Ресей, АҚШ және Украина өкілдерінің келіссөзі 2026 жылы 10 қарашада Абу-Дабиде басталып, екі күнге созылады. Кездесу қарсаңында Вашингтон қақтығысты тоқтату жөніндегі жан-жақты келісім әзірленіп жатқанын мәлімдеді. Ал Еуропалық одақ елдері келіссөзге кімнің қатысатыны және Киевке көмекті қаржыландыруды жалғастыру мәселелері бойынша ортақ ұстанымға келе алмай отыр. Келіссөз АҚШ-тың ішкі саяси ахуалы өзгеріп жатқан кезеңде өтпек.
АҚШ ұстанымы және келіссөз форматы
АҚШ президенті Украинаға қатысты ауқымды келісім әзірленіп жатқанын мәлімдеді. The New York Times басылымының хабарлауынша, Дональд Трамп: «Нақты не талқылағанымызды айта алмаймын. Бірақ бір нәрсені айта аламын: келісім жасалады. Бұл тек Украинамен шектелмейтін ауқымды келісім болмақ», – деген. Германияның Welt басылымы Трамп жариялаған келісім бүкіл Еуропаны қамтитынын, ал Вашингтон Мәскеумен құрлықтағы қауіпсіздіктің жаңа жүйесін талқылап жатқанын жазды.
Кездесу қарсаңында АҚШ-тың арнайы өкілдері Стив Уиткофф пен Джаред Кушнер бірқатар кездесу өткізіп, Ресей президентімен де келіссөз жүргізді. Беларусь президенті Александр Лукашенко да 3 қарашада Минскіде өткен Еуразиялық қауіпсіздік жөніндегі IV форумда қақтығыс алдағы айларда аяқталуы мүмкін екенін мәлімдеді.
АҚШ президентінің арнайы өкілі Джаред Кушнер X әлеуметтік желісіндегі жазбасында Еуропадағы болашақ қауіпсіздік жүйесіне қатысты АҚШ ұстанымын түсіндірді. Ол бес мақсатты атады:
- қауіпсіздік мәселелері бойынша тұрақты түрде кеңесу;
- дағдарыс кезінде сенімді байланыс орнату;
- әскери саладағы ашықтықты арттыру;
- шиеленістің өршу қаупін азайту үшін екіжақты шаралар қабылдау;
- Еуропада ұзақ мерзімді қауіпсіздік пен тұрақтылықты қамтамасыз ететін берік негіз қалыптастыру.
Кушнер кез келген келісімге әр елдің егемендігі, аумақтық тұтастығы және өз бетінше шешім қабылдау құқығы ескерілуге тиіс екенін де мәлімдеді. Оның айтуынша, әр мемлекет өз қауіпсіздігіне қатысты мәселелерді өзі шешіп, қандай одақтарға қосылатынын дербес айқындайды. Ешбір елдің басқа мемлекеттің егемен таңдауына «вето» қоюға құқығы болмайды. Ол АҚШ еуропалық серіктестерімен тығыз кеңесіп отыруға ниетті екенін қосты. Washington Post газетінің шолушысы Дэвид Игнатиус дереккөздеріне сүйеніп жазғандай, Кушнер бұрын жұмыс істеген «Ресей – НАТО» кеңесінің үлгісін Ресей мен Еуропа елдері арасындағы келіссөздерге қолдануға болады деп санайды. Игнатиустың айтуынша, АҚШ әкімшілігі әлемдегі тұрақтылықтың берік негізін қалыптастыру үшін Ресей мен Еуропа елдерінің диалогін маңызды деп есептейді.
Осылайша, Кушнер сипаттаған АҚШ ұстанымы екі қағидаға сүйенеді: қауіпсіздіктің кең ауқымды жүйесін талқылау және әр елдің қауіпсіздік саясаты мен одақтастарын өз бетінше таңдау құқығын сақтау. Алайда жария мәлімдемелерде бұл қағидалардың Украинадағы қақтығысты реттеудің нақты шарттарына қалай қолданылатыны әзірге түсіндірілген жоқ.
Делегациялар құрамы
Ресми мәліметтерге сәйкес, Ресей делегациясының құрамына президент көмекшісі Владимир Мединский, сыртқы істер министрінің орынбасарлары Сергей Рябков пен Михаил Галузин, сондай-ақ Бас штаб өкілдері Игорь Костюков пен Юрий Жигарловский кірген. Басылым дерегінше, келіссөз үдерісіне президент көмекшісі Юрий Ушаков жетекшілік етеді. Ресей президенті Владимир Путин алдағы кездесуді Қауіпсіздік кеңесімен талқылаған. Делегацияға дипломаттармен қатар әскери өкілдердің де енуі Мәскеудің келіссөзде саяси мәселелермен бірге әскери-техникалық мәселелерді де талқылауды көздейтінін аңғартады.
