтын импорт көлемін қысқарту қажеттілігімен түсіндірді. Осылайша Парсы шығанағындағы соғыс пен Үндістандағы энергетикалық тапшылық ресми түрде жұмсартып сипатталды.
Соғыс басталғанға дейін Үндістан импорттайтын шикі мұнайдың 50%-ы және сұйытылған табиғи газдың 60%-ы Ормуз бұғазы арқылы жеткізілетін. Осындай көлемді ескерсек, Үндістан экономикасы ауыр энергетикалық дағдарысқа тап болды.
Бұған дейін де әлсіз саналатын үнді рупиясы АҚШ долларына қатысты тағы 5%-ға құнсызданды. Ал соғыстың алғашқы айында Үндістанның Резервтік банкінің валюта қоры 40 млрд долларға қысқарды.
2026 жылдың 31 наурызында аяқталған қаржы жылында Үндістан шамамен 72 млрд долларға алтын және тағы 12 млрд долларға күміс импорттады. Бұл ретте жаңа қаржы жылында да алтын мен күміске деген сұраныс құндық мәнде өсуін жалғастырды.
Қалыптасқан жағдайда Нарендра Моди макроэкономикалық тұрақтылықты сақтау үшін тиісті мәлімдеме жасады. Алайда мемлекет пен халықтың мүдделері әрдайым сәйкес келе бермейді. Премьер-министрдің мәлімдемесінен кейін алтын саудасы бірден 20%-ға шарықтап кетті. Тұрғындарының қаржылық мінез-құлқы тұрғысынан алғанда, Қазақстан қымбат металдың нетто-экспорттаушысы болғанына қарамастан, мұндай жағдайда біздің елімізде де көрініс дәл осындай болар еді деп ойлаймыз.
