Жоғары технологиялардың қарқынды дамуына байланысты Қазақстанда «лас ақшаның» негізгі көзі классикалық контрабандамен айналысатын ұйымдасқан қылмыстық топтардан экономикалық қылмыстарға ойысуы заңды құбылыс болды. Бүгінде заңсыз жолмен алынған табыстың басым бөлігі азаматтар мен бизнеске қарсы жасалатын экономикалық құқық бұзушылықтардан қалыптасып отыр.
Ranking.kz порталының мәліметінше, Қазақстан Республикасы Қаржылық мониторинг агенттігінің (ҚМА) 2025 жылғы қорытындысы бойынша қылмыстық жолмен алынған кірістерді заңдастыру (жылыстату) фактілері бойынша 140 қылмыстық іс тіркелген. Бұл – алдыңғы жылмен салыстырғанда 84 пайызға көп әрі соңғы он жылдағы ең жоғары көрсеткіш. Оның ішінде 98 іс бойынша тергеу аяқталып, 93 іс сотқа жолданған.
Сондай-ақ портал қылмыстық кірістерді жылыстатуға негіз болған негізгі құқық бұзушылықтардың құрылымын келтіреді:
- алаяқтық (ҚК-нің 190-бабы) – 31%;
- қаржы пирамидаларын ұйымдастыру және басқару (ҚК-нің 217-бабы) – 18%;
- сеніп тапсырылған бөтен мүлікті иемденіп алу немесе ысырап ету (ҚК-нің 189-бабы) – 13%;
- заңсыз кәсіпкерлік (ҚК-нің 214-бабы) – 13%;
- ұйымдасқан қылмыстық топ құру (ҚК-нің 262-бабы) – 11%.
Анықталған қылмыстық кірістерді жылыстату фактілерінің 86 пайызы дәл осы құқық бұзушылық санаттарына тиесілі.
Сотқа дейін жеткен істердің үштен екісінен астамы – қаржылық тергеп-тексеру сапасының жоғары деңгейде екенін көрсететін маңызды көрсеткіш. Сондай-ақ қылмыстық жолмен алынған табыстың пайда болуынан бастап оны заңдастыруға дейінгі бүкіл тізбекті анықтауға бағытталған тәсіл халықаралық тәжірибеге толық сәйкес келеді. Өйткені қазіргі таңда мемлекеттің мақсаты қылмыскерді жауапқа тартумен ғана шектелмей, заңсыз жолмен алынған активтерді де мемлекет кірісіне қайтару болып отыр.
Алғашқыда бұл деректер Қазақстанда қылмыстық кірістерді жылыстату көлемі 84 пайызға артқандай әсер қалдыруы мүмкін. Алайда, шын мәнінде, бұл көрсеткіш мұндай қылмыстардың көбірек анықтала бастағанын білдіреді. Демек, қаржылық тергеп-тексеру жұмыстарының тиімділігі мен сапасы айтарлықтай жақсарған.