Мемлекеттік департамент пен Ақ үйдің 7 қарашадағы ресми хабарламаларында кездесуге АҚШ атынан қатысатын екі өкіл ғана аталған. Олар – АҚШ президентінің Таяу Шығыс жөніндегі арнайы өкілі, Украина және Ресеймен келіссөз жүргізетін негізгі өкіл Стив Уиткофф және президенттің күйеу баласы, кеңесшісі әрі бейбітшілік мәселелері жөніндегі арнайы өкілі Джаред Кушнер.
Әртүрлі БАҚ мәліметінше, кездесуге мына тұлғалар да қатысуы мүмкін:
- Джош Грюнбаум – 2026 жылы қаңтардан бері Бейбітшілік кеңесінің (Board of Peace) аға кеңесшісі.
- Дэниел Дрисколл – 2025 жылы 25 ақпанда қызметке кіріскен АҚШ-тың құрлық әскерлері жөніндегі 26-шы министрі (Secretary of the Army). Ол Пентагон басшысы Пит Хегсетпен келіспеушіліктен кейін 2026 жылы қыркүйекте отставкаға кеткен. 2026 жылы 2 қарашада оның OpenAI компаниясына ұлттық қауіпсіздікті жаңғырту жөніндегі аға кеңесші болып ауысқаны жарияланды. Сондықтан Абу-Дабидегі келіссөз басталар тұста оның делегация құрамына кіретіні жөніндегі ақпаратты нақтылау қажет.
- Генерал Алексус Гринкевич – АҚШ Әскери-әуе күштерінің генералы, АҚШ-тың Еуропалық қолбасшылығының (USEUCOM) басшысы және НАТО-ның Еуропадағы біріккен қарулы күштерінің жоғарғы бас қолбасшысы (SACEUR).
Украина делегациясын Сыртқы барлау қызметінің басшысы Рустем Умеров бастап барады. Бұл ақпаратты «Слуга народа» парламенттік фракциясының жетекшісі Давид Арахамия 6 қарашада Kyiv Independent басылымына берген түсініктемесінде растады.
Украина делегациясының құрамына сондай-ақ:
- Кирилл Буданов – Украина президенті кеңсесінің басшысы;
- Давид Арахамия – «Слуга народа» парламенттік фракциясының жетекшісі;
- Сергей Кислица – президент кеңсесі басшысының бірінші орынбасары;
- Дмитрий Литвин – президенттің коммуникациялар жөніндегі кеңесшісі кірген.
Киев делегациясы Абу-Дабиге «Новороссияның таңдауын» мойындауға болмайтынын мәлімдеп бара жатыр. Ал бақылаушылардың айтуынша, Мәскеу келіссөздегі ұстанымын өзгерткенін аңғартқан жоқ. Демек, тараптар аумақ мәселесінде әлі де ортақ пікірге келе алмай отыр. Бұл мәселе келіссөздің негізгі тақырыбы болып қала береді.
Еуропалық одақ: келіссөздегі өкілдік және ортақ ұстаным
Еуропалық дипломатия басшысы Кая Каллас келіссөзде Ресейге қойылатын талаптарды күшейту қажет екенін мәлімдеді. Ал UnHerd басылымының хабарлауынша, Италия премьер-министрі Джорджа Мелони Еуропалық кеңес төрағасы Антониу Коштаға хат жолдап, Украина жөніндегі келіссөзде ЕО атынан кім өкілдік ететінін талқылауды талап еткен. Мелонидің пікірінше, қазіргі алауыздық Брюссельдің ықпалын әлсіретіп отыр. Бұл екі мәлімдеме ЕО ішіндегі екі түрлі ұстанымды аңғартады: бір тарап Ресейге қойылатын талаптарды күшейтуді көздесе, екіншісі одақ тікелей қатыспайтын келіссөзде оның атынан кім және қалай өкілдік ететіні әлі айқындалмағанын алға тартады.
