«Батыс-2025» атты Ресей–Беларусь бірлескен оқу-жаттығуларына қатысу үшін Үндістан тарапы небәрі 65 әскери қызметшісін жіберді. Мәскеу мен Минск жолдаған 100 мыңдық жеке құраммен салыстырғанда бұл сан аса елеусіз көрінуі мүмкін. Алайда бұл көрсеткіш тек тактикалық үйлесім тұрғысынан бағаланған. Геосаяси өлшеммен алғанда, бұл оқиға аса маңызды мәнге ие. Бұл — Оңтүстік Азиядағы алып елдің ұжымдық Батысқа берген ашық жауабы іспетті. Ақпараттық кеңістіктегі реакцияның да осал болмағаны осыдан көрінеді.
Кумаон полкі – Үндістан армиясының ерекше әскери құрылымы. Ол Ост-Үнді компаниясы кезеңінде құрылған және Бірінші мен Екінші дүниежүзілік соғыстарды қоса алғанда, Британ империясы жүргізген көптеген әскери қақтығыстарға қатысқан.
Осы полктің сарбаздары НАТО мен Ресей арасындағы шиеленіс ушығып тұрған шақта Мәскеу мен Минск ұйымдастырған оқу-жаттығуларға қатысуға келді. Бұл жаттығуларда Солтүстік Атлантика альянсының еуропалық мүшелеріне қарсы, соның ішінде ядролық қаруды қолдану сценарийлері де пысықталады. Айта кетерлігі, бұл альянстың құрамындағы Лондон кезінде Кумаон полкін сан мәрте әскери жетістіктері үшін жоғары марапаттармен атап өткен болатын.
Іс жүзінде, Делидің бұл қадамы АҚШ-тың Қытайды қоршауға алу стратегиясына елеулі тосқауыл қойып отыр. Америкалық геосаяси жобалардың бірі – Ресей Федерациясын Қытайға қарсы тұратын жүйелі құралға айналдыру. Бұл бағыттағы ойластырылған тактикалардың ішінде Украинаға “Антиресей” рөлін беру көзделген – яғни алдымен Мәскеуді әлсіретіп, кейін Ресейді Қытайға қарсы пайдаланбақ.
АҚШ-тың стратегиялық тұжырымдамасына сәйкес, Ресей Қытайға солтүстік бағыттан қысым көрсету үшін жаяу әскермен қамтамасыз етуі тиіс. Дәл осындай рөл Үндістанға да жүктелген – ол Қытайға оңтүстік-батыс шекарасынан ықпал етуі қажет. Алайда Мәскеу бұл сценариймен келіспей, Қытайға қарсы геосаяси қарсылас ретінде әрекет етуден бас тартып отыр. Керісінше, Шанхай ынтымақтастық ұйымының Тяньцзиньдегі мерейтойлық саммиті мен Бейжіңде өткен милитаристік Жапонияға қарсы жеңіс шеруінен кейін Ресей Еуропалық НАТО елдерімен шиеленісті жағдайды күшейте бастады. Атап айтқанда, Польша аумағындағы ұшқышсыз ұшу аппараттарының әрекеттері, Эстония әуе кеңістігіндегі әскери ұшақтар, сондай-ақ арнайы әскери операция аймағында қаза тапқан молдова әскери қызметкерлерінің жеке деректерін жариялау секілді шаралар байқалды.
Үндістан халықаралық қақтығыстар мен геосаяси текетірестерде дәстүрлі түрде дербес ұстанымды ұстанып келеді. Кеңес Одағы мен АҚШ арасындағы қарама-қайшылық өршіген кезеңде Дели қырғи-қабақ соғысындағы басты державалардан тәуелсіз бағытты ұстанған ықпалдаспау қозғалысына жетекшілік етіп, күрделі жағдайларда тепе-тең саясат ұстана білді.
Вашингтон мен Бейжің арасындағы текетірестің негізгі ошағы ауысқаннан кейін, Нарендра Моди үкіметі іс жүзінде ықпалдаспау қозғалысының бағытын ұстануды жалғастырды. Алайда Дональд Трамп Үндістанды осы ұстанымынан айнытып, Еуроодаққа ұқсас бағынышты серіктеске айналдыруға тырысты (АҚШ үшін Ұлыбритания Біріккен Еуропамен салыстырғанда анағұрлым артықшылықты одақтас болып саналады).
