Мансұр Жетігенов

Қызылордада өткен V Ұлттық құрылтайдың басты ақпараттық оқиғасы — жақын арада вице-президент лауазымының енгізілуі болмақ. Конституцияға енгізілетін өзгерістер тек қағаз бетіндегі жазулар болса, вице-президент — мемлекет басшысына қатысты күтпеген жағдайлар (форс-мажор) орын алғанда, негізгі шешімдерді қабылдайтын және құжаттардың мазмұнына тікелей ықпал ететін нақты тұлға. Қазақстандағы суперпрезиденттік билік жүйесінің табиғаты осындай, сондықтан саяси процестерден хабары бар орта екінші кезектегі мәселелерге назар аудармайды.

Алтынның бір унциясы 5 000 АҚШ доллары (шамамен 31,1 г) деңгейіне қарай қарқынды түрде жақындап келеді. Қаңтар айындағы екі күн ішінде спот нарықта (төлемнен кейін 1–2 күн ішінде активті жеткізу арқылы жасалатын мәмілелер) алтын бағамы 5,6%-ға өсті, ал қаңтардың үш аптасында өсім 11%-ды құрады. Жақын уақытқа дейін алтын мұндай өсімді бір жыл ішінде де көрсетпеген еді. Шын мәнінде, бұл алтынның құны күрт өсіп жатыр дегеннен гөрі, фиаттық (ешқандай нақты активпен қамтамасыз етілмеген) валюталардың құнсыздану үдерісімен байланысты. Бұл тұрғыда негізгі рөлді АҚШ доллары атқарып отыр.

Қомағай Лондон Ситидің Қазақстан экономикасы мен мемлекеттік бюджеті үшін елеулі қиындықтар туғызды.  Ұлыбританияға Ресеймен қақтығыс жағдайында қосымша қаржы ресурстары қажет, сондықтан оларды жан жақтан іздеуге мәжбүр. Мұнай тасымалының ағындарын Каспий құбыр консорциумынан (КҚК) негізгі акционері британдық BP болып табылатын Баку – Тбилиси – Джейхан (БТЖ) бағытына қайта бағдарлау жағдайында экономикалық тиімділік айқын көрінеді. Атап айтқанда, КҚК арқылы бір тонна мұнайды тасымалдау құны шамамен 30 АҚШ долларын құраса, БТЖ құбыры арқылы мұнай айдау 100 АҚШ долларына жетеді.

Республикада дәстүрлі емес жыныстық бағдарды насихаттауға тыйым салуды көздейтін заңнамалық түзетулерге өзін «ұжымдық Батыс» деп атайтын елдердің елшіліктері үйлестірілген түрде наразылық білдірді. Олардың мәлімдеуінше, Қазақстандағы жаңа құқықтық тәртіп адам құқықтарын шектейді. Сонымен қатар, бұл мәлімдемеге қол қойған елдер қатарында адам құқықтары мен бостандықтары елеулі түрде бұзылатын мемлекеттердің өкілдері де едәуір көп екені айтылған. 

 Ресейдің саяси басшылығы біраз уақыт бойы «Трамп -жақтасымыз» (немесе өзіміздің адам) деген көзқарасты ұстанды. Мәскеу АҚШ-тың 47-президентімен стратегиялық маңызы бар мәселелер бойынша нақты келісімге қол жеткізуге болады деп санады. Алайда бұл ұстанымның негізсіз екені тәжірибе жүзінде белгілі болған соң, Кремльдің саяси бағыты 2024 жылғы бұрынғы бағыт-бағдарына қайта түсті. Қазақстан үшін Ресейдің бұл тәжірибесі маңызды, өйткені Астанаға дәл осы жолды қайта бастан кешіп, уақыт жоғалтудың қажеті жоқ — қалыптасқан жағдайдың мәні қазірдің өзінде түсінікті.