Германия: АҚШ-қа тәуелділік және Еуропада қару-жарақ өндірісін дамыту
Еурокомиссия 2030 жылға қарай ЕО елдерінің әскери бюджетінің кемінде жартысын Еуропада шығарылған техникаға жұмсауды ұсынып отыр. Politico басылымының дерегінше, қазір бұл көрсеткіш шамамен 15%-ды құрайды. Басылым Вашингтонның ЕО америкалық қару-жарақтың өз нарығына кіруін шектесе, жауап шараларын қабылдауы мүмкін екенін ескерткенін де хабарлады. ЕО ұстанымы әлсіреген тұста Politico Германия Қорғаныс министрлігінің Бундестагтың қорғаныс комитеті отырысына әзірлеген ішкі құжаттары туралы жазды. Онда Вашингтонның Еуропаның қару-жарақ саласында дербестікке ұмтылысын бақылап отырғаны, ал америкалық қарудан бас тарту АҚШ-пен қарым-қатынасқа әсер етуі мүмкін екені айтылған. «Германия қазіргі бағытынан күрт бас тарта алмайды. Мұндай қадам серіктестік қатынастарға қауіп төндіреді», – деп есептейді неміс сарапшылары.
Осылайша, Германия бір жағынан әскери сатып алуда Еуропа өнімдерінің үлесін арттыруды көздейді. Екінші жағынан, елдің америкалық технологияларға тәуелділігі және АҚШ-пен серіктестікті сақтау қажеттігі бұл мақсатқа жетуді қиындатып отыр.
Франция: ішкі саясаттағы басымдықтар өзгеріп жатыр
Францияның Le Monde газетінің хабарлауынша, «Бағынбайтын Франция» партиясы президенттікке үміткер Жан-Люк Меланшонның 2027 жылғы сайлау бағдарламасын таныстырды. Бағдарламаның сыртқы саясатқа арналған бөлімінде Киевке көмек көрсету туралы айтылмаған. Сонымен қатар Украинадағы соғыс қимылдары аяқталғаннан кейін Ресеймен диалогті қайта бастау және Францияны НАТО құрамынан шығару ниеті көрсетілген. Бұл ЕО-ның ең ірі елдерінің бірінде президенттікке үміткерлердің бірі Украина мәселесін сайлау бағдарламасының басты тақырыбы ретінде қарастырмайтынын аңғартады. Ал Ресеймен қарым-қатынас пен НАТО мүшелігі ел ішіндегі саяси пікірталасқа арқау болып отыр.
Украинаға көмекті қаржыландыру және АҚШ-тағы ішкі саясаттың ықпалы
Politico басылымының хабарлауынша, НАТО-ға Украинаға 2026 жылы әскери көмек көрсету жөніндегі міндеттемелерін орындау үшін 7 млрд еуро жетіспейді. Альянс Киевке 70 млрд еуро бөлуге уәде берген. Алайда АҚШ-тың жаңадан бөлетін көмегі қысқарғандықтан, Еуропа елдері қажетті қаржыны табуда қиындыққа тап болып отыр. Республикалық партия АҚШ Конгресіне сайлауда жеңілгеннен кейін демократтар ең алдымен Украинаға шамамен 15 млрд доллар көлемінде жаңа әскери көмек пакетін бөлуді талқылай бастаған. Бұл туралы Financial Times Өкілдер палатасының халықаралық істер комитетіндегі демократтар аппаратының қызметкеріне сүйеніп хабарлады. Украинаның энергетика жүйесін қалпына келтіруге қаржы бөлу мәселесі де жеке талқыланып жатыр. Украина президенті Владимир Зеленский CNN арнасына берген сұхбатында Конгреске жаңадан келген өкілдер мен жалпы Демократиялық партия Украинаны қолдайтынын және Киев пен Мәскеуге қатысты «екі жаққа бірдей ұнауға тырыспайтынын» атап өтті.
Бұл мәліметтер Украинаға көмекті қаржыландыру мәселесі барған сайын АҚШ-тағы бюджет жөніндегі ішкі саяси шешімдерге тәуелді болып бара жатқанын көрсетеді. Мұндай шешімдер әскери қақтығыстың одан әрі жалғасуына әсер етуі мүмкін. Ал Еуропада Ресеймен соғысты жалғастыру ниеті болғанымен, уәде етілген көмекті толық қаржыландыруға қаражат жетпей отыр.
Әскери жағдайдың ықпалы
Business Insider басылымының хабарлауынша, спутниктен түсірілген суреттер Ресейдің Ростов облысындағы Миллерово әскери әуеайлағы маңында жаңа әскери база салынып жатқанын көрсеткен. Нысан әуе базасынан шамамен 3,5 шақырым, Украина шекарасынан 22 шақырым жерде орналасқан. Басылымның жазуынша, реактивті «Герань-5» ұшқышсыз ұшу аппараттарына арналуы мүмкін бұл нысанда 12-ге дейін ұшыру алаңы салынып, тәулігіне жүзге жуық дрон ұшыруға мүмкіндік жасалмақ. Материалда Ресей дрон ұшыратын базаларды бірыңғай үлгіге көшіріп, оларды сақтайтын ірі орталықтар құрып жатқаны жөнінде бағалау берілген. Сондай-ақ жаңа дрондардың жылдамдығы сағатына 595 шақырымға дейін жететіні айтылған. Соққы беру құралдары мен оларды қолдануға қажетті инфрақұрылымның дамуы келіссөз үшін де маңызды: тараптар өз ұстанымдарын айқындағанда осы әскери мүмкіндіктерді ескереді.
