Сауд Арабиясының тақ мұрагері Мұхаммед бен Салман әл Сауд қорғаныс министрі болып тұрған кезінде, 2015 жылы йемендік хуситтерге қарсы «Шешуші дауыл» операциясын бастауға бастамашы болды. Ал 2026 жылдың қазанында «Ансар Алла» қозғалысы корольдіктің билеуші әулетіне ғана емес, тұтас мемлекеттік жүйесіне қауіп төндіріп отыр. Стратегиялық геосаяси қателіктің өтеуі араға жылдар салып осылай қайтып келеді.
Йеменді бейресми түрде «басқыншылар зираты» деп атайды. Бұл жағынан ол «империялар зираты» атанған Ауғанстанға ұқсайды. Эр-Рияд Йеменде америкалық үлгімен тәртіп орнатуға тәуекел еткен кезде Вашингтонның өзі Ауғанстандағы соғыстың шырмауына әбден батып үлгерген еді. Сауд Арабиясының басшылығы қандай үлкен тәуекелге барып отырғанын сол кезде толық түсінбеген де болуы мүмкін.
Кейінгі оқиғалар бұл шешімнің тым астам сенімнен туған қадам болғанын көрсетті. 2015–2026 жылдар аралығында хуситтер Иранның көмегімен өз әскери өнеркәсібін құра алды. «Ансар Алланың» ұшқышсыз ұшу аппараттары, қанатты және баллистикалық зымырандарының қаншалықты қауіпті екенін саудиялықтар мен олардың коалициядағы одақтастары ғана емес, америкалықтар, британдықтар мен израильдіктер де іс жүзінде сезінді.
Хуситтердің соққыға төзімділігі қазіргі заман үшін таңғаларлық деңгейде. Осы фактордың өзі олармен соғысып, күш сынап көргісі келетін көптеген тарапты мұндай қадамнан тежеп отыр.
Эр-Рияд Йемендегі соғысты бастағанда әуедегі басымдық пен теңіз қоршауына арқа сүйеді. Өйткені таулы аймақтарда құрлықтан соғыс жүргізуде Сауд Арабиясы мен оның одақтастары алғашқы кезеңнің өзінде хуситтерге қарсы айтарлықтай нәтиже көрсете алмады.
Уақыт өте келе Эр-Риядтың әскери әлеуеті Пентагонның мүмкіндіктерімен салыстыруға келмейтіні анық байқала бастады. Ал осы аралықта «Ансар Алла» қозғалысы да бір орында тұрған жоқ. Әсіресе әскери тұрғыдан айтарлықтай күшейді. Бүгінде асимметриялық соғыс жүргізу мүмкіндігі жағынан Йемен мен Сауд Арабиясының әлеуеті бір-біріне едәуір жақындаған.
Қақтығыстың барысына географиялық жағдай да ықпал етіп отыр. АҚШ үшін Ауғанстандағы соғыстың басты қиындықтарының бірі – орасан зор қашықтыққа жүк тасымалдау қажеттілігі еді. Әр тонна жүкті жеткізу үшін қыруар авиаотын жұмсалды. Ал Сауд Арабиясының жағдайы мүлде басқа. Хуситтер корольдіктің мұнай, банк, энергетика, көлік және логистика салаларындағы нысандарына елдің кез келген дерлік аумағында соққы бере алатынын көрсетіп отыр.
Парсы шығанағындағы соғыс Эр-Риядтың кірісін азайтты. Корольдік үшін бұл әскери мүмкіндіктерге тікелей әсер етеді. Мәселен, Йеменде он жыл бойы соғысқан судандық жалдамалылар қыркүйекте жалақысы кешіктірілгеннен кейін хуситтердің шабуылына төтеп бере алмай, позицияларын тез тастап кетті. Қаржы тапшылығы «Ансар Аллаға» қарсы соғысқан Оңтүстік Йемен тайпалары жасақтарының да жауынгерлік қабілетін әлсіретті.
Хуситтер Сауд Арабиясының мұнай инфрақұрылымына жүйелі түрде соққы беріп келеді. Олардың нысанасына мұнай өңдеу зауыттары мен мұнай терминалдарынан бастап кен орындарының жабдықтары мен «Шығыс – Батыс» құбырына дейін түсіп отыр. Сауд Арабиясының халықаралық аренадағы орны көбіне мұнайға және одан түскен табыстың арқасында жинақталған байлыққа сүйенеді. Мәселен, Saudi Aramco-ның еуропалық серіктестеріне қазан айында олардың мұнай өңдеу зауыттарына шикізат жеткізілмейтінін ескертуі Эр-Риядтың экономикалық жағдайына ғана емес, халықаралық ықпалына да кері әсер етеді.
7 тамызда Сауд Арабиясы, Пәкістан және Түркия арасында асығыс әзірленіп, қол қойылған Мекке пактісі өзінің қауқарсыздығын қазірдің өзінде көрсетті. Хуситтер корольдіктің стратегиялық нысандарына соққы жасап жатқан тұста Исламабад ұшқышсыз аппараттармен жасалған шабуылдар Пәкістанның тікелей араласуына негіз бола алмайтынын алға тарта бастады. Ал егер «Ансар Алла» Меккеге құрлықтан шабуыл жасаса, онда Пәкістан әскері міндетті түрде араласады деген ұстаным айтылуда. Түркия да өзінше көмек көрсетуге дайын: бірақ әскерін тікелей ұрыс қимылдарына жібермейді.
Алдымен Эр-Риядқа АҚШ берген әскери кепілдіктердің іс жүзінде қауқарсыз екені байқалды. Кейін хуситтердің шабуылы күшейген тұста Пәкістан мен Түркияға қатысты да осы жағдай қайталанды. Ал хуситтер болса, ештеңені ұмытпайтын әрі алған бетінен қайтпайтын қарсылас екенін көрсетіп отыр.
Қазақстан үшін Сауд Арабиясы мен хуситтер арасындағы қақтығыс одақтас пен қарсыласты таңдауда барынша сақ әрі байыпты болудың қаншалықты маңызды екенін көрсететін мысал. Сонымен бірге мемлекеттің өз әскери әлеуетін де асыра бағаламай, нақты мүмкіндігіне сай бағалауы қажет.