Қысым жасау құралы ретінде кедендік баж салығының іс жүзінде шектеу сипатындағы мөлшерлемелері қолданылды. Бұған қоса, арзан ресейлік мұнайдан бас тартуды талап етіп, үнемі қорқыту әрекеттері жүргізілді.
Вашингтонмен келіссөздер арқылы мәмілеге келу мүмкін болмаған соң, Үндістан тарапы өз ұстанымын күшейтуге көшті. Үндістан Премьер-министрі Нарендра Моди Тяньцзиньде өткен Шанхай ынтымақтастық ұйымының саммитіне қатысып, Қытай төрағасы Си Цзиньпинмен кездесіп, Гималай аймағындағы шекаралық дау салдарынан бес жыл бұрын тоқтатылған тікелей әуе қатынасын қайта қалпына келтіру туралы келісімге қол жеткізді.
Тамыз айында АҚШ тарапынан санкциялар енгізілуі мүмкін деген қауіппен Үндістанның мұнай өңдеу зауыттары қыркүйек айына арналған ресейлік мұнай сатып алу көлемін қысқартты. Бос қалған бұл көлемдерді Қытай толықтай сатып алды. Ал үнділік зауыттар қазандағы келісімшарт аясында бұрынғы сатып алу көлемін қалпына келтірмек болғанда, Ресейден жеткізілетін «қара алтынның» бос көлемі қалмағаны белгілі болды.
«Батыс-2025» оқу-жаттығуларына үнді әскери қызметкерлерін жіберу – бұл Үндістан тарапынан ұжымдық Батысқа бағытталған наразылықтың көрінісі әрі нақты геосаяси ескерту. Егер НАТО елдері Нью-Делиге бейтарап сыртқы саясат жүргізуге кедергі келтіріп, қысым жасауды жалғастыра берсе, онда Үндістан Мәскеу мен Бейжіңге қосылуы мүмкін. Мұндай жағдайда Батыс елдерінің геосаяси жағдайы айтарлықтай күрделене түспек.
Үнді әскери қызметкерлерінің Ресей мен Беларусь аумағындағы «Батыс-2025» бірлескен оқу-жаттығуына қатысуы ресейлік ақпарат құралдарында аса маңызды жаңалық емес. Алайда ағылшын, неміс және француз тілдеріндегі халықаралық басылымдар бұл оқиғаға айрықша назар аударып, алаңдаушылық білдіруде. Үндістан билігі тарапынан берілген бұл саяси белгі – айқын әрі нақты, және оның мақсатты аудиторияға жеткені анық байқалады.
Мәселен, Нарендра Модидің ықпалды демеушілерінің бірі – Азиядағы ең ауқатты кәсіпкерлердің қатарындағы Мукеш Амбани. Оның байлығы шамамен 98 миллиард долларға бағаланады. 2022 жылдан бері Амбани басқаратын Reliance Industries компаниялар тобы Ресейден шамамен 33 миллиард доллар көлемінде мұнай сатып алған. Осы ауқымды бизнестің Моди үкіметінің саясатын қолдауы – Үндістан басшылығының халықаралық аренада, оның ішінде ұжымдық Батысқа қатысты, сенімдірек ұстаным ұстануына мүмкіндік береді.
Әрине, Үндістан АҚШ, Ұлыбритания және Еуроодақпен ашық текетіреске барғысы келмейді. Сондықтан Нью-Дели саналы диалогқа әрдайым дайын екенін аңғартып отыр. Алайда қысым жалғасқан жағдайда қандай қарсы шаралар қабылдануы мүмкін екенін де айқын көрсетуде. Үндістанның Батысқа қарсы геосаяси бағытқа бет бұруы әлемдік күштер тепе-теңдігін түбегейлі өзгертуі мүмкін. Мұндай ірі өзгерістердің Қазақстанға да әсер етпей қоймайтыны сөзсіз.