Абу-Дабиден Шэньчжэньге дейін: Трамп, Путин және Си кездесуі мүмкін
Абу-Дабидегі кездесуден бастау алатын келіссөздер 11 қарашамен аяқталмайды. Оның келесі кезеңі АҚШ, Ресей және Қытай басшыларының кездесуі болуы мүмкін. Қазір мұндай кездесуді Азия-Тынық мұхиты экономикалық ынтымақтастығы (АТЭЫ) саммиті аясында өткізу мәселесі талқыланып жатыр. Егер тараптар келіссе, үшжақты кездесу 2026 жылғы 18–19 қарашада Қытайдың Шэньчжэнь қаласында өтуі ықтимал. Қытай қабылдайтын саммитке АҚШ, Ресей және Қытайды қоса алғанда, 21 экономика қатысады.
Қарашаның басындағы мәлімет бойынша, кездесудің өтетіні әлі түпкілікті расталған жоқ. Қытай Сыртқы істер министрлігі 4 қарашада Бейжің үш мемлекет басшысының кездесуі жөнінде Вашингтон және Мәскеумен байланыста екенін мәлімдеді. Кремльдің баспасөз хатшысы Дмитрий Песков 3 қарашада кездесуді ұйымдастыру жұмыстары жүріп жатқанын хабарлады. Ал Ақ үй Трамптың қатысатынын растаған жоқ. Ресей президентінің көмекшісі Юрий Ушаков 25 қазанда Мәскеу, Бейжің және Вашингтон АТЭЫ саммиті аясында пікір алмасуға «жалпы алғанда» дайын екенін айтқан.
Financial Times тілдескен дереккөздердің мәліметінше, Бейжің кездесуді өткізу жөнінде әлі шешім қабылдамаған. Оның форматы мен күн тәртібі де келісілмеген. Үш тараптың жария мәлімдемелерінен кездесуде қандай мәселелер талқылануға тиіс деген сұраққа қатысты ұстанымдарының да әртүрлі екені байқалады.
АҚШ: Трамп Путинмен және Симен кездесуге дайын екенін мәлімдеп, негізгі тақырып ретінде ядролық қару мен ядролық қарусыздануды атады. Ол Украинадағы соғыс та талқылануы мүмкін екенін айтты, бірақ оны кездесудің басты тақырыбы ретінде көрсеткен жоқ.
Ресей: Wall Street Journal басылымының хабарлауынша, Путин 9 қазанда Трамппен телефон арқылы сөйлескенде үшжақты кездесу өткізуді ұсынған. Ол кездесуде Украинадағы соғысты аяқтау мәселесін талқылауды көздеген. Алайда Кремль күн тәртібіне қатысты нақты ұсыныстар талқыланбағанын мәлімдеді.
Қытай: Бейжің әзірге тек консультациялар жүріп жатқанын растап отыр. Си Цзиньпиннің 30 қазанда Германия президенті Франк-Вальтер Штайнмайермен кездесуі туралы хабарламаға сәйкес, Қытай басшысы Украинадағы соғыс Еуропаға қатысты мәселе екенін, сондықтан оны реттеу жолдары еуропалық елдердің қатысуымен талқылануға тиіс екенін атап өткен.
Демек, Абу-Дабиде Украина жөніндегі келісім бойынша ілгерілеу болса, оны Шэньчжэньдегі кездесуде кеңірек ауқымда талқылауға мүмкіндік туады. Онда Украина мәселесі ядролық қаруды бақылаумен және үш ірі державаның өзара қарым-қатынасымен байланысты қарастырылуы мүмкін. Ал Абу-Дабиде ілгерілеу болмаса, Шэньчжэньдегі ықтимал кездесу Украинаға қатысты күн тәртібі келісілмеген күйі өтуі мүмкін.
Қорытындылар:
- Абу-Дабидегі келіссөздің негізгі қатысушылары – Ресей, АҚШ және Украина. Еуропалық одақ келіссөзге тікелей қатыспайды. Мұны Вашингтон мен Мәскеудің қауіпсіздік жүйесі жөніндегі екіжақты байланыстары туралы мәлімдемелер де, Италия премьер-министрі Мелонидің ЕО атынан кім өкілдік ететінін анықтауды талап еткен хаты да растайды.
