Астана. 24 сәуір. «Интерфакс-Қазақстан» — Астанада өткен Өңірлік экологиялық саммит (ӨЭС) өз жұмысын аяқтады. Іс-шара Орталық Азиядағы экология және орнықты даму мәселелерін талқылау үшін мемлекет басшыларын, саясаткерлерді, қоғам қайраткерлерін және сарапшыларды біріктірді.
Қазақстанның Экология және табиғи ресурстар министрлігі мәліметінше, 22–24 сәуір аралығында саммит аясында 58 негізгі сессия ұйымдастырылды. Оның ішінде 21 жоғары деңгейдегі және Орталық Азия елдеріне арналған төрт арнайы сессия өтті.
Форумға Орталық Азия елдерімен қатар Әзербайжан, Армения, Ауғанстан, Беларусь, Германия, Грузия, Италия, Камбоджа, Қытай, Моңғолия, Ресей, Сербия, Түркия, Хорватия, Жапония мемлекеттерінің экология саласына жауапты басшылары қатысты. Сондай-ақ Біріккен Ұлттар Ұйымы және ЕҚЫҰ, ШЫҰ, АӨСШК, Еуропалық одақ, Түркі мемлекеттері ұйымы секілді халықаралық құрылымдардың өкілдері болды. Пленарлық отырыста Орталық Азия, Армения, Грузия және Моңғолия президенттері, сондай-ақ Әзербайжан премьер-министрі сөз сөйледі.
Саммиттің басты қорытындысы — «Орталық Азияның экологиялық ынтымақтастығы» декларациясының қабылдануы. Құжатта биоалуантүрлілікті сақтау, химиялық заттар мен қалдықтарды басқару, пластик ластануына қарсы күрес, ауа сапасын жақсарту, жердің тозуы мен шөлейттенуге қарсы іс-қимыл бағыттарында бірлескен ұстаным қалыптастыруға ниет расталды.
Декларация аясында Қазақстанның сирек кездесетін түрлерді қорғау жөніндегі халықаралық қор құру бастамасы, Каспий теңізінің су ресурстарын сақтау бойынша мемлекетаралық бағдарлама әзірлеу, Халықаралық көгалдандыру күнін енгізу және климат пен «жасыл» энергетика бойынша өңірлік ынтымақтастықты дамыту ұсыныстары қолдау тапты.
Сонымен қатар 2026–2030 жылдарға арналған БҰҰ-мен әріптестік негізіндегі өңірлік экологиялық бастамаларды іске асыру бағдарламасы бекітілді. Оның құрамына экология және климат бойынша инвестициялық портфель, табиғатқа негізделген шешімдер құжаты, айналым экономикасы жөніндегі әріптестік бағдарламасы және «Жасыл мектеп» платформасы енгізілді.
Саммит барысында бірқатар инвестициялық келісімдер мен стратегиялық әріптестік туралы меморандумдар жасалды. Қазақстан Үкіметі мен БҰҰ Қоршаған орта бағдарламасы арасында Алматы қаласында өңірлік экологиялық хаб құру туралы келісімге қол қойылды.
Сондай-ақ Қазақстанда энергетикалық көшуге арналған «QaJET» инвестициялық платформасын іске қосу жөніндегі меморандум бекітілді. 2035 жылға дейін кемінде 10 ГВт жаңартылатын энергия қуатын енгізу, шамамен 20 млрд доллар инвестиция тарту және жыл сайынғы шығарындыларды 20 млн тоннадан астамға азайту жоспарланған.
«RES 2026 EXPO» жасыл технологиялар көрмесі аясында жалпы құны 2,3 млрд доллардан асатын 17 құжатқа қол қойылды. Инвестициялар негізінен жаңартылатын энергия көздерін дамытуға, қалдықтарды басқаруға және өнеркәсіпті декарбонизациялауға бағытталған.
Қазақстан бастамасымен халықаралық су ұйымын құру бойынша консультациялар басталды. Оның нәтижелері 2026 жылдың желтоқсанында Абу-Дабиде өтетін БҰҰ конференциясына ұсынылады.
Сонымен қатар Орталық Азия елдері биоалуантүрлілікті сақтау жөніндегі өңірлік декларацияға қол қойып, экожүйелерді бірлесіп қорғауға дайын екенін растады.
Қазақстан ұсынған «Орталық Азияның жасыл қалқаны» бастамасы да қолдау тапты. Бұл жоба жердің тозуы мен шаңды дауылдарға қарсы орман белдеулерін құруды көздейді.
Саммит аясында химиялық қауіпсіздік мәселелері де талқыланып, Қазақстанда Стокгольм конвенциясы бойынша өңірлік орталық құру ұсынысы айтылды.
Тараптар ауыл шаруашылығының тұрақтылығын арттыру бойынша жол картасын әзірлеуге келісті. Бұл бастама климаттың өзгеруіне бейімделу, жердің тозуы мен биоалуантүрліліктің азаюымен күресуге бағытталған.
Қазақстан бастамасымен БҰҰ Бас Ассамблеясы 2026 жылды орнықты даму мақсатындағы еріктілер жылы деп жариялау туралы қарар қабылдады.
Сонымен қатар «Caspian Sea Action Week 2026» және «Green Aral: Volunteers for Life» келісімдері жасалып, экологиялық еріктілікке азаматтарды тарту күшейтілмек.
Әлеуметтік бағытта Орталық Азия елдері мен ДДҰ-ның Еуропалық өңірлік бюросы «Арал өңірінің салауатты болашағы» жол картасын іске асыру туралы декларацияға қол қойды.
«RES 2026 EXPO» көрмесіне 30 елден 247 компания қатысып, шамамен 20 мың адамға арналған іскерлік байланыс алаңы ұйымдастырылды.
Жалпы алғанда, қол жеткізілген келісімдер Астанада өткен 2026 жылғы Өңірлік экологиялық саммиттің тек пікір алмасу алаңы ғана емес, нақты бастамалар мен бірлескен іс-қимылдарды іске қосатын маңызды платформаға айналғанын көрсетті.
