Александра АЛЁХОВА

Материалы

Жасанды интеллект және балалар: жаңа тәуелділік қаупі?

Бұған дейін мен бірыңғай ұлттық цифрлық экожүйені жедел қалыптастыру қажеттігін атап өттім. Осыған орай, тиісті инфрақұрылымды дайындау, заңнамалық базаны әзірлеу, деректерді жинау жүйесін құру, сондай-ақжасанды интеллектті енгізу жұмыстарын бастау жөнінде тапсырма бергенболатынмын. Алайда бұл тапсырмалардың орындалу барысы көңіл көншітпейді, – деді Қасым-Жомарт Тоқаев. Президенттің сынынан кейін мемлекеттік органдар жеделқимылдай бастады. Дегенмен, Қазақстанның жасанды интеллект әлемінежаппай енуі шеңберінде қоғам назарынан тыс қалып, кеңінен талқыланбайкелген бір маңызды мәселе бар. Жасанды интеллекттің білім беру саласына, жалпы күнделікті өмірге кеңінен енгізілуінің елдегі 7 миллионға жуықбаланың дамуына ықпалы қандай болмақ?

3 трлн теңге жұмсалды, ал халық су, жылу, жолсыз отыр

2024 жылғы қыркүйекте Президент Қасым-Жомарт Тоқаев бюджеттік қатынастар саласындағы ретсіздіктерге назар аударды. «Шағын және орта бизнестен түсетін салықтарды өңірлерде қалдыру туралы шешім – уақтылы әрі дұрыс қабылданған шешім. Бұл кәсіпкерлікті дамытуға серпін беріп, әкімдердің дербестігін арттырды. Алайда бірқатар өңір басшылары бұл қосымша табыс көзін ұқыпсыз пайдаланып, мемлекет үшін нақты пайдасы жоқ, екінші кезектегі жобалар мен міндеттерге жұмсады. Осыған байланысты бюджет тапшылығын жабу көздерін табу үшін Үкімет өтемдік тетіктерді ойластырып, ұтымды шешімдер қабылдауы қажет», – деді Мемлекет басшысы 2024 жылғы қыркүйектегі Қазақстан халқына Жолдауында.

Жүйесіз жоспарлау мен жалған есеп: «Жаңа Қазақстандағы» ескі мәселелер

Жоғары аудиторлық палата (ЖАП) 2024 жылғы республикалық бюджеттің орындалуы туралы Үкімет есебіне жасаған қорытындысында елдің жалпы экономикалық көрсеткіштерімен қатар, халық үшінжүзеге асырылып жатқан үш ұлттық жобаның орындалу барысына арнайы тоқталды. Олар – «Жайлы мектеп», «Ауылдық денсаулық сақтаудыжаңғырту» және «Қолжетімді интернет» жобалары. Соңғысы 2027 жылға дейін жоспарланғандықтан, әзірге алғашқы екі жобаға жеке назар аударамыз. 2025 жылы 14 мамырда Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев«Самұрық-Қазына» АҚ басқарма төрағасы Нұрлан Жақыповты қабылдағанболатын. Сол кездесуде Президентке «Жайлы мектеп» ұлттық жобасыныңорындалуы жөнінде қысқаша ақпарат берілді: «Қазіргі уақытта 106 мектептіңқұрылысы аяқталды, жыл соңына дейін тағы 102 мектеп салынбақ». Бәрі жоспарға сай жүріп жатқандай көрінеді.

Туризм мен жол инфрақұрылымындағы дағдарыс: Президент араласқаннан кейінгі жағдай

«Республикалық маңызы бар 10 мың шақырымнан астам жол жөнделіп, қайта құрылып қолданысқа енгізілді. 2020–2022 жылдары жеке инвесторлардың есебінен 196 жаңа жол бойындағы сервис нысаны салынды және шамамен200 нысан стандартқа сай етіп жаңартылды. Сонымен қатар автожолдарды жөндеу мен реконструкциялау аясында 59 санитарлық-гигиеналық торапорнатылды. Нәтижесінде ұлттық стандарт талаптарына сай нысандардың үлесі 52%-дан 74%-ға дейін артты», – делінген құжатта. 2030 жылға дейінгі көлік-логистикалық әлеуетті дамыту тұжырымдамасы туралы есепте 2023–2024 жылдары 75 заманауи нысан және 71 санитарлықторап іске қосылып, тағы 100-ден астам нысан нормативтік жағдайға келтірілгені айтылды.

Жұмыс бар, жалақы жоқ: Қазақстандағы еңбек нарығының қарама-қайшылықтары

Енді бес жыл бұрынғы кезеңге шолу жасайық. 2020 жылы COVID-19 пандемиясының белең алған кезеңде, 2 сәуірде өткен Үкімет отырысында сол кездегі Премьер-Министрдің бірінші орынбасары – Қаржы министрі Әлихан Смайылов «Жұмыспен қамтудың жол картасын» жүзеге асыруға инфрақұрылымдық жобалар арқылы 1 трлн теңге бөлінетінін және бұл 250 мың жұмыс орнын ашуға мүмкіндік беретінін мәлімдеген болатын. Аталған кезеңде Ұлттық статистика бюросы (ҰСБ) жариялаған ресми дерекке сәйкес, елдегі жұмыссыздық деңгейі 4,9%-ды құрады. Жұмыс істейтіндердің саны – 6,7 млн адам, ал өзін-өзі жұмыспен қамтығандар – 2 млн азамат болған.

