Exclusive журналы «Қазақстан қауіп-қатерге қаншалықты дайын? Украинадан алынар сабақ бар ма?» деген мәселені көтереді. Бейнематериалдың сипаттамасында былай делінген: «Ресей мен Украинаның арасындағы соғыс әлемдік қауіпсіздікке деген көзқарасты түбегейлі өзгертті. Тіпті қақтығыс ошағынан алыс жатқан елдердің өзі мемлекеттің тәуелсіздігін қамтамасыз ету үшін қуатты армияның қажет екенін ұғына бастады. Exclusive.kz редакциясы Украина тәжірибесіне үңіліп, бұл елдің әскери тұрғыдан әлдеқайда дамыған қарсыласқа қалай төтеп бергенін талдайды.»
Евразия24 пікірі:
«Бізді жаппай мобилизация мен миллиондаған FPV-дан басқа ештеңе құтқармайды. Біз Украина емеспіз, бізге жақын маңда көмек қолын созатын мықты әрі одақтас өркениет жоқ. Басқаша жолмен жеңіске жету мүмкін емес, бізге ешкім көмектеспейді. Біз жау қоршауындағы әлемде өмір сүріп жатырмыз».
Жоқ, бұл біздің емес, бейнеролик астындағы пікірлердің бірі — @ИльнурГалямшин есімді қолданушының сөзі. Барлық тыныс белгілері мен орфографиясы сол күйі сақталған. ФПВ деген қысқартудың нақты нені білдіретіні түсініксіз болса да, пікірдің астары мен рухы анық: «жаппай мобилизация қажет, әрі мүмкіндігінше тезірек!»
Әрине, бізде мобилизация басталса, бізді жау санайтын көршілеріміз өз тарапынан да жауап ретінде әскерге шақыру жарияланатыны сөзсіз. Мұнда кім бірінші қимылдайды, сол басым түседі: кім бұрын мобилизация жасаса, сол бірінші шабуылдауға мүмкіндік алады…
Баяғыда, Қырым соғысы кезінде, яғни қазіргі емес, одан да бір ғасыр бұрын, британ атты әскері – түгелге жуығы ақсүйек әулеттерден шыққан жас офицерлер – орыс шептеріне батыл да көркем шабуыл жасап, дерлік толықтай қырылып қалған. Ол кезде ақын олардың ерлігін «ерлік пен ессіздік» деп бағалаған еді. Алайда бүгінгі заманның бейресми ұраны мүлде басқа.
«Ақылсыздық пен батырлық» – міне, қазіргі бейнежазбаның да, оны қуаттап пікір қалдырған автордың да, тіпті тұтастай алғанда, осы «Эксклюзивтің» де өмірлік ұраны осы тәрізді.
Айтпақшы, роликтің өзі айтарлықтай түсініксіз әрі жүйесіз жасалған: авторы кім, монтажын кім жасаған, кадрларды өздері түсірді ме, әлде украиналық сарапшылардың бейнелері қайдан алынған, кейіпкерлерімізбен кадр сыртындағы әңгіме кімнің дауысымен жүріп жатыр – бәрі бір үлкен «әскери құпия» сияқты.
Айтпақшы, «ақылсыздық пен батырлық» деген сөз осы роликтегі біздің кейіпкерлерге тікелей қатысты емес – олар «әскери сарапшы» ретінде көрсетілген, біз де солай екеніне сенуге тиіспіз. Ермек Сейітбатталов – жай ғана «әскери сарапшы», қандай да бір әскери атақ не қызметі нақты көрсетілмеген. Ғалымжан Сәдуақасов болса – ел арасында сирек кездесетін «экс-подполковник» атағымен шыққан.
Сарапшылар өз рөлін орындайды: әскерде тәртіп жоқ дейді, реформалар қажет дейді, армияны күшейту керек дейді – бәрі де классикалық қалыптағы пікір.
Бұл жерде кім дауласып жатыр дейсіз? Әрине, армияны реформалау керек, күшейту қажет, ал ондағы тәртіптің ақсауы да – жасырын емес шындық.
«Еуразия-24» редакциясының сұрағы сарапшыларға емес. Сұрақ – «Эксклюзив» журналына және тікелей Карлығаш Еженоваға бағытталады: соғысқа жедел дайындық керек дейсіздер, бұл не туралы сөз? Қандай мақсат көзделіп отыр?
Алайда бұл сұрақ, шын мәнінде, риторикалық қана. Себебі жауабы бейнематериалда, оның ең басында-ақ берілген:
«Бұл материал Еуропалық Одақтың «Нақты деректер арқылы аудиторияның тұрақтылығын арттыру» жобасы аясында Internews ұйымы арқылы қаржыландырылады. Мазмұны үшін толық жауапкершілік Exclusive.kz редакциясына жүктеледі және ол Еуропалық Одақ пен Internews ұйымының көзқарасын міндетті түрде білдірмейді».
Міне, енді бәрі әскери саптай анық әрі жүйелі: Украинадағы соғыс Ресей мен Қарулы күштер арасында емес, тұтас Еуроодақпен жүріп жатыр. Сондықтан ЕО өз армиясына Қазақстаннан «келісімшарт» негізінде журналистерді тартып жатыр. Осылайша Карлығаш Еженова әлгі «дәлелді хикаялар» бойынша келісімшартқа қол қойып, оны адал орындап жатыр деуге толық негіз бар.
Айтпақшы, бұл шайқаста ол жалғыз емес — әрі бұл ресейдің арнайы әскери операция басталған күнінен бастап жасаған ісі емес. Қазіргі келісімшартты жүзеге асырып отырған Internews ұйымы Қазақстанда баяғыдан жұмыс істеп келеді. Мәселен, сол жерден шыққан «қарулас құрбылары» — Маржан Елшибаева мен Гүлнара «Бажкенова» — бүгінде «Айран» мен «Орда» медиаларында «қызмет атқаруда».