- Кушнер баяндаған АҚШ ұстанымы қауіпсіздік пен егемендікке қатысты жалпы қағидаларға негізделген. Алайда Украинадағы қақтығысты реттеудің нақты шарттары жұртшылыққа жарияланған жоқ. Сондықтан бұл қағидалардың тараптардың аумаққа қатысты талаптарымен қалай үйлесетіні әзірге белгісіз.
- ЕО ішінде екі негізгі мәселе бойынша ортақ ұстаным жоқ: келіссөзде одақ атынан кім өкілдік етеді және Еуропада қару-жарақ өндірісін арттыру мақсатын АҚШ-пен серіктестікті сақтай отырып қалай жүзеге асыруға болады? Германия Қорғаныс министрлігінің құжаттарында көрсетілген ұстаным мен «Бағынбайтын Франция» партиясының бағдарламасы бұл мәселелердің әр елдің өз ішінде шешіліп жатқанын көрсетеді.
- Украинаға көмекті қаржыландыруға НАТО-дағы қаражат тапшылығы және АҚШ Конгресінің шешімдеріне тәуелділік әсер етіп отыр. АҚШ-та жаңа көмек пакетінің талқылануы мен НАТО-ға 7 млрд еуро жетіспеуі Киевке қолдау көрсетуге қажетті қаражат пен ресурстардың келіссөз барысына ықпал ететін факторлардың біріне айналғанын аңғартады.
- Ресей мен Украина делегацияларының құрамына Ресей президенті әкімшілігінің, Сыртқы істер министрлігінің, Бас штабтың, әскери барлаудың және Украина президенті кеңсесінің өкілдері енген. Бұған қоса, спутниктен түсірілген суреттер Ресейдің әскери инфрақұрылымын кеңейтіп жатқанын көрсетеді. Демек, тараптар келіссөзде жалпы қағидаларды мәлімдеумен шектелмей, саяси және әскери-техникалық мәселелерді кешенді түрде талқылауды көздейді. Ал Кирилл Будановтың бұл келіссөз кезеңі соңғысы болмайтыны туралы мәлімдемесі Киевтің қақтығысты түпкілікті реттеуге әзір емес екенін көрсетеді.
18–19 қарашада Шэньчжэньде өтуі мүмкін кездесу Абу-Дабидегі келіссөздің заңды жалғасы болмақ. Бірақ оның өтетіні әлі расталмаған, күн тәртібі де келісілмеген. АҚШ ядролық қарусыздануды басты тақырып деп санайды, Ресей Украина мәселесін талқылауға мүдделі. Қытай әзірге тек консультациялар жүріп жатқанын растап, Украинаға қатысты талқылауға Еуропа да қатысуы қажет екенін айтып отыр. Сондықтан ықтимал кездесудің нәтижесі Абу-Дабиде қандай уағдаластықтарға қол жеткізілетініне және үшжақты кездесудің күн тәртібін келісу мүмкіндігіне байланысты болады.
Жоғарыда айтылған жайттар Абу-Дабидегі келіссөздің нәтижесі оған тікелей қатысатын үш тараптың ұстанымына ғана байланысты болмайтынын көрсетеді. ЕО-ның келіссөзге қатысудың ортақ тәртібін айқындай алуы, АҚШ-тың қаржыландыру мен қауіпсіздік жүйесіне қатысты шешімдері, тараптардың әскери және дипломатиялық мүмкіндіктерінің арақатынасы да маңызды. Бұған қоса, Шэньчжэньдегі кездесудің өтуі және онда қандай мәселелер талқыланатыны жөнінде келісімге келу де ықпал етеді.
Алайда 2027 жылғы қаңтарда демократтар басымдыққа ие болған АҚШ Конгресінің жаңа құрамы ант беріп, қызметіне кіріскеннен кейін Ақ үйдің қазіргі жоспарын іске асыру мүмкіндігі азаюы ықтимал. Украинадағы соғысты аяқтап, үш алпауыт мемлекеттің ұлттық мүдделерін өзара ескеретін жаһандық бейбітшілікке қол жеткізу бағытын одан әрі жалғастыру әлдеқайда қиындауы мүмкін. Соның салдарынан майданда әскерилердің қаны төгіліп, бейбіт тұрғындар арасындағы құрбандар саны арта бермек. Қарапайым салық төлеушілердің есебінен соғысқа жұмсалатын шығын көбейіп, әскери-өнеркәсіптік компаниялардың табысы тағы да ұлғаюы мүмкін.