Еще от автора

KazSat-3R: ұзақ мерзімге арналған жоба

Қазақстанда 2029 жылға дейін KazSat ғарыштық байланыс жүйесінің жаңа серігі пайдалануға беріледі. Премьер-министрдің ресми сайтында жарияланған ақпаратқа сәйкес, бұл жобаға 10 млрд теңгеден астам қаржы бөлінді. Қазақстан үшін ұлттық байланыс серіктерін пайдалану жаңа тәжірибе емес. Бұған дейін KazSat-1, KazSat-2 және KazSat-3 серіктері іске қосылған. Қазіргі уақытта KazSat-2 мен KazSat-3 елдің байланыс жүйесінде өз қызметін жалғастырып келеді. Елге тағы бір байланыс серігі не үшін қажет? Бюджет тапшылығы жағдайында 10 млрд теңге – көп пе, әлде аз ба? Жаңа аппаратты кім құрастырады? Осы және өзге де сұрақтарды Eurasia24 «Ғарыштық зерттеулер және технологиялар» журналының бас редакторы Нұрлан Әселқанға қойды.

Құрылыс қарқыны Қазақстан экономикасының ұзақ мерзімді дамуын қамтамасыз ете ала ма?

Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Қазақстан стратегиялық зерттеулер институтында (ҚСЗИ) Экономика жөніндегі сарапшылық кеңестің отырысы өтті. Жиында елдің құрылыс саласын дамыту мәселелері қаралды. Оған «QazIndustry» Қазақстан индустрия және экспорт орталығы» АҚ мен ҚР Өнеркәсіп және құрылыс министрлігінің өкілдері қатысты. Отырыстың күн тәртібі Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Парламент палаталарының бірлескен отырысында берген тапсырмалары негізінде қалыптастырылды. Президент сол кезде: «Қазақстанды тұтас бір үлкен құрылыс алаңына айналдыруымыз керек», – деген болатын. Сонымен қатар Мемлекет басшысы бұл ретте, ең алдымен, инфрақұрылымдық жобаларды – теміржолдарды, автомобиль жолдарын, әуежайларды, вокзалдарды және өнеркәсіп кәсіпорындарының жұмысын қамтамасыз ететін нысандарды салу мәселесін назарда ұстағанын атап өткен жөн. Дегенмен, тұрғын үй құрылысының көлемі, әсіресе ірі қалалардағы көппәтерлі тұрғын үй кешендерінің саны қарқынды артуы мүмкін деген пікір де бар.

Қазақстанның автокөлік өнеркәсібі: «сұр» импортқа қарсы күрес және өндірісті жаңғырту мәселесі

Үкімет отандық автозауыттарды сыртқы қауіп-қатерден қорғау шараларын жедел қабылдауға кірісті. Премьер-министр Олжас Бектенов 21 шілдеде өткен Үкімет отырысында Қаржы министрлігі мен Өнеркәсіп және құрылыс министрлігіне «сұр» импортпен әкелінетін автокөліктердің жолын кесуге бағытталған қатаң шаралар топтамасын әзірлеуге небәрі 10 күн уақыт берді. Алайда ұлттық заңнама, ЕАЭО талаптары, кедендік әкімшілендіру және техникалық реттеу мәселелерін қатар қамтитын мұндай күрделі түйткілге қатысты шешімдерді 10 күн ішінде әзірлеу басқарушылық тұрғыдан тым асығыс қадамға ұқсайды. Өйткені мұндай қысқа мерзімде дайындалған құжат жеткілікті пысықталмай қабылданып, күткен нәтижеден гөрі қосымша мәселелер туындату қаупін жоққа шығаруға болмайды.

Қазақстан экономикасын қандай қауіп күтіп тұр?

Жуырда Халықаралық валюта қоры (ХВҚ) World Economic Outlook Update: Global Economy in Crosscurrents of War and Technology атты шілде айының жаңартылған баяндамасын жариялады. Қор сарапшыларының бағалауынша, әлемдік экономика бүгінде әртүрлі сипаттағы сыртқы күйзелістердің ықпалында қалып отыр. Бір жағынан, Таяу Шығыстағы әскери қақтығыс, сондай-ақ Ормуз бұғазы арқылы мұнай мен газ жеткізіліміндегі іркілістер жаһандық экономикаға қысым түсіруде. Екінші жағынан, жасанды интеллект технологиялары мен микроэлектроникаға арналған жабдықтарға сұраныстың күрт артуы экономикалық белсенділікті ынталандырып отыр. Бір қызығы, ХВҚ сарапшылары Орталық Азия мен Қазақстан экономикасына қатысты Еуразиялық даму банкінің (ЕАДБ) бағалауларындай оптимистік көзқарас танытпаған. Бұған дейін біз ЕАДБ-ның 2026–2028 жылдарға арналған болжамдарын жан-жақты талдап, жаһандық күйзелістерге қарамастан Қазақстан экономикасының өсімі сақталатыны жөніндегі тұжырымдарына тоқталған едік.